ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଜୀଵଃ ସଦା ସ୍ଵଲ୍ପକର୍ତାସ୍ତି ପୂର୍ଣଃ ସଂସାରରୂପେ ଦୁଃ ଖରୂପେ ଚ ନିତ୍ଯମ୍ । ଵିରୁଦ୍ଧଯୋଶ୍ଚାନଯୋରୈକ୍ଯମାହୁରୀଶସ୍ଯ ମାଯାଵଶତୋ ମାଯିନଶ୍ଚ ॥ ୩,୩.

ଜୀବ ସଦା ଅଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଓ ସଂସାର ଓ ଦୁଃଖର ରୂପରେ ନିତ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଜିନିଷର ଏକତା ଠାରୁଥିବା କୁହାଯାଏ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାୟା ଓ ଜୀବଙ୍କ ମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ।

ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵା ଵୈଷ୍ଣଵଦାସଵଶ୍ଯାସ୍ତେଷାଂ ଦ୍ରୋହଂ ସର୍ଵଦା ସଂଚରେଦ୍ଯଃ । ହରିପ୍ରୀତିସ୍ତେନ ଭଵେନ୍ନ ନିତ୍ଯମାନନ୍ଦଵୃଦ୍ଧିସ୍ତେନ ଭଵେନ୍ନ ମୁକ୍ତୌ ॥ ୩,୩.

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ବି ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏମିତି କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ ନାହିଁ, ମୁକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି ହେବ ନାହିଁ।

ମାଯୀ ସଦା ମାଯିଭୃତ୍ଯସ୍ତଥାପି ଭେଦଜ୍ଞାନାନ୍ନିନ୍ଦ୍ଯତେ କାର୍ଯତେ ଚ । ତେନାପି ତେଷାଂ ଦୁଃ ଖଵୃଦ୍ଧିର୍ଭଵେଚ୍ଚ ହ୍ଯଧଂ ତମଃ ପୁନରାଵୃତ୍ତିହୀନମ୍ ॥ ୩,୩.

ଜୀବ ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦାସ ଓ ପ୍ରଭୁ ମାୟାର ନାୟକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭିନ୍ନତାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ନିନ୍ଦିତ ଓ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େ। ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ଓ ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ପୁନଃ ଫେରିବା ନଥାଏ।

ଖଗେନ୍ଦ୍ରାତଃ ପ୍ରକୃତିଃ ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପା ସା ନିତ୍ଯା ସା ସତ୍ଯଭୂତା ସଦୈଵ । ଏଵଂ ସ୍ଵଯଂ କାଲଵାଯ୍ଵାଦିକାନାଂ ପରା (ରମା)ଣଵଃ ସତ୍ଯରୂପାଶ୍ଚ ସନ୍ତି ॥ ୩,୩.

ଖଗେଶ୍ୱର, ପ୍ରକୃତି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିତ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ। ଏହିପରି, କାଳ, ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମାଣୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର।

ପରା (ମାଣୂ)ନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନେଚ୍ଛୁଭିର୍ନାନ୍ଯଥା ଵେଦିତଵ୍ଯମ୍ । ପଦାର୍ଥାନାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଵିଶେଷାଣାଂ ଚରମାଖ୍ଯୋ ଵିଶେଷଃ ॥ ୩,୩.

ପରମାଣୁମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଜାଣିବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଖଗେଶ୍ୱର, ପୃଥିବୀର ଦ୍ରବ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ଭିନ୍ନତାକୁ ପରମାଣୁ ବୋଲାଯାଏ।

ସ ଏଵଃ ସ୍ଯାତ୍ପରମାଣୁର୍ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ର ଯୋନ୍ତ୍ଯୋଵି (ଵ) ଶେଷୋଵଯଵଶ୍ଚ ସ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୩.

ଏହି ପରମାଣୁ ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ଶେଷ ଭିନ୍ନତା ଓ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଅଂଶ ଭାବେ ମନେ ରହିଛି।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ହେ କୃଷ୍ଣ ହେ ମାଧଵ ସାତ୍ତ୍ଵତାଂ ପତେ ପଦାର୍ଥାନାଂ ଚରମାଂଶଃ ପରାଣୁ ॥ ୩,୩.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ମାଧବ, ସାତ୍ତ୍ୱତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ଅଂଶ ହେଉଛି ପରମାଣୁ।

ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ର ମେ ସଂଶଯୋସ୍ତି ଯୋନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଶେଷଃ ସ ତୁ ନାଂଶଯୁକ୍ତଃ । ଯୋ ହ୍ଯଂଶଯୁକ୍ତୋ ନ ତୁ ସୋଂତ୍ଯୋ ଵିଶେଷ ଏଵଂ ମମାଭାତି ଵଚସ୍ତୁ ତଥ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୩.

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି: ଶେଷ ଭିନ୍ନତାର କୌଣସି ଅଂଶ ନାହିଁ, ଯାହା ଅଂଶ ଥାଏ ସେ ଶେଷ ଭିନ୍ନତା ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୋତେ ଏଭଳି ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଯ ଏଵ ଲୋକେ ସଂସ୍ଥିତା ମାନୁଷାସ୍ତୁ ଵିଶେଷାଣାଂ ଦର୍ଶନେ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତାଃ । ତଥାପି ତେ ଯସ୍ଯ ଚାଂଶିତ୍ଵମେଵ ଵିଶେଷଂ ଵୈ ନୈଵ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମର୍ଥାଃ ॥ ୩,୩.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ମାନବମାନେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ତଥାପି ଯାହାର ଅଂଶ ଅଛି, ସେମାନେ ଶେଷ ଭିନ୍ନତାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତମେଵାହୁଶ୍ଚରମାଂଶଂ ଵିଶେଷଂ ଯେ ଚୈଵମାହୁର୍ମୁନଯସ୍ତେନ ଚାନ୍ଯେ । ଯେ କାଣାଦା ଗୌତମାଦ୍ଯାଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ନିରଂଶକଂ ପରମାଣୁଂ ଵଦନ୍ତି ॥ ୩,୩.

ଯେମାନେ ଏଭଳି କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶେଷ ଅଂଶକୁ ଭିନ୍ନତା ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଆଉ କେତେକ, କଣାଦ ଓ ଗୌତମ ଭଳି ମୁନିମାନେ, ଖଗେଶ୍ୱର, ପରମାଣୁକୁ ନିରଂଶ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଅନନ୍ତାଂଶୈଃ ସଂଯୁତତ୍ଵେପି ତାଂଶ୍ଚ ନିରଂଶିନୋ ଭ୍ରାନ୍ତିଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵଦନ୍ତି । ତସ୍ମାତ୍ପରା (ରମା) ଣୋଃ ପରମାଣୁତ୍ଵମସ୍ତି ତଦଂଶାନାଂ ଵିନତାଗର୍ଭଜାତ ॥ ୩,୩.

ଅସଂଖ୍ୟ ଅଂଶ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ନିରଂଶ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ଭିନତାର ପୁତ୍ର, ପରମାଣୁର ଅଣୁତ୍ୱ ଅଛି, ଏହାର ଅଂଶମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ପରା (ରମା) ଣୂନାମେକଦେଶେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତନ୍ନୋ ସଂତି ପ୍ରାଣିନାଂ ରାଶଯଶ୍ଚ । ପ୍ରତ୍ଯେକଶ ସଂତି ରୂପା ହରେଶ୍ଚ ହ୍ଯତଶ୍ଚ ତତ୍ପରମାଣୋରଣୀଯଃ ॥ ୩,୩.

ପରମାଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଖଗେଶ୍ୱର, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଅଛି, ହରିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହିପରି, ପରମାଣୁ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ।

ଯୋ ଵା ତ୍ଵଣୀଯାନ୍ପରମସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ ଏଵ ରୂପୋ ମହତୋ ମହୀଯାନ୍ । ତେଷାମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନ ଵିଶେଷୋସ୍ତି କଶ୍ଚିଦଚିନ୍ତ୍ଯରୂପେ ଚ ଵିଚିନ୍ତନୀଯଃ ॥ ୩,୩.

ଯାହା ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସେହି ରୂପ ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର; ସେହି ରୂପ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମଧ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଥକ୍କତା ନାହିଁ, ତଥାପି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।

କାଲକୋଟିଵିହୀନତ୍ଵଂ କାଲାନନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଦେଶକୋଟିଵିହୀନତ୍ଵଂ ଦେଶାନନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ॥ ୩,୩.

କାଳର ସୀମା ନଥିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କାଳର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଦେଶର ସୀମା ନଥିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଶର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ଗୁଣାନାମପ୍ରମେଯତ୍ଵେ ଗୁଣାନନ୍ତ୍ଯଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ଆନନ୍ତ୍ଯଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ନିତ୍ଯଂ ହରେର୍ନାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ॥ ୩,୩.

ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ମାପିହେବା ନଯିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗୁଣର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ସଦା ହରିଙ୍କର, ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ।

ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵରୂପେଷୁ ଚାନନ୍ତ୍ଯଂ ତୁ ତ୍ରିଲକ୍ଷଣମ୍ । ତଥାପି ଦେଶତସ୍ତସ୍ଯ ପରିଚ୍ଛେଦୋପି ଯୁଜ୍ଯତେ ॥ ୩,୩.

ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଅନନ୍ତତ୍ୱ ଅଛି। ତଥାପି, ତାଙ୍କୁ ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ କରାଯିବା ସମ୍ଭବ।

ପରିଚ୍ଛେଦସ୍ତଥା ଵ୍ଯାପ୍ତେରେକରୂପେପି ଯୁଜ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଚିନ୍ତ୍ଯାଦ୍ଭୁତୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥମେଵ ଚ ॥ ୩,୩.

ଏକ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପ୍ତିର ସୀମା ହୋଇପାରେ। ତାଙ୍କର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ସାଧାରଣ ଚର୍ଚ୍ଚା ପାଇଁ।

ଗୁଣତଃ କାଲତଶ୍ଚୈଵ ପରିଚ୍ଛେଦୋ ନ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଵ୍ଯାପ୍ତତ୍ଵଂ ଦେଶତୋ ହ୍ଯସ୍ତି ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଦ୍ଯାପି ॥ ୩,୩.

ଗୁଣ କିମ୍ବା ସମୟ ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସୀମାନିୟମ ନାହିଁ; ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତି ରହିଛି।

ନ ଚ ଭେଦଃ କ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଯ ହ୍ଯଣୁମାତ୍ରେପି ଯୁଜ୍ଯତେ । ତଥାପି ଵିଦ୍ଯତେଣୁତ୍ଵଂ ତସ୍ମାଦୈଶ୍ଵର୍ଯଯୋଗତଃ ॥ ୩,୩.

ତାହାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ତଥାପି, ଶକ୍ତିର ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଅଛି।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଯଵତାରାର୍ଥଂ ଵ୍ଯାପ୍ତତ୍ଵଂ ଚାପି ଭଣ୍ଯତେ । ଯତ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାପକଂ ରୂପଂ ପରଂ ନାରାଯଣଂ ଵିଦୁଃ ॥ ୩,୩.

ସେହିପରି, ଅବତାର ପାଇଁ ବ୍ୟାପ୍ତି ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି; ସେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାର ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ନାରାୟଣ।

ଅତଶ୍ଚ ପରମାଣୂନାଂ ପାର୍ଥିଵାଽନନ୍ତ୍ଯଵାଦିନାମ୍ । ଭେଦଃ ପରସ୍ପରଂ ଜ୍ଞେଯସ୍ତଥେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୩,୩.

ଏହିପରି, ଯେମାନେ ପୃଥିବୀର ପରମାଣୁ ଅସୀମ ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନତା ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

ଜଡେଶଯୋର୍ଜଡାନାଂ ଚ ଜୀଵାନାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ତଥୈଵ ଜଡଜୀଵାନାଂ ନିତ୍ଯଂ ଭେଦୋ ଜଡେଶଯୋଃ ॥ ୩,୩.

ଜଡ଼ ଓ ଈଶ୍ୱର, ଜଡ଼ ଓ ଜୀବ, ଏବଂ ଜଡ଼-ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ପରସ୍ପର ଭିନ୍ନତା ରହିଛି; ଏହିପରି ଜଡ଼ ଓ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଅଛି।

ପଞ୍ଚ ଭେଦା ଇମେ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଶଃ । ଏତାଦୃଶ୍ଯାଂ ତୁ ମାଯାଯାଂ ଵୀର୍ଯମାଧତ୍ତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ ୩,୩.

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭିନ୍ନତା ସମସ୍ତ ସ୍ଥିତିରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ସଦା ରହିଥାଏ; ଏପରି ମାୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି।

ପୁରୁଷାଖ୍ଯୋ ହରିସ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରିଗୁଣାନସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩,୩.

ଏହିପରି, ପୁରୁଷ ନାମକ ହରି, ପ୍ରଭୁ, ତିନିଟି ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୪ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଯଥା ସସର୍ଜ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଗୁଣାନ୍ପ୍ରକୃତେସ୍ତଦା । ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତ୍ରିରୂପା ସଂଭୂତା ଶ୍ରୀର୍ଭୂର୍ଦୁର୍ଗୋତି ସଂଜ୍ଞିତା ॥ ୩,୪.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ତିନିଟି ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତିନି ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ—ଶ୍ରୀ, ଭୂ ଓ ଦୁର୍ଗା ବୋଲି ନାମ ହେଲା।

ସତ୍ତ୍ଵାଭିମାନିନୀ ଶ୍ରୀସ୍ତୁ ଭୂର୍ଦେଵୀ ରଜମାନିନୀ । ତମୋଭିମାନିନୀ ଦୁର୍ଗା ହ୍ଯେଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ॥ ୩,୪.

ଶ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଭୂଦେବୀ ରଜସ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗା ତମସ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି।

ଅନ୍ତରଂ ନ ଵିଜାନୀଯାଦ୍ରୂପାଣାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ଗୁଣାନାଂ ଚୈଵ ସଂବନ୍ଧାଦ୍ଦୁର୍ଗାଦୀନାଂ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୪.

ଖଗେଶ୍ୱର, ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ସହିତ ଜଡିତ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଅନ୍ତରଂ ଯେ ଵିଜାନନ୍ତି ତେ ଯାନ୍ତ୍ଯନ୍ଧନ୍ତମଃ ପରମ୍ । ପୁରୁଷସ୍ତୁ ତ୍ରିରୂପୋଭୂଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଭଵେତିସଃ ॥ ୩,୪.

ଯେମାନେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷ ତିନି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଏହିପରି ନାମ ହେଲେ।

ସତ୍ତ୍ଵେନ ଲୋକାନ୍ଵର୍ଧଯିତୁଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ଚ ରଜସା ବ୍ରହ୍ମଣି ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଧରିଃ ॥ ୩,୪.

ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଅର୍ଥାତ୍ ହରି ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରଜସ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ, ହରି ବ୍ରହ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।