ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମୋକ୍ଷୋପାଯମ୍ଯଃ ସ ଵୋକ୍ତ ମିତତରତ୍ତସ୍ଯ ସାଧନମ୍ । ଗରୁଡେନୈଵ ମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୩,୨.

ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଉପାୟ ଓ ତାହାର ସାଧନା ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ।

ଶୃକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ମୂଲରୂପେ ହ୍ଯତୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ ॥ ୩,୨.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ମୂଳ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଅଵତାରମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୂର୍ଣତ୍ଵାଦେଵ ସୁଵ୍ରତ । ଅନେକୋ ହ୍ଯେକତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଶେତେ ପ୍ରଲଯାଯ ଵୈ ॥ ୩,୨.

ଏହି ଅବତାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦ୍ୱାରା ଅବତାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ଏହି ଅନେକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ପ୍ରଳୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।

ତତ୍ରାପି ଚ ଵିଶେଷୋସ୍ତି ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତତ୍ଵମେଵ ସଃ ॥ ୩,୨.

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ତଫାତ୍ ଅଛି; ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଭେଦେନ ଦର୍ଶନାଦ୍ଵାପି ଭେଦାଭେଦେନ ଦର୍ଶନାତ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗୁଣାନାଂ ରୂପାଣାଂ ତଦଙ୍ଗାନାଂ ସୁଖାଦିନାମ୍ । ତତ୍ରୈଵ ଦଶନାଦ୍ଵାପି କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ତମୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୩,୨.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣ, ରୂପ, ଅଂଶ ଓ ସୁଖ ଆଦିରେ ତଫାତ୍ କିମ୍ବା ତଫାତ୍-ଅତଫାତ୍ ଦୁହେଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, କେବଳ ଏହି ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

ପୁରୁଷାନ୍ତରମାରଭ୍ଯ କଲ୍ପିତା ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ହରିରୂପାସ୍ତୁ ତେ ଜ୍ଞେଯା ଏକୀଭୂତା ହି ତେନ ତେ ॥ ୩,୨.

ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇଛନ୍ତି।

ପ୍ରଲଯେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଜୀଵାଃ ସ ଯାନ୍ତି ମାମକାଃ । ଵିରାଡ୍ରୂପେ ହରେଃ ସଂତି ତଦା ତେ ଚ ହ୍ଯନେକଧା ॥ ୩,୨.

ପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ, ମୋ ନିଜ ଜୀବମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ହରିଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପରେ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପରେ ସେମାନେ ଅନେକ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଏକୀଭାଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମୂଲେନ ପ୍ରଲଯେ ଦ୍ଵିଜ । ବିଂବେନ ତୁ ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରେକୀଭାଵଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଯଦି ॥ ୩,୨.

ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସେମାନେ ମୂଳ ସହିତ ଏକତା ପାଆନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ। କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ, ମୂଳ ରୂପରେ, ଯଦି ଏକତା ପାଆନ୍ତି—

ପ୍ରତିବିଂବଃ କଥଂ ଜୀଵୋ ଭଵେନ୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ତଦଧୀନସ୍ତତ୍ସଦୃଶୋ ହରେର୍ଜୀଵୋ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୨.

ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବେ ଜୀବ କିପରି ହେବ? ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଓ ତାଙ୍କ ସଦୃଶ, ହରିଙ୍କ ଜୀବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ପ୍ରତିବିଂବସ୍ଯ ଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ହ୍ଯଯମେଵମୁଦାହୃତଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଚ ବିଂବରୂପାଣାମେକୀଭାଵଂ ନ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ ୩,୨.

ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ତେଣୁ, ମୂଳ ଆକୃତି ଓ ତାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଏକତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

କୃଷ୍ଣରାମାଦିଵଚ୍ଚୈଵ ତ୍ଵେକୀଭାଵୋ ଵିଵକ୍ଷିତଃ । ବିଂବାନାଂ ମୂଲରୂପସ୍ଯ ଭେଦୋ ନାତ୍ର ଵିଵକ୍ଷିତଃ ॥ ୩,୨.

ଯେପରି କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେପରି କେବଳ ପ୍ରତିବିମ୍ବମାନଙ୍କର ଏକତା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ମୂଳ ଆକୃତିର ଭିନ୍ନତା ଏଠାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ।

ତତ୍ରାପି ଚ ଵିଶେଷୋସ୍ତି ଜ୍ଞାତଵ୍ଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛୁଭିଃ । ଏକାଂଶେନ ତୁ ବିଂବୈସ୍ତୁ ଚୈକୀଭାଵଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ ॥ ୩,୨.

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଯାହା ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍; କାରଣ କେବଳ ଏକ ଅଂଶରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବମାନେ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଏକାଂଶେନ ତୁ ଜୀଵତ୍ଵେ ସଂସ୍ଥିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ବିଂବମୂଲଂ ନ ଜାନନ୍ତି ତେ ଜନା ହ୍ଯସୁରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୨.

ଏକ ଅଂଶରେ ସେମାନେ ଜୀବ ଭାବେ ରହନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ମୂଳକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅସୁର ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଏକ ଏଵ ହରିଃ ପୂର୍ଵଂ ହ୍ଯଵିଦ୍ଯାଵଶତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅନେକୋ ଭଵତି ହ୍ଯାରାଦାଦର୍ଶପ୍ରତିବିଂବଵତ୍ ॥ ୩,୨.

ହରି ପ୍ରଥମେ ଏକାକି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବହୁ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଅନେକ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।

ଏଵଂ ଵଦନ୍ତି ଯେ ମୂଢାସ୍ତେପି ଯାନ୍ତ୍ଯଧରଂ ତମଃ । ଉପାଧିର୍ଦ୍ଵିଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ୍ଵରୂପୋ ବାହ୍ଯ ଏଵ ଚ ॥ ୩,୨.

ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ମୂଢ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଧୋ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଉପାଧିକୁ ଦୁଇପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି: ମୂଳ ଓ ବାହ୍ୟ।

ବାହ୍ଯୋପାଧିର୍ଲଯେ ଯାତି ମୁକ୍ତାଵନ୍ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତିଃ । ସର୍ଵୋପାଧିଵିନାଶେ ହି ପ୍ରତିବିଂବଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୨.

ବାହ୍ୟ ଉପାଧି ବିଲୟ ସମୟରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଅନ୍ୟଟି ରହିଯାଏ; ସମସ୍ତ ଉପାଧି ନଶ୍ଟ ହେଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କିପରି ରହିପାରିବ?

ଚିଦ୍ରୂପାଖ୍ଯୋ ହ୍ଯୁପାଧିସ୍ତୁ ମୋକ୍ଷେ ଯେପ୍ଯଧିକାରିଣଃ । ଦୁଃଖରୂପୋ ହ୍ଯୁପାଧିସ୍ତୁ ତମସୋ ଯେଧିକାରିଣଃ ॥ ୩,୨.

ଚେତନ ରୂପ ଉପାଧି ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ; ଦୁଃଖ ରୂପ ଉପାଧି ଅନ୍ଧକାରର ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

ମିଶ୍ରରୂପୋ ହ୍ଯୁପାଧିସ୍ତୁ ନିତ୍ଯସଂସାରିଣାଂ ମତଃ । ବାହ୍ଯୋପାଧିର୍ଲିଙ୍ଗଦେହଃ ସର୍ଵେଷାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୨.

ମିଶ୍ର ରୂପ ଉପାଧି ସନ୍ସାରରେ ଚିରକାଳ ଘୁରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଲାଯାଏ; ବାହ୍ୟ ଉପାଧି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗଦେହ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଦୈତ୍ଯାଃ ଦୁଃଖାଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦୁଃଖୀ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତତ୍ତଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଵରୂପତ୍ଵାଦ୍ଦୈତ୍ଯାନାଂ ବିଂବରୂପକଃ ॥ ୩,୨.

ଦৈତ୍ୟମାନେ ଯେହেতୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହରି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ରୂପ।

ଦୈତ୍ଯସ୍ଥିତାନାଂ ବିଂବାନାଂ ମୂଲରୂପସ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରଭୋଃ । ପରସ୍ପରଂ ତଥା ଭେଦଂ ହ୍ଯନ୍ତରଂ ଵା ନ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ ୩,୨.

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମୂଳ ଆକୃତି ସହ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା କିମ୍ବା ଅନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଶ୍ରୀଭୂଦୁର୍ଗାଦିରୂପାଣାଂ ତଥା ସୀତାଦିରୂପିଣାମ୍ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନାଣୁମାତ୍ରଂ ଚ ଭେଦୋ ବାହ୍ଯାନ୍ତରେପି ଚ ॥ ୩,୨.

ଶ୍ରୀ, ଭୂ, ଦୁର୍ଗା ଓ ସୀତା ଇତ୍ୟାଦି ରୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ତରରେ କେବଳ ତିନିକଣ୍ଠ ଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଚିନ୍ତନୀଯଃ କଥମପି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯାନ୍ତ୍ଯଧରଂ ତମଃ । ପ୍ରତିବିଂବସ୍ଥିତୋ ବିଂବଃ ସ୍ତ୍ରୀରୂପୋ ହ୍ଯସ୍ତି ସର୍ଵଦା ॥ ୩,୨.

ଏହି କଥା ଜାଣି ସେମାନେ ଯଦି ଭିନ୍ନତା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଧୋ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ନାରୀ ରୂପରେ ଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଦା ଅଛି।

ପ୍ରଲଯେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଖଗୋତ୍ତମ । ଏକୀଭାଵଂ ନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ବିଂବେନ ସହ ସଂସ୍ଥିତାଃ ॥ ୩,୨.

ବିଲୟ ସମୟରେ, ହେ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସହ ଥିବାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ମୂଳ ରୂପର ଏକତା ପାଇନାହାନ୍ତି।

ବିଂବସ୍ଥିତାନାଂ ରୂପାଣାଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିନତାସୁତ । ଭେଦସ୍ତୁ ନାଣୁମାତ୍ରଂ ଚ ଶଙ୍କନୀଯଃ କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୨.

ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଥିବା ରୂପମାନେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, କୌଣସି ଭିନ୍ନତା କିଛି ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଯଦା ହି ଶେତେ ପ୍ରଲଯାର୍ଣଵେ ଵିଭୁର୍ଜୀଵାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନୁଦରେ ନିଵେଶ୍ଯ । ମୁକ୍ତାଂଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରମରୁଦ୍ଗଣାଦୀନ୍ପ୍ରାତ୍ପଵ୍ଯମୁକ୍ତୀଂଶ୍ଚ ସୁତୌ? ଚ ସଂସ୍ଥିତାନ୍ ॥ ୩,୨.

ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ବିଲୟ ସମୁଦ୍ରରେ ଶୋଇଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ—ମୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁକ୍ତମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ଉଦରରେ ରଖନ୍ତି।

ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଧକୂପାଦିସମସ୍ତଜୀଵାଂସ୍ତଥୈଵ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯକଲୀନଥାପରାନ୍ । ତଥୈଵ ନିତ୍ଯଂ ସୃତିସଂସ୍ଥିତାଞ୍ଜନାନଚେତନାନୃକ୍ଷରୂପାଦିଜୀଵାନ୍ ॥ ୩,୨.

ସେ ଏଭଳି ଅନ୍ଧକୁପ ଓ ଅନ୍ୟ ନରକରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଥିବାମାନେ, ସୃଷ୍ଟିରେ ଚିରକାଳ ଘୁରୁଥିବା ଲୋକ, ଜଡ଼ପଦାର୍ଥ, ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଭଳି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ଜନାଞ୍ଜଠରେ ସଂନିଧାଯ ସମ୍ଯକ୍ଶେତେ ହ୍ଯଂଭସି ଵୈ ସ କଲ୍ପେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତୁ ସା ସର୍ଵଵେଦାତ୍ମିକା ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ହରୌ ନିତ୍ଯସଂଵର୍ଧିତାପି ॥ ୩,୨.

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଜନକୁ ଉଦରରେ ରଖି, ସେ କଳ୍ପ ସମୟରେ ଜଳରେ ଶୋଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର, ସେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୋଷିତ କରନ୍ତି।

ଅତ୍ଯାଦରଂ ଦର୍ଶଯତୀଵ ସା ତୁ ଈଡେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଭକ୍ତିସଂଵର୍ଧିତାପି । ଚେଷ୍ଟାଦିରୂପେଣ ତଦା ନ କିଞ୍ଚିଦାସୀଦ୍ଵିନା ଵିଷ୍ଣୁମଥ ଶ୍ରିଯଂ ଚ ॥ ୩,୨.

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦର ସହିତ ଦେଖାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରେ। ସେ ଭିତରେ ଭକ୍ତି ବଢ଼ିଥିଲା ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶ୍ରୀ ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ।

ପର୍ଯଙ୍କରୂପେଣ ବଭୂଵ ଦେଵୀ ଵାସସ୍ଵରୂପେଣ ରମା ଵିରେଜେ । ସର୍ଵଂ ରମା ସୈଵ ତଦୈଵ ଚାସୀତ୍ସୈକା ଦେଵୀ ବହୁରୂପା ବଭାଷେ ॥ ୩,୨.

ସେ ଦେବୀ ଶଯ୍ୟା ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ, ରମା ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ କିଛି ରମା ହେଲେ—ସେ ଏକମାତ୍ର ଦେବୀ, ବହୁ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।