ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅତଶ୍ଚ ପରମାଣୂନାଂ ପାର୍ଥିଵାଽନନ୍ତ୍ଯଵାଦିନାମ୍ । ଭେଦଃ ପରସ୍ପରଂ ଜ୍ଞେଯସ୍ତଥେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୩,୩.

ଏହିପରି, ଯେମାନେ ପୃଥିବୀର ପରମାଣୁ ଅସୀମ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନତା ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

ଜଡେଶଯୋର୍ଜଡାନାଂ ଚ ଜୀଵାନାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ତଥୈଵ ଜଡଜୀଵାନାଂ ନିତ୍ଯଂ ଭେଦୋ ଜଡେଶଯୋଃ ॥ ୩,୩.

ଜଡ଼ ଓ ଈଶ୍ୱର, ଜଡ଼ ଓ ଜୀବ, ଏବଂ ଜଡ଼-ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନତା ରହିଛି; ଏହିପରି ଜଡ଼ ଓ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଅଛି।

ପଞ୍ଚ ଭେଦା ଇମେ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଶଃ । ଏତାଦୃଶ୍ଯାଂ ତୁ ମାଯାଯାଂ ଵୀର୍ଯମାଧତ୍ତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ ୩,୩.

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭିନ୍ନତା ସମସ୍ତ ସ୍ଥିତିରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ସଦା ରହିଥାଏ; ଏପରି ମାୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି।

ପୁରୁଷାଖ୍ଯୋ ହରିସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରିଗୁଣାନସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩,୩.

ଏହିପରି, ପୁରୁଷ ନାମକ ହରି, ପ୍ରଭୁ, ତିନିଟି ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୪ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଯଥା ସସର୍ଜ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଗୁଣାନ୍ପ୍ରକୃତେସ୍ତଦା । ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତ୍ରିରୂପା ସଂଭୂତା ଶ୍ରୀର୍ଭୂର୍ଦୁର୍ଗୋତି ସଂଜ୍ଞିତା ॥ ୩,୪.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ତିନିଟି ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତିନି ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ—ଶ୍ରୀ, ଭୂ ଓ ଦୁର୍ଗା ବୋଲି ନାମ ହେଲା।

ସତ୍ତ୍ଵାଭିମାନିନୀ ଶ୍ରୀସ୍ତୁ ଭୂର୍ଦେଵୀ ରଜମାନିନୀ । ତମୋଭିମାନିନୀ ଦୁର୍ଗା ହ୍ଯେଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ॥ ୩,୪.

ଶ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଭୂଦେବୀ ରଜସ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗା ତମସ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି।

ଅନ୍ତରଂ ନ ଵିଜାନୀଯାଦ୍ରୂପାଣାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ଗୁଣାନାଂ ଚୈଵ ସଂବନ୍ଧାଦ୍ଦୁର୍ଗାଦୀନାଂ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୪.

ଖଗେଶ୍ୱର, ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ସହିତ ଜଡିତ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଅନ୍ତରଂ ଯେ ଵିଜାନନ୍ତି ତେ ଯାନ୍ତ୍ଯନ୍ଧନ୍ତମଃ ପରମ୍ । ପୁରୁଷସ୍ତୁ ତ୍ରିରୂପୋଭୂଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵେତିସଃ ॥ ୩,୪.

ଯେମାନେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷ ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଏହିପରି ନାମ ହେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵେନ ଲୋକାନ୍ଵର୍ଧଯିତୁଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ଚ ରଜସା ବ୍ରହ୍ମଣି ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଧରିଃ ॥ ୩,୪.

ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଅର୍ଥାତ୍ ହରି ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରଜସ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ, ହରି ବ୍ରହ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଆଦ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନ ତୁ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତମସାପି ସମାନ୍ହନ୍ତୁଂ ରୁଦ୍ରେ ଚ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଧରିଃ ॥ ୩,୪.

ସେ ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମା ଜଣାଯିବେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସିଧାସଳଖ ହରି ନୁହେଁ; ତମସ ଦ୍ୱାରା ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ, ହରି ରୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ରୁଦ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ରୁଦ୍ରସଂଜ୍ଞୋ ନ ରୁଦ୍ରସ୍ତୁ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ହରିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତାଵୁଭୌନ ହରୀ ସ୍ମୃତୌ ॥ ୩,୪.

ହରି ରୁଦ୍ରରେ ରହିଛନ୍ତି, ରୁଦ୍ର ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ; କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ସିଧାସଳଖ ହରି ନୁହେଁ; କେବଳ ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସିଧାସଳଖ ହରି, ଏବଂ ଦୁଇଁଜଣ ହରି ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଏ।

ଆଵିଷ୍ଟରୂପୌ ଵିଜ୍ଞେଯୌ ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଭିଧାଯକୌ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମେତି ନାନ୍ଯଥା ତୁ କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୪.

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର, ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ, ପ୍ରବେଶିତ ରୂପ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ କେବେ ନୁହେଁ।

ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମାଦିରୂପାଣାମୈକ୍ଯଂ ଜାନନ୍ତି ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତେ ଯାନ୍ତି ନରକଂ ଘୋରଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୩,୪.

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପର ଏକତା ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଠାରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ନାହିଁ।

ଗୁଣତ୍ରଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ପୁରୁଷୋ ହରିରଵ୍ଯଯଃ । କାର୍ଯୋନ୍ମୁଖଂ ଯଥା ଭୂଯାତ୍କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଵୈ ତଥା ॥ ୩,୪.

ଅବିନାଶୀ ପୁରୁଷ ହରି ତିନିଟି ଗୁଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ।

ଜାତକ୍ଷୋଭାଦ୍ଭଗଵତୋ ମହାନାସୀଦ୍ଗୁଣତ୍ରଯାତ୍ । ଗୁଣତ୍ରଯେ ଵିଦ୍ଯମାନାଦ୍ଭାଗାଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୪.

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତିନିଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହେବାରୁ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ତିନିଟି ଗୁଣର ଭାଗରୁ ହେଉଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ମହତୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଯୂ ଚ ଜଜ୍ଞାତେ ଖାଭିମାନିନୌ । ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରାତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଯମଲୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ ॥ ୩,୪.

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ଖା ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅହଂକାର ଥିଲା; ଏହିଁଠୁ ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଦୁଇଜଣ ଜୁମା ଜନ୍ମିଲେ।

ରଜଃ ପ୍ରଧାନଂ ଯତ୍ତତ୍ଵଂ ମହତ୍ତତ୍ତଵମିତୀରିତମ୍ । ସର୍ଗଂ ତ୍ଵିମଂ ଵିଜାନୀଯାଦ୍ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯନାମକମ୍ ॥ ୩,୪.

ରଜୋ ଗୁଣ ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗୁଣର ଅସମତା ନାମରେ ଜଣାଯିବ।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ମହତ୍ତତ୍ତଵସ୍ଵରୂପସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ଦେଵକୀସୁତ । ତ୍ଵଯୋକ୍ତା ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯନାମିକା ସୃଷ୍ଟିରୁତ୍ତମା ॥ ୩,୪.

ଗରୁଡ଼ ପଚ୍ଛା: ଦେବକୀପୁତ୍ର, ମହାତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱଭାବ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ଗୁଣର ଅସମତା ନାମରେ ଉତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା କରିଛ।

ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥଂ ମମ ବ୍ରୂହି ମହାପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥଜ୍ଞାପନାଯ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୪.

ମହାପ୍ରଭୁ, ଗୁଣର ଅସମତା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ମୋତେ କହ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଖଗେଶ୍ୱର, ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବାକୁ—

ଅପିକ୍ଷିତଂ ଚ ତତ୍ରାଦୌ ଗୁଣସାମ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାପଯିତୁଂ ତତ୍ର ଖାଦୌ ତାଵତ୍ସ୍ଵଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୪.

ଆରମ୍ଭରେ ଗୁଣର ସମତା ଥିଲା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝାଇବାକୁ, ଆରମ୍ଭରୁ କହିବି, ଖଗେଶ୍ୱର।

ରାଶିଭୂତଂ ଗୁଣାନାଂ ତୁ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯେ ସ୍ଥିତିଂ ଚ ଵୈ । ରାଶୀଭୂତସ୍ଯ ତସମଃ ସକାଶାଦ୍ଵିନତାସୁତ ॥ ୩,୪.

ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ହେଲେ କେମିତି ଅବସ୍ଥା ହୁଏ ଓ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା କଣ, ଏହା ଦେଖାଇବି, ବିନତାପୁତ୍ର।

ରାଶୀଭୂତଂ ରଜୋ ଜ୍ଞେଯନ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତତ୍ତୁ ନାନ୍ଯଥା । ରାଶୀଭୂତସ୍ଯ ରଜସଃ ସକାଶାଦ୍ଵିନତାସୁତ ॥ ୩,୪.

ରଜୋ ଗୁଣ ଏକାଠି ହେଲେ ଦୁଇଗୁଣ ହୁଏ; ଏହା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ନୁହେଁ। ଏକାଠି ହେଇଥିବା ରଜୋ ଗୁଣରୁ, ବିନତାପୁତ୍ର—

ରାଶୀଭୂତଂ ତଥା ସତ୍ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ସମୁଦାହୃତମ୍ । ମୂଲପ୍ରକୃତିଜା ହ୍ଯେତେ ନ ମୂଲା ପ୍ରକୃତିଃ ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୪.

ଏଭଳି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଏକାଠି ହେଲେ ଦୁଇଗୁଣ ହୁଏ; ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୂଳକୁ ପ୍ରକୃତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ।

ଯତଃ ପ୍ରକୃତିରୂପାଣାଂ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଅତଃ ପ୍ରକୃତିଜା ଜ୍ଞେଯା ନ ମୂଲାସ୍ତେ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୪.

ପ୍ରକୃତିର ରୂପଗୁଡ଼ିକର ସୀମା ନାହିଁ; ଏହିଁଠୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମୂଳ ନୁହେଁ, ଖଗେଶ୍ୱର।

ଏଵଂ ତଵ ଗୁଣାନାଞ୍ଚ ପରିମାଣଂ ଖଗେଶ୍ଵର । ଉକ୍ତଂ ସ୍ଵରୂପଂ ତେଷାଂ ତୁ ତଵ ସମ୍ଯକ୍ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୪.

ଏଭଳି, ଖଗେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝାଇଦେଲି।

ତତ୍ର ରାଶିତ୍ରଯେ ସତ୍ତ୍ଵଂ କେଵଲଂ ସମୁଦାହୃତମ୍ । ରଜସ୍ତମୋଭ୍ଯାଂ ଗରୁଡ ହ୍ଯଵିମିଶ୍ରଂ ହ୍ଯତସ୍ତୁ ତତ୍ ॥ ୩,୪.

ତିନି ଏକାଠି ହେଇଥିବା ଗୁଣରେ ସତ୍ତ୍ୱ ମାତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଗରୁଡ଼, ଏହି ସତ୍ତ୍ୱ ରଜସ ଓ ତମସ ସହିତ ମିଶିତ ନୁହେଁ, ଏହିଭଳି ଅଛି।

କେଵଲଂ ସତ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ନ ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୋ । ସୃଷ୍ଟିକାଲେ କେଵଲଂ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଲଯେ ମିଶ୍ରିତଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୪.

ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ; ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ରହିଥାଏ, ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଏହା ମିଶିତ ହୋଇଯାଏ।

ସର୍ଵଦାପ୍ଯଵିମିଶ୍ରଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵରାଶିଂ ଖଗେଶ୍ଵର । ସର୍ଵଦାପି ଵିମିଶ୍ରଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵରାଶିଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ॥ ୩,୪.

ସତ୍ତ୍ୱ ଏକାଠି ହେଲେ ସଦା ଅମିଶ୍ରିତ ରହିଥାଏ, ଖଗେଶ୍ୱର; ତଥାପି, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସତ୍ତ୍ୱ ଏକାଠି ହେଲେ ସଦା ମିଶିତ ରହିଥାଏ।

ଯେ ଵିଜାନନ୍ତି ତେ ସର୍ଵେ ଵିଶନ୍ତି ହ୍ଯଧରଂ ତମଃ । ରଜସ୍ତମୋଗୁଣୌ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଇତରାଭ୍ଯାଂ ଵିମିଶ୍ରିତୌ ॥ ୩,୪.

ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଧମ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ରଜସ ଓ ତମସ ଗୁଣ, ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ସହିତ ମିଶିତ ଅଛି।