ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅନନ୍ତାଂଶୈଃ ସଂଯୁତତ୍ଵେପି ତାଂଶ୍ଚ ନିରଂଶିନୋ ଭ୍ରାନ୍ତିଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵଦନ୍ତି । ତସ୍ମାତ୍ପରା (ରମା) ଣୋଃ ପରମାଣୁତ୍ଵମସ୍ତି ତଦଂଶାନାଂ ଵିନତାଗର୍ଭଜାତ ॥ ୩,୩.

ଅସଂଖ୍ୟ ଅଂଶ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ନିରଂଶ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ଭିନତାର ପୁତ୍ର, ପରମାଣୁର ଅଣୁତ୍ୱ ଅଛି, ଏହାର ଅଂଶମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ପରା (ରମା) ଣୂନାମେକଦେଶେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତନ୍ନୋ ସଂତି ପ୍ରାଣିନାଂ ରାଶଯଶ୍ଚ । ପ୍ରତ୍ଯେକଶ ସଂତି ରୂପା ହରେଶ୍ଚ ହ୍ଯତଶ୍ଚ ତତ୍ପରମାଣୋରଣୀଯଃ ॥ ୩,୩.

ପରମାଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଖଗେଶ୍ୱର, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଅଛି, ହରିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହିପରି, ପରମାଣୁ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ।

ଯୋ ଵା ତ୍ଵଣୀଯାନ୍ପରମସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ ଏଵ ରୂପୋ ମହତୋ ମହୀଯାନ୍ । ତେଷାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନ ଵିଶେଷୋସ୍ତି କଶ୍ଚିଦଚିନ୍ତ୍ଯରୂପେ ଚ ଵିଚିନ୍ତନୀଯଃ ॥ ୩,୩.

ଯାହା ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସେହି ରୂପ ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର; ସେହି ରୂପ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମଧ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଥକ୍କତା ନାହିଁ, ତଥାପି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।

କାଲକୋଟିଵିହୀନତ୍ଵଂ କାଲାନନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଦେଶକୋଟିଵିହୀନତ୍ଵଂ ଦେଶାନନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ॥ ୩,୩.

କାଳର ସୀମା ନଥିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କାଳର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଦେଶର ସୀମା ନଥିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଶର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ଗୁଣାନାମପ୍ରମେଯତ୍ଵେ ଗୁଣାନନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଆନନ୍ତ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ନିତ୍ଯଂ ହରେର୍ନାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ॥ ୩,୩.

ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ମାପିହେବା ନଯିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗୁଣର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ସଦା ହରିଙ୍କର, ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ।

ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵରୂପେଷୁ ଚାନନ୍ତ୍ଯଂ ତୁ ତ୍ରିଲକ୍ଷଣମ୍ । ତଥାପି ଦେଶତସ୍ତସ୍ଯ ପରିଚ୍ଛେଦୋପି ଯୁଜ୍ଯତେ ॥ ୩,୩.

ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ଅଛି। ତଥାପି, ତାଙ୍କୁ ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ କରାଯିବା ସମ୍ଭବ।

ପରିଚ୍ଛେଦସ୍ତଥା ଵ୍ଯାପ୍ତେରେକରୂପେପି ଯୁଜ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଚିନ୍ତ୍ଯାଦ୍ଭୁତୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥମେଵ ଚ ॥ ୩,୩.

ଏକ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପ୍ତିର ସୀମା ହୋଇପାରେ। ତାଙ୍କର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ସାଧାରଣ ଚର୍ଚ୍ଚା ପାଇଁ।

ଗୁଣତଃ କାଲତଶ୍ଚୈଵ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ନ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଵ୍ଯାପ୍ତତ୍ଵଂ ଦେଶତୋ ହ୍ଯସ୍ତି ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଦ୍ଯାପି ॥ ୩,୩.

ଗୁଣ କିମ୍ବା ସମୟ ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସୀମାନିୟମ ନାହିଁ; ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତି ରହିଛି।

ନ ଚ ଭେଦଃ କ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଯ ହ୍ଯଣୁମାତ୍ରେପି ଯୁଜ୍ଯତେ । ତଥାପି ଵିଦ୍ଯତେଣୁତ୍ଵଂ ତସ୍ମାଦୈଶ୍ଵର୍ଯଯୋଗତଃ ॥ ୩,୩.

ତାହାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ତଥାପି, ଶକ୍ତିର ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଅଛି।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଯଵତାରାର୍ଥଂ ଵ୍ଯାପ୍ତତ୍ଵଂ ଚାପି ଭଣ୍ଯତେ । ଯତ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାପକଂ ରୂପଂ ପରଂ ନାରାଯଣଂ ଵିଦୁଃ ॥ ୩,୩.

ସେହିପରି, ଅବତାର ପାଇଁ ବ୍ୟାପ୍ତି ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି; ସେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାର ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ।

ଅତଶ୍ଚ ପରମାଣୂନାଂ ପାର୍ଥିଵାଽନନ୍ତ୍ଯଵାଦିନାମ୍ । ଭେଦଃ ପରସ୍ପରଂ ଜ୍ଞେଯସ୍ତଥେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୩,୩.

ଏହିପରି, ଯେମାନେ ପୃଥିବୀର ପରମାଣୁ ଅସୀମ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନତା ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

ଜଡେଶଯୋର୍ଜଡାନାଂ ଚ ଜୀଵାନାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ତଥୈଵ ଜଡଜୀଵାନାଂ ନିତ୍ଯଂ ଭେଦୋ ଜଡେଶଯୋଃ ॥ ୩,୩.

ଜଡ଼ ଓ ଈଶ୍ୱର, ଜଡ଼ ଓ ଜୀବ, ଏବଂ ଜଡ଼-ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନତା ରହିଛି; ଏହିପରି ଜଡ଼ ଓ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଅଛି।

ପଞ୍ଚ ଭେଦା ଇମେ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଶଃ । ଏତାଦୃଶ୍ଯାଂ ତୁ ମାଯାଯାଂ ଵୀର୍ଯମାଧତ୍ତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ ୩,୩.

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭିନ୍ନତା ସମସ୍ତ ସ୍ଥିତିରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ସଦା ରହିଥାଏ; ଏପରି ମାୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି।

ପୁରୁଷାଖ୍ଯୋ ହରିସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରିଗୁଣାନସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩,୩.

ଏହିପରି, ପୁରୁଷ ନାମକ ହରି, ପ୍ରଭୁ, ତିନିଟି ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୪ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଯଥା ସସର୍ଜ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଗୁଣାନ୍ପ୍ରକୃତେସ୍ତଦା । ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତ୍ରିରୂପା ସଂଭୂତା ଶ୍ରୀର୍ଭୂର୍ଦୁର୍ଗୋତି ସଂଜ୍ଞିତା ॥ ୩,୪.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ତିନିଟି ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତିନି ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ—ଶ୍ରୀ, ଭୂ ଓ ଦୁର୍ଗା ବୋଲି ନାମ ହେଲା।

ସତ୍ତ୍ଵାଭିମାନିନୀ ଶ୍ରୀସ୍ତୁ ଭୂର୍ଦେଵୀ ରଜମାନିନୀ । ତମୋଭିମାନିନୀ ଦୁର୍ଗା ହ୍ଯେଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ॥ ୩,୪.

ଶ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଭୂଦେବୀ ରଜସ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗା ତମସ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି।

ଅନ୍ତରଂ ନ ଵିଜାନୀଯାଦ୍ରୂପାଣାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ଗୁଣାନାଂ ଚୈଵ ସଂବନ୍ଧାଦ୍ଦୁର୍ଗାଦୀନାଂ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୪.

ଖଗେଶ୍ୱର, ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ସହିତ ଜଡିତ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଅନ୍ତରଂ ଯେ ଵିଜାନନ୍ତି ତେ ଯାନ୍ତ୍ଯନ୍ଧନ୍ତମଃ ପରମ୍ । ପୁରୁଷସ୍ତୁ ତ୍ରିରୂପୋଭୂଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵେତିସଃ ॥ ୩,୪.

ଯେମାନେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷ ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଏହିପରି ନାମ ହେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵେନ ଲୋକାନ୍ଵର୍ଧଯିତୁଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ଚ ରଜସା ବ୍ରହ୍ମଣି ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଧରିଃ ॥ ୩,୪.

ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଅର୍ଥାତ୍ ହରି ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରଜସ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ, ହରି ବ୍ରହ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଆଦ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନ ତୁ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତମସାପି ସମାନ୍ହନ୍ତୁଂ ରୁଦ୍ରେ ଚ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଧରିଃ ॥ ୩,୪.

ସେ ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମା ଜଣାଯିବେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସିଧାସଳଖ ହରି ନୁହେଁ; ତମସ ଦ୍ୱାରା ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ, ହରି ରୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ରୁଦ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ରୁଦ୍ରସଂଜ୍ଞୋ ନ ରୁଦ୍ରସ୍ତୁ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ହରିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତାଵୁଭୌନ ହରୀ ସ୍ମୃତୌ ॥ ୩,୪.

ହରି ରୁଦ୍ରରେ ରହିଛନ୍ତି, ରୁଦ୍ର ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ; କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ସିଧାସଳଖ ହରି ନୁହେଁ; କେବଳ ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସିଧାସଳଖ ହରି, ଏବଂ ଦୁଇଁଜଣ ହରି ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଏ।

ଆଵିଷ୍ଟରୂପୌ ଵିଜ୍ଞେଯୌ ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଭିଧାଯକୌ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମେତି ନାନ୍ଯଥା ତୁ କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୪.

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର, ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ, ପ୍ରବେଶିତ ରୂପ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ କେବେ ନୁହେଁ।

ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମାଦିରୂପାଣାମୈକ୍ଯଂ ଜାନନ୍ତି ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତେ ଯାନ୍ତି ନରକଂ ଘୋରଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୩,୪.

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପର ଏକତା ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଠାରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ନାହିଁ।

ଗୁଣତ୍ରଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ପୁରୁଷୋ ହରିରଵ୍ଯଯଃ । କାର୍ଯୋନ୍ମୁଖଂ ଯଥା ଭୂଯାତ୍କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଵୈ ତଥା ॥ ୩,୪.

ଅବିନାଶୀ ପୁରୁଷ ହରି ତିନିଟି ଗୁଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ।

ଜାତକ୍ଷୋଭାଦ୍ଭଗଵତୋ ମହାନାସୀଦ୍ଗୁଣତ୍ରଯାତ୍ । ଗୁଣତ୍ରଯେ ଵିଦ୍ଯମାନାଦ୍ଭାଗାଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୪.

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତିନିଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହେବାରୁ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ତିନିଟି ଗୁଣର ଭାଗରୁ ହେଉଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ମହତୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଯୂ ଚ ଜଜ୍ଞାତେ ଖାଭିମାନିନୌ । ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରାତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଯମଲୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ ॥ ୩,୪.

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ଖା ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅହଂକାର ଥିଲା; ଏହିଁଠୁ ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଦୁଇଜଣ ଜୁମା ଜନ୍ମିଲେ।

ରଜଃ ପ୍ରଧାନଂ ଯତ୍ତତ୍ଵଂ ମହତ୍ତତ୍ତଵମିତୀରିତମ୍ । ସର୍ଗଂ ତ୍ଵିମଂ ଵିଜାନୀଯାଦ୍ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯନାମକମ୍ ॥ ୩,୪.

ରଜୋ ଗୁଣ ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗୁଣର ଅସମତା ନାମରେ ଜଣାଯିବ।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ମହତ୍ତତ୍ତଵସ୍ଵରୂପସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ଦେଵକୀସୁତ । ତ୍ଵଯୋକ୍ତା ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯନାମିକା ସୃଷ୍ଟିରୁତ୍ତମା ॥ ୩,୪.

ଗରୁଡ଼ ପଚ୍ଛା: ଦେବକୀପୁତ୍ର, ମହାତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱଭାବ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ଗୁଣର ଅସମତା ନାମରେ ଉତ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା କରିଛ।

ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥଂ ମମ ବ୍ରୂହି ମହାପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଗୁଣଵୈଷମ୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥଜ୍ଞାପନାଯ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୪.

ମହାପ୍ରଭୁ, ଗୁଣର ଅସମତା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ମୋତେ କହ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଖଗେଶ୍ୱର, ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇବାକୁ—