ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଉଚିତ ଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ତାଙ୍କର ପାଖରେ ଥିବା ଖଡ୍ଗ, ଗଦା, ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ମାଳା ଓ ପୀତାମ୍ବର ମଧ୍ୟ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା, ନାରଦ, ସିଦ୍ଧ ଋଷି, ଗୁରୁ ଓ ପରମ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ କରିବା ଉଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭୃକ୍ତି ଯାନ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପରିବାର ଓ ସାଥୀମାନେ, ସୋମ, ଈଶାନ, ଏବଂ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଏହା ସହିତ ବଜ୍ର, ଶୁଳ, ଦଣ୍ଡ, ଖଡ୍ଗ, ପାଶ, ପତାକା ଓ ଗଦା ମଧ୍ୟ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ମହାଦେବ, ଅନନ୍ତ ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂଜା ପାଇଁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଓଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତୁତି ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଦରକାର। ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତି, ଜ୍ଞାନଦାତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରିବା ଚିତା। ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରୁଥିବା, ଦେବେଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତିନି ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣାତୀତ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏପରି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଦଶ ମିଳିୟନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ଅତି ସୁନ୍ଦର। ଏହିପରି ଶଙ୍କର, ତୁମକୁ ହୟଗ୍ରୀବଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ନ୍ୟାସ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରିୟା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିସ୍ତାରିତ କରି କହିବି, ଶୁଣ, ଶଙ୍କର। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷା, ରୁଦ୍ରଶିଖା ଓ ବିଷ୍ଣୁହୃଦୟ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ତିନିଟି ଏହି ସଂସାରର ଆଧାର ଭାବେ ମନାଯାଏ ଓ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ତିନି ପଦ ଓ ଅଠ ଅକ୍ଷରର ରୂପ, ଚାରି ପଦ ଓ ଛଅ ଅକ୍ଷରର ରୂପ ଜାଣିବା ଦରକାର। ନ୍ୟାସ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ହୋମ, ଓ ପୂଜାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରାଯିବ। ବଡ଼ ଆଉଠରେ, ଗୋଡ଼ ଗଢ଼ିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଗୋଡ଼ ଓ ଘୁଁଡିରେ, ଛାତି, ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ଓଠ, ମୁଁହ, ତାଳୁ, କାନ୍ଧରେ, ମୁଣ୍ଡ ଫିଟାରେ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଚୂଡ଼ାରେ ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧଳା, ବିଜୁଳି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାରା ପରି, କଳା ଓ ଲାଲ ଅନୁକ୍ରମରେ ଭାବିବା ଦରକାର। ଶଂଖ ରଙ୍ଗ, ଫିକା, ଲାଲ ଓ ମଦ ରଙ୍ଗର ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ଅନୁସୂତି ଅନୁଯାୟୀ ରଖିବା ଦରକାର। ଯେଉଁଠାରେ ହାତ ଛୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖେ, ସେଠି ଏହି ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ କରାଯିବ। ଏହିପରି, ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଆଚାରଖଣ୍ଡରେ ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଗାୟତ୍ରୀ ନ୍ୟାସ ବିବେଚନା ଭାବରେ ବିବୃତ କରାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହିବି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦୋଷ ନାଶକ ଶଙ୍କର, ଶୁଣ। ପ୍ରଣବ, ବ୍ୟାହୃତି ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ତାହାର ଶୀର୍ଷ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜାତି ମାନେ ପ୍ରାଣାୟାମ ମାଧ୍ୟମରେ ମନ, ବାଣୀ ଓ କାୟ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୋଷକୁ ଦାହ କରିବେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅଗ୍ନିକୁ, ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବେ ଓ ପାଣି ପିଇବେ। ‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ଋଚା ଦ୍ୱାରା କୁଶ ଘାସ ସହିତ ପାଣି ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧି କରିବେ। ରଜୋ ଓ ତମୋ ଦୋଷ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍୵ପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆସିଥାଏ। ହାତରେ ପାଣି ଧରି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଏହା ଭୂମିରେ ସରିବା ଉଚିତ। ‘ଉଦୁତ୍ୟମ୍’ ଓ ‘ଚିତ୍ରମ୍’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବସି ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ।