ଏହି କଥାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କର ଶୁଭ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପ୍ରଥମେ, ହୃଦୟକୁ ନମସ୍କାର କରି ‘ଓଁ ଶ୍ରାଁ’, ଶିରକୁ ‘ଓଁ ଶ୍ରୂ’ ଏବଂ ତିନି ଚକ୍ଷୁକୁ ‘ଓଁ ଶ୍ରୌଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ବୌଷଟ୍ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପୂଜାରୀ ନିଜ ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍କୁର ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇବେ। ତାପରେ, ସ୍ୱାସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି, ମଣ୍ଡଳରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ପୂଜା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—‘ଓଁ, ଶ୍ରୀଧରଙ୍କ ଆସନର ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ।’ ଏହାପରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ—ଧାତୃ, ଗଙ୍ଗା, ଧାରଣାଶକ୍ତି, ଅନନ୍ତ, ଧର୍ମ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଅଧର୍ମ, ଅବୈରାଗ୍ୟ, କନ୍ଦ, ପଦ୍ମ, ଉତ୍କର୍ଷିଣୀ, କ୍ରିୟା, ପ୍ରାହ୍ୱୀ, ଏବଂ ଈଶାନଙ୍କୁ ଏକ ଏକ କରି ନମସ୍କାର ଦିଆଯାଏ। ଏପରି ଭାବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପୂଜା କରି, ହରିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଯଜ୍ଞ କରାଯିବ। ଏଠି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ—‘ଓଁ ହ୍ରୀଁ, ଶ୍ରୀଧର, ବିଷ୍ଣୁ, ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା, ଆସନ୍ତୁ।’ ପୁନଃ ଶ୍ରୀ, ଶ୍ରୀ ମଣ୍ଡଳର ଶିର, ଶ୍ରୀମ୍ ଅସ୍ତ୍ର, ପଦ୍ମ, ଗଦା, କୌସ୍ତୁଭ, ପୀତାମ୍ବର, ନାରଦ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, ସୋମ, ଅନନ୍ତ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମସ୍—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯିବ। ଏହାପରେ, ଅଭିଷେକ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉପବୀତ ଦିଆଯିବ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମହାମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ କରାଯିବ ଏବଂ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାମ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏକାକୀ ହୋଇ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କ ମୁହଁ ମୃଦୁ, ଦୟାମୟ ଏବଂ ଜଳନ୍ତ ମକର କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବେ। ଶ୍ରୀନିବାସ ଦେବଙ୍କୁ, ଶ୍ରୀପତିଙ୍କୁ, ଶ୍ରୀବଲ୍ଲଭ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରିବେ। ମଙ୍ଗଳମୟଙ୍କ ଏବଂ ଆଶ୍ରମର ଠାକୁରଙ୍କୁ ଅନେକ ଥର ନମସ୍କାର କରାଯିବ। ଶରଣ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରାଯିବ। ଏପରି ଭାବରେ ରୁଦ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁଠି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିବେ, ସେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜାର ମହିମା ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଏହି ଭାବେ ମହାଗରୁଡ଼ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଆଚାରଖଣ୍ଡର ଏହି ତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଶ୍ରୀଧର (ବିଷ୍ଣୁ) ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ’ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ପୁନଃ, ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ—‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଉ ଏକଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କିପରି କରିବି?’ ତେବେ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଏ—‘ନନ୍ଦୀର ଧ୍ୱଜାଧ୍ୱଜିତ ଶିବ, ଏବେ ମୁଁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି।’ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରି, ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରି, ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ଦୁହିଁହାତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିବା ଦରକାର—‘ଓଁ ଶ୍ରୀଁ ହ୍ରୀଁ, ଶ୍ରୀଧର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।’ ଏହି ଦେବତା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଗ୍ରହଦୋଷ ନାଶ କରନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦେହର ଅଙ୍ଗଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ—‘ଓଁ ହୀଁ’ ଶିରକୁ, ‘ଓଁ ହୈଁ’ କବଚକୁ, ‘ଓଁ ହଃ’ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ତୁମକୁ କୁହିଲି, ହେ ବିଶାଳ ବିଷ୍ଣୁ। ତା’ପରେ ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ବିରାଜିତ ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କଉସ୍ତୁଭ ମଣି ଏବଂ ଭୃକ୍ଷ ମାଳା ରହିଛି। ‘ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ’ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବାକୁ ହେବ। ତା’ପରେ ଅଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରି, ‘ଓଁ’ ଧ୍ୱନିରେ ତାହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବେ। ଏହାପରେ, ଶୁଭ ଧୂପ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ନିଜକୁ ପୂଜା କରିବେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ, ମହାଦେବ, ଶଙ୍କର, ଏହି ମନ୍ତ୍ର—‘ଓଁ ଅଚ୍ୟୁତ ସହ ସମସ୍ତ ପରିକରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଓଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଓଁ ଯମୁନାକୁ, ଓଁ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ, ଓଁ ଉଗ୍ରଙ୍କୁ, ଓଁ ଧାରଣାଶକ୍ତିକୁ, ଓଁ ଅନନ୍ତକୁ, ଓଁ ଧର୍ମକୁ, ଓଁ ବୈରାଗ୍ୟକୁ, ଓଁ ଅଧର୍ମକୁ, ଓଁ ଅବୈରାଗ୍ୟକୁ, ଓଁ ସତ୍ତ୍ୱକୁ, ଓଁ ତମସ୍କୁ, ଓଁ ନଳକୁ, ଓଁ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ, ଓଁ ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଳକୁ, ଓଁ ଉତ୍କର୍ଷିଣୀକୁ, ଓଁ କ୍ରିୟାକୁ, ଓଁ ପ୍ରାହ୍ୱୀକୁ, ଓଁ ଈଶାନୀକୁ ନମସ୍କାର।’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜାସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରୁଦ୍ର, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ। ନିଜ ଉପରେ ଯେପରି ନ୍ୟାସ କରାଯାଇଛି, ସେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମରୁ କରିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ଅଭିଷେକ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଅବଶ୍ୟକ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀଧର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ କରିଲେ ଅନେକ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ।