ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅତୋ ନମ୍ଯୋ ଵାଯୁରପି ପୁରାଣାଦୌ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଭାରତୀ ଵାକ୍ଯରୂପତ୍ଵାନ୍ନମ୍ଯା ଵାଯୋରନନ୍ତରମ୍ ॥ ୩,୧.

ଏହି କାରଣରୁ, ପୁରାଣ ଆରମ୍ଭରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ବାୟୁ ପରେ, ଭାରତୀ ଉଚ୍ଚାରଣର ରୂପ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଉପସାଧକୋ ନରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯତୋତସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ । ନମ୍ଯ ଇତ୍ଯଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିସ୍ତାରତମ୍ଯେନ ସର୍ଵଦା ॥ ୩,୧.

ଯିଏ ସହଯୋଗ କରେ, ସେ 'ଉପସାଧକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କ ପରେ, ଯିଏ ପୂଜ୍ୟ, ସେଠି ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ କହନ୍ତି।

ଅତୋ ଵ୍ଯାସଂ ନମସ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଗ୍ରନ୍ଥକର୍ତୃତ୍ଵହେତୁତଃ । ଶୌନକ ଉଵାଚ । ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ନମନଂ ହ୍ଯନ୍ତେ କଥଂ କାର୍ଯଂ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୩,୧.

ଏହିପରି, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନାକାର ଥିବାରୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ଶୌନକ କହିଲେ: ଏହି ମହାନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଶେଷରେ କିପରି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ?

ଅନ୍ତେ ଚ ଵନ୍ଦନେ ତସ୍ଯ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ସୁଵ୍ରତ । ସୂତ ଉଵାଚ । ଵିଷ୍ଣୋରନନ୍ତରଂ ଵ୍ଯାସନମନଂ ମୁଖ୍ଯମେଵ ହି ॥ ୩,୧.

ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାର କାରଣ କହ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ସୂତ କହିଲେ: ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ।

ହରିରେଵ ଯତୋ ଵ୍ଯାସୋ ଵାଚ୍ଯଚକ୍ରସ୍ଵରୂପକଃ । ଵ୍ଯାସୋ ନୈଵ ସମତ୍ଵେନ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଭଗଵତୋ ହରେଃ ॥ ୩,୧.

ହରି ନିଜେ ବ୍ୟାସ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଚକ୍ରର ରୂପ। ବ୍ୟାସକୁ କେବେ ଭଗବାନ ହରି ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।

ତତ୍ରାପି କାରଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସାଦରେଣ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଵ୍ଯାସସ୍ତୁ କଶ୍ଚନ ଋଷିଃ ପୁରାଣେ ତାମସେ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୧.

ଏହି ବିଷୟର କାରଣ ମୁଁ ଆଦର ସହିତ କହିବି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ବ୍ୟାସ ତାମସିକ ପୁରାଣରେ ଏକ ଋଷି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଇତି ଜ୍ଞାନା ଵଲଂବେନ ଦୈତ୍ଯା ଦୈତ୍ଯାନୁଗୈଃ ସମାଃ । ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ହ୍ଯନ୍ଧତମ ଇତି ତ୍ଵନ୍ତେ ନମସ୍କୃତଃ ॥ ୩,୧.

ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀମାନେ ସହିତ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଏ।

ଯଦିଦଂ ପରମଂ ଗୋପ୍ଯଂ ହୃଦି ଧାର୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ପରାଣାଂ ନମ୍ଯମେଵୋକ୍ତଂ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯଂ ଯତୋତ୍ର ହି ॥ ୩,୧.

ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଏଠାରେ ଯାହା ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯିବ, ସେହିପରି ପୂଜ୍ୟ।

ସମାସଵ୍ଯାସଭାଵାଦ୍ଧି ପରାଣାଂ ତତ୍ପ୍ରତୀଯତେ । ଵାସ୍ତଵଂ ତଂ ନ ଜାନୀଯୁରୁପଜୀଵ୍ଯୋ ଯତୋ ହରିଃ ॥ ୩,୧.

ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତାର ଭାବରୁ, ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଯାଏ। ସେମାନେ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ହରିଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଦରକାର।

ହରିର୍ଵ୍ଯାସସ୍ତ୍ଵେକ ଏଵ ଵ୍ଯାସସ୍ତୁ ହରିଵତ୍ସ୍ମୃତଃ । ଉପଜୀଵ୍ଯତଦୀଶତ୍ଵେ ତଯୋରେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧.

ହରି ଓ ବ୍ୟାସ ଏକାତ୍ମ। ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେବନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେବାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଈଶକୋଟିପ୍ରଵିଷ୍ଟତ୍ଵାଚ୍ଛ୍ରିଯଃ ସ୍ଵାମିତ୍ଵମୀରିତମ୍ । ତ୍ରଯାଣାମୁପଜୀଵ୍ଯତ୍ଵାତ୍ସେଵ୍ଯତ୍ଵାତ୍ସ୍ଵାମିତା ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧.

ଅନେକ ଈଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ କଥା କୁହାଯାଏ। ତିନିଜଣଙ୍କୁ ସେବନ ଏବଂ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଵାଯ୍ଵାଦୀନାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ଚ ସେଵ୍ଯତ୍ଵାତ୍ସେଵ୍ଯତା ସ୍ମୃତା । ଭୂଭାରହରଣେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଧାନାଙ୍ଗଂ ହି ମାରୁତିଃ ॥ ୩,୧.

ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଦେବତାଙ୍କୁ କେବେ ଉପାସନା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି, କେବେ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଅଂଶ ହେଉଛନ୍ତି ମାରୁତି।

ଵାକ୍ଯରୂପା ଭାରତୀ ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯାଙ୍ଗଂ ହି ସା ସ୍ମୃତା । ତୃତୀଯାଙ୍ଗ ହରେଃ ଶେଷୋ ନ ନମ୍ଯାଃ ସାମ୍ଯତୋ ହରେଃ ॥ ୩,୧.

ବାକ୍ୟର ରୂପରେ ଥିବା ଭାରତୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ତୃତୀୟ ଅଂଶ ହେଉଛନ୍ତି ହରିଙ୍କ ଶେଷ। ଏହି ଅଂଶଗୁଡିକୁ ହରିଙ୍କ ସମାନ ଭାବେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପ୍ରତିପାଦ୍ଯା ମୁଖ୍ଯତଯା ନମ୍ଯା ଏଵ ସମୀରିତାଃ । ଅଵାନ୍ତରାଶ୍ଚ ଵାଯ୍ଵାଦ୍ଯା ନ ନମ୍ଯାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧.

ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି। ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଉପାଂଗ ଅଟନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ଏହିପରି ମନାଯାଏ।

ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦିନାମାନି ଭୀମାଦିଷ୍ଵେଵ ମୁଖ୍ଯତଃ । ଵାଚକାନି ଯତୋ ନିତ୍ଯଂ ତନ୍ନମ୍ଯାସ୍ତେ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ ॥ ୩,୧.

ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଭଳି ନାମଗୁଡିକ ପ୍ରଧାନତଃ ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ।

ପରାଣାମେଵ ନମ୍ଯତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତ୍ଵମେଵ ହି । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମଯାଖ୍ଯାତଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛଥ ॥ ୩,୧.

କେବଳ ସର୍ବୋଚ୍ଚମାନେ ଉପାସନା ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହା ସବୁ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି, ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨ ଶ୍ରୀଶୌନକ ଉଵାଚ । କଥଂ ସସର୍ଜ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵାଭିମାନିନଃ । ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମଂ ନ ଜାନାମି ଦେଵାନାଂ ହ୍ଯନ୍ତରଂ ମୁନେ ॥ ୩,୨.

ଶୌନକ କହିଲେ: ଭଗବାନ କିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଅଭିମାନ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର କ୍ରମ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ବୁଝିପାରୁନି, ମୁନି।

ଶୌନକେନୈଵ ମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୂତୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶୂତ ଉଵାଚ । ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଵସିତା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତଵ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମ ॥ ୩,୨.

ଶୌନକଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସୂତ କହିଲେ: ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ସଠିକ୍ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଏଵମେଵ କୃତଃ ପ୍ରଶ୍ରୋ ହରୌ ତୁ ଗରୁଡେନ ଵୈ । ଯଦୁକ୍ତଵାନ୍ହରିସ୍ତସ୍ମୈତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵାନଘ । ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ସୃଷ୍ଟିଂ ଵ୍ରୂହି ମହାଭାଗ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଵିଗ୍ରହ ॥ ୩,୨.

ଏଭଳି ଗରୁଡ଼ ହରିଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ; ଯାହା ହରି କହିଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କୁହ।

ସୃଷ୍ଟୌ ଜ୍ଞାତେ ତଵୋତ୍କର୍ଷୋ ଜ୍ଞାତପ୍ରାଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ତାରତମ୍ଯଜ୍ଞାନଂ ମମ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୩,୨.

ସୃଷ୍ଟି ବୁଝିଲେ, ତୁମର ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାପଡିବ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବି।

ମୋକ୍ଷୋପାଯମ୍ଯଃ ସ ଵୋକ୍ତ ମିତତରତ୍ତସ୍ଯ ସାଧନମ୍ । ଗରୁଡେନୈଵ ମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୃଷ୍ଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୩,୨.

ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଉପାୟ ଓ ତାହାର ସାଧନା ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ।

ଶୃକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ମୂଲରୂପେ ହ୍ଯତୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ ॥ ୩,୨.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ମୂଳ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଅଵତାରମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୂର୍ଣତ୍ଵାଦେଵ ସୁଵ୍ରତ । ଅନେକୋ ହ୍ଯେକତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଶେତେ ପ୍ରଲଯାଯ ଵୈ ॥ ୩,୨.

ଏହି ଅବତାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦ୍ୱାରା ଅବତାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ଏହି ଅନେକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ପ୍ରଳୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।

ତତ୍ରାପି ଚ ଵିଶେଷୋସ୍ତି ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତତ୍ଵମେଵ ସଃ ॥ ୩,୨.

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ତଫାତ୍ ଅଛି; ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଭେଦେନ ଦର୍ଶନାଦ୍ଵାପି ଭେଦାଭେଦେନ ଦର୍ଶନାତ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗୁଣାନାଂ ରୂପାଣାଂ ତଦଙ୍ଗାନାଂ ସୁଖାଦିନାମ୍ । ତତ୍ରୈଵ ଦଶନାଦ୍ଵାପି କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ତମୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୩,୨.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣ, ରୂପ, ଅଂଶ ଓ ସୁଖ ଆଦିରେ ତଫାତ୍ କିମ୍ବା ତଫାତ୍-ଅତଫାତ୍ ଦୁହେଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, କେବଳ ଏହି ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

ପୁରୁଷାନ୍ତରମାରଭ୍ଯ କଲ୍ପିତା ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ହରିରୂପାସ୍ତୁ ତେ ଜ୍ଞେଯା ଏକୀଭୂତା ହି ତେନ ତେ ॥ ୩,୨.

ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଇଛନ୍ତି।

ପ୍ରଲଯେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଜୀଵାଃ ସ ଯାନ୍ତି ମାମକାଃ । ଵିରାଡ୍ରୂପେ ହରେଃ ସଂତି ତଦା ତେ ଚ ହ୍ଯନେକଧା ॥ ୩,୨.

ପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ, ମୋ ନିଜ ଜୀବମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ହରିଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପରେ ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପରେ ସେମାନେ ଅନେକ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଏକୀଭାଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମୂଲେନ ପ୍ରଲଯେ ଦ୍ଵିଜ । ବିଂବେନ ତୁ ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରେକୀଭାଵଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଯଦି ॥ ୩,୨.

ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସେମାନେ ମୂଳ ସହିତ ଏକତା ପାଆନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ। କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ, ମୂଳ ରୂପରେ, ଯଦି ଏକତା ପାଆନ୍ତି—

ପ୍ରତିବିଂବଃ କଥଂ ଜୀଵୋ ଭଵେନ୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ତଦଧୀନସ୍ତତ୍ସଦୃଶୋ ହରେର୍ଜୀଵୋ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୨.

ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବେ ଜୀବ କିପରି ହେବ? ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଓ ତାଙ୍କ ସଦୃଶ, ହରିଙ୍କ ଜୀବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।