ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି । ସେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଗଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ବନମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି । ଉପାସକ ମନେ ଧାରଣ କରିଥାଏ—‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ’—ଏହି ଭାବନାରେ ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ପରେ, ଏକ ଡିଣ୍ଡି ତିଆରି କରି, ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ କହାଯାଏ । ତାପରେ, ଶୁଭ ଧୂପ, ପୁଷ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ନିଜକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ପୂଜାକ୍ରମରେ ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ—“ଓଁ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଯମୁନାକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ପଦ୍ମପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଉଗ୍ରରୂପକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଧାରଣଶକ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଅନନ୍ତକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଧର୍ମକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ବୈରାଗ୍ୟକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଅଧର୍ମକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଅବୈରାଗ୍ୟକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ସତ୍ତ୍ୱକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ତମସ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ନଳକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଳକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଉଦ୍ଧାରକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, କର୍ମକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ବିନମ୍ରତାକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଈଶାନୀକୁ ନମସ୍କାର।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ, ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ସେଠାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯେପରିକି ନିଜ ଶରୀରରେ ନ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ସେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭରୁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର । ତାପରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଓଷ୍ଟ୍ର ଦେଇ, ପାନୀୟ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ସେଉଁଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, ଏହାକୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର । ଏହି କ୍ରିୟା ଦେବତାଙ୍କ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସହିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ପରେ, ଶିବଙ୍କୁ ଏହି ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣାଯାଏ—“ଓଁ ହାଁ, ହୃଦୟକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହୁଁ, ଶିରକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହୌଁ, ତ୍ରିନେତ୍ରକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଶ୍ରୀକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ପଦ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଗଦାକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, କୌସ୍ତୁଭକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ମୁସଳକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଅଙ୍କୁଶକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଶରକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ନାରଦକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଭାଗବତମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ପରମ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯାନ ଓ ପରିବାର ସହିତ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ନିରୃତିକୁ ତାଙ୍କ ଯାନ ଓ ପରିବାର ସହିତ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ବାୟୁକୁ ତାଙ୍କ ଯାନ ଓ ପରିବାର ସହିତ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଈଶାନକୁ ତାଙ୍କ ଯାନ ଓ ପରିବାର ସହିତ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ବ୍ରହ୍ମାକୁ ତାଙ୍କ ଯାନ ଓ ପରିବାର ସହିତ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଶକ୍ତିକୁ ହୁଁ ଫଟ୍; ଓଁ, ଖଡ୍ଗକୁ ହୁଁ ଫଟ୍; ଓଁ, ଧ୍ୱଜକୁ ହୁଁ ଫଟ୍; ଓଁ, ତ୍ରିଶୂଳକୁ ହୁଁ ଫଟ୍; ଓଁ, ପଦ୍ମକୁ ହୁଁ ଫଟ୍।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା, ମହାଦେବ, ଦେବତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଧିଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ କହାଯାଏ—“ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଧାରକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମନାରେ ନିୟୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ନିରୀକ୍ଷକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦାନଦାତା, ଶାନ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ସ୍ତୁତି କରି, ନିଜ ହୃଦୟରେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । କିମ୍ବା, ଯେଉଁଠି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ, ସେଉଁଠି ହରିକୃପା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ଦିବ୍ୟ ରହସ୍ୟ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଶୁଣାଇବା, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯିବେ । ଏହିପରେ, ଶିବ ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି—“ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ପୂଜା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।” ତାହାପରେ, ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଏ—“ହେ ଶଙ୍କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ପୂଜା ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଓ କଳିଯୁଗର ପାପକୁ ନାଶ କରେ । ବାସୁଦେବ ସନାତନ, ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ନିର୍ମଳ । ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତି । ସେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରୂପରେ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ ନାମରେ ବ୍ୟତିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି—“ଓଁ, ଆଁ, ସଂକର୍ଷଣକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ, ଅନିରୁଦ୍ଧକୁ ନମସ୍କାର।” ଏହି ପଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ । ଏବେ ମୁଁ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ପୂଜାର ଶୁଭ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି । ପ୍ରଥମେ, ନିଜେ ଦେହ ସ୍ନାନ କରିବା; ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବା ଦରକାର । ପାନୀୟ ଜଳ ଚୁଷି, ଇଚ୍ଛିତ ଆସନରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ । ଆସନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରି, ପୂଜା ପାତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଦରକାର । ଏହିପରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ପୀତବସନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ନିଜ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଏ । ତାପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ପରେ, ଦୁଇ ହସ୍ତର ନ୍ୟାସ କରି, ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ କହାଯାଏ—“ଓଁ ଈଁ, ମୁଣ୍ଡକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ଐଁ, କବଚକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ଅଃ, ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଫଟ୍।” ଏପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନିୟମ ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ଭକ୍ତ ଭାଗବତ ପରମ ଶାନ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ ।