ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତତଃ ପରଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରାଣମାହୁସ୍ତତଃ ପରଂ ଗାରୁଡସଂଜ୍ଞକଂ ଚ । ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ମୁଖ୍ଯା ନି କଲୌ ନୃଣାଂ ତୁ ତଥା ଵିଶେଷୋ ଗାରୁଡେ କିଞ୍ଚିଦସ୍ତି ॥ ୩,୧.

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁପୁରାଣ ଦ୍ୱିତୀୟ, ତାପରେ ଗାରୁଡ଼ ନାମକ ପୁରାଣ; କଳିଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରମୁଖ, ଯଦ୍ୟପି ଗାରୁଡ଼ରେ କିଛି ବିଶେଷତା ଅଛି।

ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵୈ ତଂ ଵିଶେଷଂ ଚ ଵିପ୍ରାସ୍ତ୍ର୍ଯଂଶୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଗାରୁଡାଖ୍ଯଂ ପୁରାଣମ୍ । ଆଦ୍ଯାଂଶଂ ଵୈ କର୍ମକାଣ୍ଡଂ ଵଦନ୍ତି ଦ୍ଵିତୀଯାଂଶଂ ଧର୍ମକାଣ୍ଡଂ ତମାହୁଃ ॥ ୩,୧.

ଏବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେଇ ବିଶେଷତା ଶୁଣ; ଗାରୁଡ଼ ନାମକ ପୁରାଣ ତିନି ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ। ପ୍ରଥମ ଅଂଶକୁ କର୍ମକାଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶକୁ ଧର୍ମକାଣ୍ଡ ବୋଲି କହାଯାଏ।

ତୃତୀଯାଂଶଂ ବ୍ରହ୍ମକାଣ୍ଡଂ ଵଦନ୍ତି ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତ୍ଵନ୍ତିମୋଯଂ ଵରିଷ୍ଠଃ । ତୃତୀଯାଂଶଶ୍ରଵଣାତ୍ପୁଣ୍ଯମାହୁସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତସ୍ଯ ଵିପ୍ରାଃ ॥ ୩,୧.

ତୃତୀୟ ଅଂଶକୁ ବ୍ରହ୍ମକାଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ତିନି ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ଅଂଶ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଶୁଣିଲେ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।

ତୃତୀଯାଂଶେ ପଠିତେ ଵେଦତୁଲ୍ଯଂ ଫଲଂ ଭଵେନ୍ନାତ୍ର ଵିଚାର୍ଯମସ୍ତି । ତୃତୀଯାଂଶଶ୍ରଵଣାଦେଵ ଵିପ୍ରାଃ ଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଠତୋପ୍ଯର୍ଥମେଵମ୍ ॥ ୩,୧.

ତୃତୀୟ ଅଂଶ ପଢ଼ିଲେ ବେଦ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବଂ ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ, ପଢ଼ିଲେ ତ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ।

ତୃତୀଯାଂଶଶ୍ରଵଣାଦର୍ଥତଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯଂ ଚାହୁଃ ପଠତୋ ଵୈ ଦଶାଂଶମ୍ । ତତୋ ଵରଂ ମତ୍ସ୍ଯପୁରାଣମାହୁସ୍ତତୋ ଵରଂ କୂର୍ମପୂରାଣମାହୁଃ ॥ ୩,୧.

ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ପଢ଼ିଲେ ତାହାର ଦଶମାଂଶ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାପରେ ମତ୍ସ୍ୟପୁରାଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ କୂର୍ମପୁରାଣ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।

ତଥୈଵ ଵୈ ଵାଯୁପୁରାଣମାହୁସ୍ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ଚାହୁଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାନୀତି ଲୋକେ । ତତ୍ରାପି କିଞ୍ଚିଦ୍ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଭଵେଚ୍ଚ ପୁରାଣଷଟ୍କେ ସତ୍ତ୍ଵରୂପେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ ॥ ୩,୧.

ଏହିପରି, ବାୟୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ତିନିଟି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ପୁରାଣ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦୁନିଆରେ କେହିମାନେ ଏହିପରି କହନ୍ତି। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଧିକ ଜାଣିବା ଉଚିତ; କାରଣ, ଛଅଟି ପୁରାଣରେ ବି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଥାଏ, ମହାମୁନିମାନେ।

ସତ୍ତ୍ଵାଧମେ ମାତ୍ସ୍ଯକୌର୍ମେ ତଥାହୁର୍ଵାଯୁ ଚାହୁଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁରାଣଂ ଭାଗଵତଂ ପୁରାଣଂ ସତ୍ତ୍ଵୋତ୍ତମଂ ଗାରୁଡଂ ଚାହୁରାର୍ଯାଃ ॥ ୩,୧.

ସାତ୍ତ୍ୱିକ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ସ୍ୟ ଓ କୂର୍ମ ପୁରାଣକୁ ଅଧମ ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ବାୟୁ ପୁରାଣକୁ ମଧ୍ୟମ ସତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ, ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଓ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣକୁ ଉତ୍ତମ ସତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଆଦର୍ଶମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ସ୍କାନ୍ଦଂ ପାଦ୍ମଂ ଵାମନଂ ଵୈ ଵରାହଂ ତଥାଗ୍ରେଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ପର୍ଵସୃଷ୍ଟୌ । ଏତାନ୍ଯାହୂ ରାଜସାନୀତି ଵିପ୍ରାସ୍ତତ୍ରୈକଦେଶଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତାମସଶ୍ଚ ॥ ୩,୧.

ସ୍କନ୍ଦ, ପଦ୍ମ, ବାମନ, ବରାହ, ଅଗ୍ନି ଓ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ରାଜସ ପୁରାଣ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଂଶ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ କିଛି ତାମସିକ ଅଛି।

ରଜଃ ପ୍ରାଚୁର୍ଯାଦ୍ରାଜସାନୀତି ଚ ହୁଃ ଶ୍ରାଵ୍ଯାଣି ନୈତାନି ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ସଦା । ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସାତ୍ତ୍ଵିକାଂଶାଶ୍ଚ ସଂତି ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତେର୍ଗାରୁଡୀଯଂ ଫଲଂ ଚ ॥ ୩,୧.

ରଜୋଗୁଣ ଅଧିକ ଥିବାରୁ ଏହାମାନେ ରାଜସ ପୁରାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହାମାନେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅଂଶ ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ଶୁଣିଲେ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଅର୍ଧ ଫଳ ମିଳେ।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଲୈଙ୍ଗ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତକଂ ଵୈ ମାର୍କଂଣ୍ଡେଯଂ ବ୍ରାହ୍ମମାଦିତ୍ଯକଂ ଚ । ଏତାନ୍ଯା ହୁସ୍ତାମସାନୀତି ଵିପ୍ରାସ୍ତତ୍ରୈକଦେଶଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ରାଜସଶ୍ଚ ॥ ୩,୧.

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଲିଙ୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ବ୍ରାହ୍ମ ଓ ଆଦିତ୍ୟ ପୁରାଣକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାମସିକ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଂଶ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ କିଛି ରାଜସିକ ଅଛି।

ଶ୍ରାଵ୍ଯାଣି ନୈତାନି ମନୁଷ୍ଯଲୋକେ ତତ୍ତ୍ଵେଚ୍ଛୁଭିସ୍ତାମସାନୀତ୍ଯତୋ ହି । ତେଷୁ ସ୍ଥିତାଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାଂଶା ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାସ୍ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତିର୍ଗାରୁଡୈକାଙ୍ଘ୍ରିତୁଲ୍ଯା ॥ ୩,୧.

ଏହି ତାମସିକ ପୁରାଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତଥାପି, ମହାମୁନିମାନେ, ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅଂଶ ଅଛି, ଏବଂ ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣ ଏକ ପଦ ଯେତେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ଅଲ୍ପାନ୍ଯୁପପୁରାଣାନି ଵଦନ୍ତ୍ଯଷ୍ଟାଦଶାନି ଚ । ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମୋତରଂ ଚୈଵ ତନ୍ତ୍ରଂ ଭାଗଵତଂ ତଥା ॥ ୩,୧.

ଅପୁରାଣ କୁହାଯାଏ ଯେ, ଏହା ଅଠାରଟି ଅଛି: ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମୋତ୍ତର, ତନ୍ତ୍ର ଓ ଭାଗବତ ପୁରାଣ।

ତତ୍ତ୍ଵସାରଂ ନାରସିଂହଂ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥୈଵ ଚ । ତଥା ହଂସପୁରାଣଂ ଚ ଷଡେତାନି ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ ॥ ୩,୧.

ତତ୍ତ୍ୱସାର, ନରସିଂହ, ବାୟୁ କହିଥିବା ଓ ହଂସ ପୁରାଣ—ଏହି ଛଅଟିକୁ ମହାମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ସାତ୍ତ୍ଵିକାନ୍ଯେଵ ଜାନୀଧ୍ଵଂ ପ୍ରାଯଶୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏତେଷାଂ ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ଗାରୁଡାର୍ଧଫଲଂ ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୩,୧.

ଏହିମାନେ ପ୍ରାୟଃ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି ଜାଣ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିମାନେ ଶୁଣିଲେ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଅର୍ଧ ଫଳ ମିଳେ।

ଭଵିଷ୍ଯୋତ୍ତରନାମାନଂ ବୃହନ୍ନାରଦମେଵ ଚ । ଯମନାରଦସଂଵାଦଂ ଲଘୁନାରଦମେଵ ଚ ॥ ୩,୧.

ଭବିଷ୍ୟୋତ୍ତର, ବୃହନ୍ନାରଦ, ଯମ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦ, ଏବଂ ଲଘୁନାରଦ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ନାମ ହୋଇଛି।

ଵିନାଯକପୁରାଣଂ ଚ ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମେଵ ଚ । ଏତାନି ରାଜସାନ୍ଯାହୁଃ ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭୁକ୍ତରୁତ୍ତମା ॥ ୩,୧.

ବିନାୟକ ପୁରାଣ ଓ ବୃହଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣକୁ ରାଜସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିମାନେ ଶୁଣିଲେ ଉତ୍ତମ ଭୋଗ ମିଳେ।

ଗାରୁଡାତ୍ପାଦତୁଲ୍ଯଂ ଚ ଫଲଂ ଚାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ । ପୁରାଣଂ ଭାଗଵତଂ ଶୈଵଂ ନନ୍ଦିପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ ୩,୧.

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଏହିମାନେ ଶୁଣିଲେ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଫଳ ମିଳେ। ଭାଗବତ ପୁରାଣ, ଶୈବ ପୁରାଣ ଓ ନନ୍ଦି କହିଥିବା ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ପାଶୁପତ୍ଯଂ ରୈଣୁକଂ ଚ ଭୈରଵଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ । ଏତାନି ତାମସାନ୍ଯାହୁର୍ହରିତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିନଃ ॥ ୩,୧.

ପାଶୁପତ, ରେଣୁକା ଓ ଭୈରବ ପୁରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ହରିତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବାମାନେ ତାମସିକ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଏତେଷାଂ ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଵିପ୍ରାଗାରୁଡାଙ୍ଘ୍ଯର୍ଧ୍ମେଵ ଚ । ସର୍ଵେଷ୍ଵପି ପୁରାଣେଷୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭାଗଵତଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୩,୧.

ଏହିମାନେ ଶୁଣିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଅର୍ଧ ଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗବତ ପୁରାଣକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।

ଵେଦୈସ୍ତୁଲ୍ଯ ସମ ପାଠେ ଶ୍ରଵଣେ ଚ ତଦର୍ଧକମ୍ । ଅର୍ଥତଃ ଶ୍ରଵଣେ ଚାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଦଶଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୩,୧.

ଏହାକୁ ପାଠ କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ବେଳେ ବେଦ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ, ଶୁଣିଲେ ତାହାର ଅର୍ଧ ମିଳେ। ଅର୍ଥରେ ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ ଦଶଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵକ୍ତୁଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଶ୍ଚ ତଥାଧିକମ୍ । ଅନନ୍ତଵେଦୈଃସାମ୍ଯମାହୁର୍ମହାନ୍ତଃ ଭାରାନ୍ମହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଭାରତସ୍ଯାପି ଵିପ୍ରାଃ ॥ ୩,୧.

ଯିଏ ପଢ଼େ, ସେ ଦୁଇଗୁଣ ଫଳ ପାଏ, ଯିଏ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ। ମହାନମାନେ କହନ୍ତି ଏହା ଅନେକ ବେଦ ସମାନ, ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହାକୁ ମହାଭାରତ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।

ଵେଦୋଭ୍ଯୋସ୍ଯ ତ୍ଵର୍ଥତଶ୍ଚାଧିକତ୍ଵଂ ଵଦନ୍ତି ବୈ ଵିଷ୍ଣୁରହସ୍ଯଵେଦିନଃ ॥ ୩,୧.

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଅର୍ଥରେ ଏହା ବେଦ ଦୁଇଟିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ।

ତତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଗୀତିକାମାହୁରାର୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମସାହସ୍ରକ ଚ । ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭାରତସ୍ଯ ଦଶାଧିକଂ ଫଲମାହୁର୍ମହାନ୍ତଃ ॥ ୩,୧.

ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦର୍ଶମାନେ ଗୀତିକା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସହସ୍ରନାମକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହିମାନେ ଶୁଣିଲେ, ମହାନମାନେ କହନ୍ତି, ଭାରତର ଦଶଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ।

ଦୈତ୍ଯାଃ ସର୍ଵ ଵିପ୍ରକୁଲେଷୁ ଭୂତ୍ଵା କୃତେ ଯୁଗେ ଭାରତେ ଷଟ୍ସହସ୍ର୍ଯାମ୍ । ନିଷ୍କାସ୍ଯ କାଂଶ୍ଚିନ୍ନଵନିର୍ମିତାନାଂ ନିଵେଶନଂ ତତ୍ର କୁର୍ଵନ୍ତି ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୧.

ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ କୃତଯୁଗରେ, ଭାରତର ଛଉ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, କିଛି ନୂତନ ଜନ୍ମିତମାନେଙ୍କୁ ବାହାର କରି, ସେଠାରେ ସେମାନେ ସଦା ବାସ କରନ୍ତି।

ମତ୍ଵା ହରିଂ ଭଗଵାନ୍ଵ୍ଯାସରୂପୀ ଚକ୍ରେ ତଦା ଭାଗଵତଂ ପୁରାଣମ୍ । ତଥା ସମାଖ୍ଯାଯ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତତ୍ତତଃ ପରଂ ଗାରୁଡାଖ୍ଯଂ ସ ଚକ୍ରେ ॥ ୩,୧.

ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଭାଗବତ ପୁରାଣ ରଚନା କଲେ। ଏହିପରି, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ କଥା କହି, ପରେ ଗାରୁଡ ପୁରାଣ ତିଆରି କଲେ।

ଅତୋ ହି ଗାରୁଡଂ ମୁଖ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଶାସ୍ତ୍ରସଂମତମ୍ । ଗାରୁଡେନ ସମଂ ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମପ୍ରଦର୍ଶନେ ॥ ୩,୧.

ଏହି କାରଣରୁ, ଗାରୁଡ ପୁରାଣ ପ୍ରଧାନ ପୁରାଣ ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାରେ ଗାରୁଡ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ।

ଯଥା ସୁରାଣାଂ ପ୍ରଵରୋ ଜନାର୍ଦନୋ ଯଥାଯୁଧାନାଂ ପ୍ରଵରଃ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ଯଥାଶ୍ଵମେଧଃ ପ୍ରଵରଃ କ୍ରତୂନାଂ ଛିନ୍ନେଷୁ ଭକ୍ତେଷୁ ତଥୈଵ ରୁଦ୍ରଃ ॥ ୩,୧.

ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପ୍ରଧାନ, ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରମୁଖ, ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ତି ଛିନ୍ନ ହେଉଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ର ପ୍ରମୁଖ, ସେପରି।

ନଦୀଷୁ ଗଙ୍ଗା ଜଲଜେଷୁ ପଦ୍ମମଚ୍ଛିନ୍ନଭକ୍ତେଷୁ ତଥୈଵ ଵାଯୁଃ । ତଥା ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଗାରୁଡଂ ଚ ମୁଖ୍ଯଂ ତଦାହୁର୍ହରିତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶନେ ॥ ୩,୧.

ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା, ଜଳବିହାରୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମ, ଭକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ, ଏହିପରି ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗାରୁଡ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି ହରିତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଗାରୁଡାଖ୍ଯପୁରାଣେ ତୁ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯୋ ହରିଃ ସ୍ମୃତଃ । ଅତୋ ହରିର୍ନମସ୍କାର୍ଯୋ ଗମ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯୋ ହରିଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୧.

ଗାରୁଡ ନାମକ ପୁରାଣରେ ହରିଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଏବଂ ସ୍ମରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି କାରଣରୁ, ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବା ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ମନାଯିବା ଦରକାର।