ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାପୂଜ୍ୟ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ମାନବକୁ ଭୋଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଟି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବୀଙ୍କର ଉପାସନା ଓ ପୂଜା ବିଧିକୁ ମୁଁ ଏବେ ଏଠାରେ କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଅଧିକାରୀ ହୋଇ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ଶତବାର ପାଠ କରନ୍ତି, ସେ ଜଳପାନ କରିପାରନ୍ତି। "ଭୂଃ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱଃ" ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ଯୋଗ କରି, ସବିତୃ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଦେବା ଉଚିତ। ପୁନି ବେଦମାତା, ସଂକୃତି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଓ କୌଶିକୀଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ନମନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହିପରି, ଉଚିତ ସ୍ୱରରେ ଅଗ୍ନିକୁ କାଠ, ଘୃତ ଓ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରିୟାରେ ଏହି ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ନିୟମାନୁସାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷବାର ପାଠ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ଦୁଧ, କନ୍ଦମୂଳ, ଫଳ ଓ ଆର୍ଷ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଦେବୀ ଉତ୍ତର ପର୍ବତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ପର୍ବତରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଗାୟତ୍ରୀ ଉପାସନା ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷରେ କୁହାଯାଏ—ଏହା ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଆଚାର କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ସତ୍ତିସ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି। ପରେ, ନବମୀ ତିଥିର ଆରମ୍ଭରେ, ଦୁର୍ଗାଦେବୀଙ୍କୁ "ହ୍ରୀଂ ଦୁର୍ଗେ ରକ୍ଷିଣୀ" ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅର୍ପଣ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ମଙ୍ଗଳା, ବିଜୟା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବା ଓ ନାରାୟଣୀଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଠାର ହସ୍ତ, ତାଲ, ଘଣ୍ଟା, ଦର୍ପଣ ଓ ତର୍ଜନୀ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ରୂପରେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ—ଶକ୍ତି, ଗଦା, ଶୁଳ, ଖପର, ବାଣ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅଛି। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭଗବତୀଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଜପ ବିଧି ବିବରଣ କରାଯାଏ। "ଓଁ, ଚାମୁଣ୍ଡାକୁ ନମସ୍କାର—ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ଖପର ଧାରଣ କରିଥିବା, ମହାପ୍ରେତ ଉପରେ ଆସୀନ, ବହୁ ଯାନ ଓ ଗଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, କଳରାତ୍ରି, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ମହାମୁଖ, ବହୁହସ୍ତ, ଘଣ୍ଟା-ଡମ୍ରୁ-ନୂପୁର ଧାରଣ କରିଥିବା, ବଡ଼ ହସ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଧ୍ୱନି, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ଲେପିତ ଦେହ, ଚଞ୍ଚଳ ଜିହ୍ବା, ଭୟଙ୍କର ଦାନବୀ, ତୀବ୍ର ଦାନ୍ତ, ଭୀଷଣ ରୂପ, ଚମକୁଥିବା ବିଜୁଳି ସଦୃଶ, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, କରଭଦ୍ର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, ଖପର ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଜଟା ମୁକୁଟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରଣ କରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ, ଅନ୍ଧକାର ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ବାଧା ନାଶ କରନ୍ତି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର, ଦ୍ରୁତ କର, ରକ୍ତ ମାଂସ ମଦ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ଥରେଥରେ—ଛିନ୍ଦ, ମାର, ଭଙ୍ଗ କର, ବନ୍ଧ, ନୃତ୍ୟ କର, ଅଗ୍ନିର ଶରୀର, ତିନି ଲୋକର ଖଳ ବା ଅଖଳ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଅଧିପତି, ଅନ୍ଧକାର ମୁଖ, ଅଜଗର ଚର୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ମହାଶବ୍ଦ, ମହାଶକ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ, ବଜ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, ଶୁଳ, ଦାନ୍ତ, ଅଙ୍କୁଶ, ଖଡ଼ଗ, ମହାଦେବୀମାନେ—ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ, ବାରାହୀ, ଐନ୍ଦ୍ରୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ବୈଷ୍ଣବୀ, ହିମବତୀ, କୈଳାସବାସିନୀ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କର। ମନ୍ତ୍ରର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶତାଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ବଡ଼ ମାଂସ, ତ୍ରିଗୁଣ ମାଧୁର୍ୟ ବା ଅନ୍ୟ ଯଥାଯଥିତ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରକୁ ପୂଜିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଠାର ବା ଏକୋଣିଶ ପ୍ରହର ହସ୍ତ ଧାରଣ କରିଥିବା ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର; ଦୁଇ ହାତରେ ତାଲୱାର ଓ ଢାଳ, ଦୁଇ ହାତରେ ଗଦା ଓ ଦଣ୍ଡ, ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ଘଣ୍ଟା, ଆଉ ଦୁଇଟି ହାତରେ ପତାକା ଓ ଦଣ୍ଡ, ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ହାତରେ ଶୁଳ, ଆଉ ଦୁଇଟି ହାତରେ ହଳ ଓ ମୁଷଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଏକ ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। "ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ହେଉ, ହେ ପ୍ରଭୁ!"—ଏହିପରି ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହା ପରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—"ଏହି ଦେବତା ପୂଜା ବିଷୟରେ ପୁନର୍ବାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କୁହନ୍ତୁ।" ତେବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—"ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି। 'ଓଁ, ଦଣ୍ଡିନ୍କୁ ନମସ୍କାର' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।" "ଓଁ, ପ୍ରଭୂତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଓଁ, ବିମଳାକୁ ନମସ୍କାର। ଓଁ, ଆଧାରକୁ ନମସ୍କାର।" ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ବିମଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବେ। "ଓଁ, ପଦ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର।" ପୂର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଏହିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର: "ଓଁ ବାଂ/ରାଂ, ଦୀପ୍ତାକୁ ନମସ୍କାର।" "ଓଁ ବୂଂ/ରୂଂ, ଭଦ୍ରାକୁ ନମସ୍କାର।" "ଓଁ ବୌଂ/ରୌଂ, ବିଭୂତିକୁ ନମସ୍କାର।" "ଓଁ ବଂ/ରଂ, ବୈଦ୍ୟୁତାକୁ ନମସ୍କାର।" "ଓଁ ରୋ, ସର୍ବତୋମୁଖୀକୁ ନମସ୍କାର।" "ଓଁ, ଅର୍କାସନକୁ ନମସ୍କାର।" ଏହିମାନେ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପୂଜିତ ହେବେ। ଏବଂ ହ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବାହନ, ସ୍ଥାପନ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଦରକାର। ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ କିମ୍ବା ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଏକ ଚକ୍ର ବାହନରେ ବସିଥିବା, ଦୁଇ ହସ୍ତ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ହସ୍ତରେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଏବେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଶୁଣନ୍ତୁ। ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ—"ଓଁ, ଅର୍କା ପାଇଁ, ମୁଣ୍ଡରେ, ସ୍ୱାହା।" "ଓଁ ହୁଁ, କବଚ ପାଇଁ, ହୁଁ।" "ଓଁ ବଃ, ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ, ଫଟ୍।" ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ହରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଓ ସୋମ, ଯିଏ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣୀ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଦକ୍ଷିଣରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଓ ଏହି ରଙ୍ଗର ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।