ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଈଶକୋଟିପ୍ରଵିଷ୍ଟତ୍ଵାଚ୍ଛ୍ରିଯଃ ସ୍ଵାମିତ୍ଵମୀରିତମ୍ । ତ୍ରଯାଣାମୁପଜୀଵ୍ଯତ୍ଵାତ୍ସେଵ୍ଯତ୍ଵାତ୍ସ୍ଵାମିତା ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧.

ଅନେକ ଈଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ କଥା କୁହାଯାଏ। ତିନିଜଣଙ୍କୁ ସେବନ ଏବଂ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଵାଯ୍ଵାଦୀନାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ଚ ସେଵ୍ଯତ୍ଵାତ୍ସେଵ୍ଯତା ସ୍ମୃତା । ଭୂଭାରହରଣେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଧାନାଙ୍ଗଂ ହି ମାରୁତିଃ ॥ ୩,୧.

ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଦେବତାଙ୍କୁ କେବେ ଉପାସନା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି, କେବେ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଅଂଶ ହେଉଛନ୍ତି ମାରୁତି।

ଵାକ୍ଯରୂପା ଭାରତୀ ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯାଙ୍ଗଂ ହି ସା ସ୍ମୃତା । ତୃତୀଯାଙ୍ଗ ହରେଃ ଶେଷୋ ନ ନମ୍ଯାଃ ସାମ୍ଯତୋ ହରେଃ ॥ ୩,୧.

ବାକ୍ୟର ରୂପରେ ଥିବା ଭାରତୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ତୃତୀୟ ଅଂଶ ହେଉଛନ୍ତି ହରିଙ୍କ ଶେଷ। ଏହି ଅଂଶଗୁଡିକୁ ହରିଙ୍କ ସମାନ ଭାବେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପ୍ରତିପାଦ୍ଯା ମୁଖ୍ଯତଯା ନମ୍ଯା ଏଵ ସମୀରିତାଃ । ଅଵାନ୍ତରାଶ୍ଚ ଵାଯ୍ଵାଦ୍ଯା ନ ନମ୍ଯାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧.

ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି। ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉପାଂଗ ଅଟନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ଏହିପରି ମନାଯାଏ।

ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦିନାମାନି ଭୀମାଦିଷ୍ଵେଵ ମୁଖ୍ଯତଃ । ଵାଚକାନି ଯତୋ ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ନମ୍ଯାସ୍ତେ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ ॥ ୩,୧.

ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଭଳି ନାମଗୁଡିକ ପ୍ରଧାନତଃ ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ।

ପରାଣାମେଵ ନମ୍ଯତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତ୍ଵମେଵ ହି । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମଯାଖ୍ଯାତଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛଥ ॥ ୩,୧.

କେବଳ ସର୍ବୋଚ୍ଚମାନେ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହା ସବୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି, ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨ ଶ୍ରୀଶୌନକ ଉଵାଚ । କଥଂ ସସର୍ଜ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵାଭିମାନିନଃ । ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମଂ ନ ଜାନାମି ଦେଵାନାଂ ହ୍ଯନ୍ତରଂ ମୁନେ ॥ ୩,୨.

ଶୌନକ କହିଲେ: ଭଗବାନ କିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଅଭିମାନ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର କ୍ରମ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ବୁଝିପାରୁନି, ମୁନି।

ଶୌନକେନୈଵ ମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୂତୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶୂତ ଉଵାଚ । ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଵସିତା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଵ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମ ॥ ୩,୨.

ଶୌନକଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସୂତ କହିଲେ: ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ସଠିକ୍ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଏଵମେଵ କୃତଃ ପ୍ରଶ୍ରୋ ହରୌ ତୁ ଗରୁଡେନ ଵୈ । ଯଦୁକ୍ତଵାନ୍ହରିସ୍ତସ୍ମୈତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାନଘ । ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ସୃଷ୍ଟିଂ ଵ୍ରୂହି ମହାଭାଗ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଵିଗ୍ରହ ॥ ୩,୨.

ଏଭଳି ଗରୁଡ଼ ହରିଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ; ଯାହା ହରି କହିଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କୁହ।

ସୃଷ୍ଟୌ ଜ୍ଞାତେ ତଵୋତ୍କର୍ଷୋ ଜ୍ଞାତପ୍ରାଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ତାରତମ୍ଯଜ୍ଞାନଂ ମମ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୩,୨.

ସୃଷ୍ଟି ବୁଝିଲେ, ତୁମର ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାପଡିବ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବି।

ମୋକ୍ଷୋପାଯମ୍ଯଃ ସ ଵୋକ୍ତ ମିତତରତ୍ତସ୍ଯ ସାଧନମ୍ । ଗରୁଡେନୈଵ ମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୩,୨.

ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଉପାୟ ଓ ତାହାର ସାଧନା ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ।

ଶୃକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ମୂଲରୂପେ ହ୍ଯତୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ ॥ ୩,୨.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ମୂଳ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଅଵତାରମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୂର୍ଣତ୍ଵାଦେଵ ସୁଵ୍ରତ । ଅନେକୋ ହ୍ଯେକତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଶେତେ ପ୍ରଲଯାଯ ଵୈ ॥ ୩,୨.

ଏହି ଅବତାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦ୍ୱାରା ଅବତାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ଏହି ଅନେକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ପ୍ରଳୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।

ତତ୍ରାପି ଚ ଵିଶେଷୋସ୍ତି ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତତ୍ଵମେଵ ସଃ ॥ ୩,୨.

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ତଫାତ୍ ଅଛି; ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଭେଦେନ ଦର୍ଶନାଦ୍ଵାପି ଭେଦାଭେଦେନ ଦର୍ଶନାତ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗୁଣାନାଂ ରୂପାଣାଂ ତଦଙ୍ଗାନାଂ ସୁଖାଦିନାମ୍ । ତତ୍ରୈଵ ଦଶନାଦ୍ଵାପି କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ତମୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୩,୨.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣ, ରୂପ, ଅଂଶ ଓ ସୁଖ ଆଦିରେ ତଫାତ୍ କିମ୍ବା ତଫାତ୍-ଅତଫାତ୍ ଦୁହେଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, କେବଳ ଏହି ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

ପୁରୁଷାନ୍ତରମାରଭ୍ଯ କଲ୍ପିତା ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ହରିରୂପାସ୍ତୁ ତେ ଜ୍ଞେଯା ଏକୀଭୂତା ହି ତେନ ତେ ॥ ୩,୨.

ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇଛନ୍ତି।

ପ୍ରଲଯେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଜୀଵାଃ ସ ଯାନ୍ତି ମାମକାଃ । ଵିରାଡ୍ରୂପେ ହରେଃ ସଂତି ତଦା ତେ ଚ ହ୍ଯନେକଧା ॥ ୩,୨.

ପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ, ମୋ ନିଜ ଜୀବମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ହରିଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପରେ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପରେ ସେମାନେ ଅନେକ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଏକୀଭାଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମୂଲେନ ପ୍ରଲଯେ ଦ୍ଵିଜ । ବିଂବେନ ତୁ ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରେକୀଭାଵଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଯଦି ॥ ୩,୨.

ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସେମାନେ ମୂଳ ସହିତ ଏକତା ପାଆନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ। କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ, ମୂଳ ରୂପରେ, ଯଦି ଏକତା ପାଆନ୍ତି—

ପ୍ରତିବିଂବଃ କଥଂ ଜୀଵୋ ଭଵେନ୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ତଦଧୀନସ୍ତତ୍ସଦୃଶୋ ହରେର୍ଜୀଵୋ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୨.

ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବେ ଜୀବ କିପରି ହେବ? ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଓ ତାଙ୍କ ସଦୃଶ, ହରିଙ୍କ ଜୀବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ପ୍ରତିବିଂବସ୍ଯ ଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ହ୍ଯଯମେଵମୁଦାହୃତଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଚ ବିଂବରୂପାଣାମେକୀଭାଵଂ ନ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ ୩,୨.

ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ତେଣୁ, ମୂଳ ଆକୃତି ଓ ତାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଏକତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

କୃଷ୍ଣରାମାଦିଵଚ୍ଚୈଵ ତ୍ଵେକୀଭାଵୋ ଵିଵକ୍ଷିତଃ । ବିଂବାନାଂ ମୂଲରୂପସ୍ଯ ଭେଦୋ ନାତ୍ର ଵିଵକ୍ଷିତଃ ॥ ୩,୨.

ଯେପରି କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେପରି କେବଳ ପ୍ରତିବିମ୍ବମାନଙ୍କର ଏକତା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ମୂଳ ଆକୃତିର ଭିନ୍ନତା ଏଠାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ।

ତତ୍ରାପି ଚ ଵିଶେଷୋସ୍ତି ଜ୍ଞାତଵ୍ଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛୁଭିଃ । ଏକାଂଶେନ ତୁ ବିଂବୈସ୍ତୁ ଚୈକୀଭାଵଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ ॥ ୩,୨.

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଯାହା ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍; କାରଣ କେବଳ ଏକ ଅଂଶରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବମାନେ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ଏକାଂଶେନ ତୁ ଜୀଵତ୍ଵେ ସଂସ୍ଥିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ବିଂବମୂଲଂ ନ ଜାନନ୍ତି ତେ ଜନା ହ୍ଯସୁରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୨.

ଏକ ଅଂଶରେ ସେମାନେ ଜୀବ ଭାବେ ରହନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ମୂଳକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅସୁର ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଏକ ଏଵ ହରିଃ ପୂର୍ଵଂ ହ୍ଯଵିଦ୍ଯାଵଶତଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅନେକୋ ଭଵତି ହ୍ଯାରାଦାଦର୍ଶପ୍ରତିବିଂବଵତ୍ ॥ ୩,୨.

ହରି ପ୍ରଥମେ ଏକାକି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବହୁ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଅନେକ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।

ଏଵଂ ଵଦନ୍ତି ଯେ ମୂଢାସ୍ତେପି ଯାନ୍ତ୍ଯଧରଂ ତମଃ । ଉପାଧିର୍ଦ୍ଵିଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ୍ଵରୂପୋ ବାହ୍ଯ ଏଵ ଚ ॥ ୩,୨.

ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ମୂଢ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଧୋ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଉପାଧିକୁ ଦୁଇପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି: ମୂଳ ଓ ବାହ୍ୟ।

ବାହ୍ଯୋପାଧିର୍ଲଯେ ଯାତି ମୁକ୍ତାଵନ୍ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତିଃ । ସର୍ଵୋପାଧିଵିନାଶେ ହି ପ୍ରତିବିଂବଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୨.

ବାହ୍ୟ ଉପାଧି ବିଲୟ ସମୟରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଅନ୍ୟଟି ରହିଯାଏ; ସମସ୍ତ ଉପାଧି ନଶ୍ଟ ହେଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କିପରି ରହିପାରିବ?

ଚିଦ୍ରୂପାଖ୍ଯୋ ହ୍ଯୁପାଧିସ୍ତୁ ମୋକ୍ଷେ ଯେପ୍ଯଧିକାରିଣଃ । ଦୁଃଖରୂପୋ ହ୍ଯୁପାଧିସ୍ତୁ ତମସୋ ଯେଧିକାରିଣଃ ॥ ୩,୨.

ଚେତନ ରୂପ ଉପାଧି ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ; ଦୁଃଖ ରୂପ ଉପାଧି ଅନ୍ଧକାରର ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

ମିଶ୍ରରୂପୋ ହ୍ଯୁପାଧିସ୍ତୁ ନିତ୍ଯସଂସାରିଣାଂ ମତଃ । ବାହ୍ଯୋପାଧିର୍ଲିଙ୍ଗଦେହଃ ସର୍ଵେଷାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୨.

ମିଶ୍ର ରୂପ ଉପାଧି ସନ୍ସାରରେ ଚିରକାଳ ଘୁରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଲାଯାଏ; ବାହ୍ୟ ଉପାଧି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗଦେହ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଦୈତ୍ଯାଃ ଦୁଃଖାଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦୁଃଖୀ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତତ୍ତଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଵରୂପତ୍ଵାଦ୍ଦୈତ୍ଯାନାଂ ବିଂବରୂପକଃ ॥ ୩,୨.

ଦৈତ୍ୟମାନେ ଯେହেতୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହରି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଦୁଃଖର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ରୂପ।