ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଣଵୈର୍ଘେରୈରୁହ୍ଯମାନା ଇତସ୍ତତଃ । ଷଡୂର୍ମିନିଗ୍ରହଗ୍ରସ୍ତାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ହି କୁତାର୍କିକାଃ ॥ ୨,୪୯.

ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁରାଯାଉଥିବା, ଛଅ ଶତ୍ରୁରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥିବା ମନ୍ତବ୍ୟବାଦୀମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।

ଵେଦାଗମପୁରାଣଜ୍ଞଃ ପରମାର୍ଥଂ ନ ଵେତ୍ତି ଯଃ । ଵିଡମ୍ବକସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ କାକଭାଷିତମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯିଏ ବେଦ, ଆଗମ ଓ ପୁରାଣ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ପରମାର୍ଥକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ହେଉଛି କାଉଁ କାଉଁ ଡାକ, ମଜାକ ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ।

ଇଦଂ ଜ୍ଞାନମିଦଂ ଜ୍ଞେଯମିତି ଚିନ୍ତାସମାକୁଲାଃ । ପଠନ୍ତ୍ଯହର୍ନିଶଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପରତତ୍ତ୍ଵପରାଙ୍ମୁଖାଃ ॥ ୨,୪୯.

‘ଏହା ଜ୍ଞାନ, ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଆ, ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରତତ୍ତ୍ୱରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି।

ଵାକ୍ଯଚ୍ଛନ୍ଦୋନିବନ୍ଧେନ କାଵ୍ଯାଲଙ୍କାରଶୋଭିତାଃ । ଚିନ୍ତଯା ଦୁଃଖିତା ମୂଢାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ॥ ୨,୪୯.

ବାକ୍ୟ ଓ ଛନ୍ଦର ଶୂଭାରେ ଶୋଭିତ, କବିତାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଭରିଆ, ଏହି ମୂର୍ଖମାନେ ନିଜ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିରତାରେ ରହନ୍ତି।

ଅନ୍ଯଥା ପରମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜନାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତି ଚାନ୍ଯଥା । ଅନ୍ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରସଦ୍ଭାଵୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଚାନ୍ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ଲୋକମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ବୁଝି ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।

କଥଯନ୍ତ୍ଯୁଵନ୍ମନୀଭାଵଂ ସ୍ଵଯଂ ନାନୁଭଵନ୍ତି ଚ । ଅହଙ୍କାରସ୍ତାଃ କେଚିଦୁପଦେଶାଦିଵାର୍ଜିତାଃ ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ଯୁଗଳତାର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କଥା କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କେତେକ ଲୋକ ଅହଂକାରରେ ଉପଦେଶ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି।

ପଠନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ବୋଧଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ । ନ ଜାନନ୍ତି ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଦର୍ଵୀ ପାକରସଂ ଯଥା ॥ ୨,୪୯.

ସେମାନେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଶିଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ଯେପରି ଚମଚ ରସ ପାକୁଥିବା ଖାଦ୍ୟର ସ୍ବାଦ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।

ଶିରୋ ଵହତି ପୁଷ୍ପାଣି ଗନ୍ଧଂ ଜାନାତି ନାସିକା । ପଠନ୍ତି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଦୁର୍ଲଭୋ ଭାଵବୋଧକଃ ॥ ୨,୪୯.

ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫୁଲ ଧରିଥାଏ, ନାକ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରେ; ଲୋକେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଲୋକ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମସ୍ଥମଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୂଢଃ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ମୁହ୍ଯତି । ଗୋପଃ କକ୍ଷାଗତେ ଚ୍ଛାଗେ କୂପଂ ପଶ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁ ମୂର୍ଖ ନିଜ ମନ୍ଦିରେ ଥିବା ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ; ଯେପରି ଗୋପାଳ ଦୂରରୁ କୌଳିଆ ମାନ୍ୟାରେ ଥିବା ଛାଗକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ବୁଝିବା ପରି।

ସଂସାରମୋହନାଶାଯ ଶାବ୍ଦବୋଧୋ ନ ହି କ୍ଷମଃ । ନ ନିଵର୍ତେତ ତିମିରଂ କଦାଚିଦ୍ଦୀପଵାର୍ତଯା ॥ ୨,୪୯.

କେବଳ ଶବ୍ଦ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ମୋହ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ; ଯେପରି ଦୀପର କଥା କହିଲେ ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହୁଏନାହିଁ।

ପ୍ରଜ୍ଞାହୀନସ୍ଯ ପଠନଂ ଯଥାନ୍ଧସ୍ଯ ଚ ଦର୍ପଣମ୍ । ଅତଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵତାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁଠି ପ୍ରଜ୍ଞା ନାହିଁ, ସେଠି ପଢ଼ା ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ପଣ ପରି; ତେଣୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ।

ଇଦଂ ଜ୍ଞାନମିଦଂ ଜ୍ଞେଯଂ ସର୍ଵନ୍ତୁ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛତି । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରାଚ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାନ୍ତଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୨,୪୯.

ଏହି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଏହି ହେଉଛି ଜାଣିବାକୁ ଥିବା; ସମସ୍ତେ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ହଜାର ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ସେଷକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅନେକାନି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସ୍ଵଲ୍ପାଯୁର୍ଵିଘ୍ନକୋଟଯଃ । ତସ୍ମାତ୍ସାରଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍କ୍ଷୀରଂ ହଂସ ଇଵାମ୍ଭସି ॥ ୨,୪୯.

ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି, ଜୀବନ ଛୋଟ, ବାଧା ବହୁତ; ତେଣୁ ହଂସ ଯେପରି ପାଣି ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଧ ଚିହ୍ନିବା ପରି, ମୁଖ୍ୟ ସାରକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଅଭ୍ଯସ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଥ ବୁଦ୍ଭିମାନ୍ । ପଲାଲମିଵ ଧାନ୍ଯାର୍ଥୀ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସନ୍ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଧାନ୍ୟ ଚାହିଁ ଝାଉ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବା ପରି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉଛି।

ଯଥାମୃତେନ ତୃପ୍ତସ୍ଯ ନାହାରେଣ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞସ୍ଯ ତଥା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ନ ଶାସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପରି ଅମୃତ ପିଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଆହାର ଦରକାର ନାହିଁ, ସେପରି, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି, ସେଠି ଶାସ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

ନ ଵେଦାଧ୍ଯଯନାନ୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରପଠନାଦପି । ଜ୍ଞାନାଦେଵ ହି କୈଵଲ୍ଯଂ ନାନ୍ଯଥା ଵିନତାତ୍ମଜଃ ॥ ୨,୪୯.

ବେଦ ପଢ଼ିବାରୁ କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ; କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏକାନ୍ତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

ନାଶ୍ରମଃ କାରଣଂ ମୁକ୍ତେର୍ଦର୍ଶନାନି ନ କାରଣମ୍ । ତଥୈଵ ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଜ୍ଞାନମେଵ ହି କାରଣମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ଦର୍ଶନ ମୁକ୍ତିର କାରଣ ନୁହେଁ; ସେପରି ସମସ୍ତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ—କେବଳ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପ୍ରକୃତ କାରଣ।

ମୁକ୍ତିଦା ଗୁରୁଵାଗେକା ଵିଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵା ଵିଡମ୍ବିକାଃ । ଶାସ୍ତ୍ରଭାରସହସ୍ରେଷୁ ହ୍ଯେକଂ ସଞ୍ଜୀଵନଂ ପରମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରେ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ମାତ୍ର ଦେଖାଦେଖି। ଶାସ୍ତ୍ରର ହଜାର ଭାର ମଧ୍ୟରେ, କେବଳ ଗୁରୁବାଣୀ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନଦାୟି।

ଅଦ୍ଵୈତଂ ହି ଶିଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କ୍ରିଯଯାପରିଵର୍ଜିତମ୍ । ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରେଣ ଲଭ୍ଯେତ ନାଧୀତାଗମକୋଟିଭିଃ ॥ ୨,୪୯.

ଅଦ୍ୱୈତକୁ ଶିବ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ଯାହା କୌଣସି କ୍ରିୟା ରହିତ; ଏହା ମିଳେ କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ, ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଆଗମୋକ୍ତଂ ଵିଵେକୋତ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଧା ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ଶବ୍ଦଵ୍ରହ୍ମାଗମମଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଵେକଜମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଶାସ୍ତ୍ର କହେ ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ଏକଟି ଶବ୍ଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟଟି ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ।

ଅଦ୍ଵୈତଂ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ଦ୍ଵୈତମିଚ୍ଛନ୍ତି ଚାପରେ । ସମଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଜାନନ୍ତି ଦ୍ଵୈତାଦ୍ଦ୍ଵୈତଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୨,୪୯.

କେହି ଅଦ୍ୱୈତ ଚାହାନ୍ତି, କେହି ଦ୍ୱୈତ ଚାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱୈତ ଓ ଅଦ୍ୱୈତ ଉଭୟରୁ ତର।

ଦ୍ଵେ ପଦେ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷାଯ ନମମେତି ମମେତି ଚ । ମମେତି ବଧ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ନମମେତି ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୨,୪୯.

ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପଥ: 'ମୋର' ଓ 'ମୋର ନୁହେଁ'। ଯିଏ 'ମୋର' କହେ, ସେ ବନ୍ଧିଯାଏ; ଯିଏ 'ମୋର ନୁହେଁ' କହେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ତତ୍କର୍ମ ଯନ୍ନ ବନ୍ଧାଯ ସା ଵିଦ୍ଯା ଯା ଵିମୁକ୍ତିଦା । ଆଯାସାଯାପରଂ କର୍ମ ଵିଦ୍ଯାନ୍ଯା ଶିଲ୍ପନୈପୁଣମ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେ କର୍ମ ବନ୍ଧନ ଦେଉନାହିଁ, ସେଇ ପ୍ରକୃତ କର୍ମ; ଯେ ଜ୍ଞାନ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି, ସେଇ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ। ଅନ୍ୟ କର୍ମ ମାତ୍ର କଷ୍ଟ, ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ଚାତୁରୀ।

ଯାଵତ୍କର୍ମାଣି ଦୀପ୍ଯନ୍ତେ ଯାଵତ୍ସଂସାରଵାସନା । ଯାଵଦିନ୍ଦ୍ରିଯଚାପଲ୍ଯଂ ତାଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵକଥା କୁତଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କର୍ମ ଜଳୁଛି, ସଂସାର ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିପରି ତତ୍ତ୍ୱର କଥା ହେବ?

ଯାଵଦ୍ଦେହାଭିମାନଶ୍ଚ ମମତା ଯାଵଦେଵ ହି । ଯାଵତ୍ପ୍ରଯତ୍ନଵେଗୋଽସ୍ତି ଯାଵତ୍ସଂକଲ୍ପକଲ୍ପନା ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହ ଭାବ ଓ ମମତା ରହିଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଉତ୍ସାହ ଅଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନର କଳ୍ପନା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଛି—

ଯାଵନ୍ନୋ ମନସଃ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ନ ଯାଵଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଚିନ୍ତନମ୍ । ଯାଵନ୍ନ ଗୁରୁକାରୁଣ୍ଯଂ ତାଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵକଥା କୁତଃ ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭାବନା ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟା ମିଳେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟ ଉପରେ କଥା ହେବ କିପରି?

ତାଵତ୍ତପୋ ଵ୍ରତଂ ତୀର୍ଥଂ ଜପହୋମାର୍ଚନାଦିକମ୍ । ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଗମକଥା ଯାଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵିନ୍ଦତି ॥ ୨,୪୯.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣିଷ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିପାରେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପ, ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା, ବା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଆଲୋଚନା—ଏସବୁ କିଛି ଫଳ ଦେଉନାହିଁ।

ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା । ତତ୍ତ୍ଵନିଷ୍ଠୋ ଭଵେତ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ଯଦୀଚ୍ଛେନ୍ମୋକ୍ଷମାତ୍ମନଃ ॥ ୨,୪୯.

ଏହିଠାରୁ, ହେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଯଦି ନିଜ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହିବା ଉଚିତ।

ଧର୍ମଜ୍ଞାନପ୍ରସୂନସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷଫଲସ୍ଯ ଚ । ତାପତ୍ରଯାଦିସନ୍ତପ୍ତଶ୍ଛାଯାଂ ମୋକ୍ଷତରୋଃ ଶ୍ରଯେତ୍ ॥ ୨,୪୯.

ଯେଉଁମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନର ଫୁଲ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଦେଇଥିବା ମୋକ୍ଷ ଗଛର ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।