ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସଦାଶିବ ତାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦଶଟି ହାତରେ ଧରି ରଖନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ହାତରେ ସେ ଏକ ସର୍ପ ଓ ଏକ ମାଳା ଧରିଛନ୍ତି। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ସଦାଶିବ ଇଚ୍ଛା, ଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟାର ଶକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି। ଏହି ବିଧିକୁ ତିନି ବର୍ଷ ପରିଚାଳନା କଲେ, ଜୀବନ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ବଞ୍ଚି ରହିବା ସମ୍ଭବ। ତିନି ଦିନ ଏହି ବିଧି କଲେ, ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଲାଭ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ବିବରଣୀ କହିବି, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ। ଦେବୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ଅଙ୍ଗ, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦ ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରୁ ନଉଟି ଶକ୍ତି—ରୁଦ୍ର, ଚଣ୍ଡା ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡା—ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଚଣ୍ଡିକା ଓ ବିପଦରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସଦାଶିବ, ମହାପ୍ରେତ, ପଦ୍ମାସନ ଓ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ—‘ଓଁ ହ୍ରାଁ ହ୍ରୀଁ କ୍ଷେଁ କ୍ଷଇଁ ଷ୍ତ୍ରୀଁ ସ୍କୀଁ ରୋଁ ସ୍ଫେଁ ସ୍ଫୀଁ ଶାଁ’—ପଦ୍ମାସନ, ତ୍ରିପୁରାଙ୍କ ରୂପ ଓ ହୃଦୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପଦ୍ମାସନରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଓ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଚାମୁଣ୍ଡା ଓ ଚଣ୍ଡିକା ପୂଜିତ ପରେ ଭୈରବ ନାମକ ଭୈରବଗୁଡିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। କପାଳୀ, ଭୀଷଣ, ସଂହାର ଓ ଅଠ ଭୈରବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବଟୁକ, ଦୁର୍ଗା, ବିଘ୍ନରାଜ, ଗୁରୁ ଓ ଶ୍ରେତ୍ର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶ୍ୱେତା, ଦାତା, ମାଳା ଓ ପୁସ୍ତକଧାରୀ, ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ସହିତ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏଉଁପରି, ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡର ଚବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ‘ତ୍ରିପୁରା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପୂଜା ବିବରଣୀ’ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ପାଦୁକା ପୂଜାର ବିବରଣୀ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି: ‘ଐଁ କ୍ରୀଁ ଶ୍ରୀଁ ସ୍ଫେଁ କ୍ଷଉଁ’—ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ପାଦୁକାକୁ ପୂଜିବି, ନମସ୍କାର। ‘ଐଁ ଶ୍ରୀଁ ଫ୍ରଉଁ କ୍ଷଉଁ’—ମୂଳ ଶକ୍ତିର ପାଦୁକାକୁ ପୂଜିବି, ନମସ୍କାର। ‘ଓଁ ହ୍ରିଁ ହୁଁ’—ହଟକେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ପାଦୁକାକୁ ପୂଜିବି, ନମସ୍କାର। ‘ଓଁ ହ୍ରିଁ ଶ୍ରିଁ’—ଅନନ୍ତ ନାମକ ପଦ୍ମାସନକୁ ପୂଜିବି, ଯେଉଁଠି ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମହାପ୍ରଭୁ, ନିବୃତି ଆଦି ଶକ୍ତି, ପୃଥିବୀ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ, ଅନନ୍ତ ଆଦି ଲୋକ, ଓଁ ଆଦି ଅକ୍ଷର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ, ସର୍ବ ଜୀବର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ଷଟ୍ ଅଙ୍ଗ, ସଦାଶିବ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ, ମହାସମୁଦ୍ରର ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଜ୍ଞାନର ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ସୃଷ୍ଟା ଓ ଜ୍ଞାନୀର ଲକ୍ଷଣ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଚକ୍ରର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ, ରୁଦ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ମୂଳ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅଂଶ। ଏହିପରି, ପ୍ରଥମ ପୁର୍ବ ଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡର ପଚିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ‘ପୀଠ ପୂଜା ବିବରଣୀ’ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ କରନ୍ୟାସ ରିତିର ବିବରଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପଦ୍ମ ମୁଦ୍ରା ଗଠନ କରି, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଅଙ୍ଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯିବା ଉଚିତ: ‘ନୌଁ’—ଅଙ୍ଗୁଠିରେ, ‘ତୌଁ’—ତରଜିରେ, ‘ଲଂ’—ହାତରେ। ଏବେ ଶରୀରରେ ମନ୍ତ୍ର ବିନ୍ୟାସ: ‘ଐଁ ହ୍ରିଁ ଶ୍ରିଁ’—ହାତରେ। ‘ଐଁ ହ୍ରିଁ ଶ୍ରିଁ ହ୍ରିଁ ସ୍ଫଇଁ’—ଶ୍ରୀକୁ, ‘ସ୍ଫଉଁ’—କୁବ୍ଜିକାକୁ, ପୂର୍ବ ମୁଖକୁ; ‘ଓଁ ହ୍ରିଁ ଶ୍ରିଁ କିଲିକିଲି’—ପଶ୍ଚିମ ମୁଖକୁ; ‘ଓଁ’—ଶ୍ରୀକୁ, ହୃଦୟକୁ; ‘କ୍ଷଉଁ’—କୁବ୍ଜିକା, ମସ୍ତିଷ୍କକୁ; ‘ଅଘୋରମୁଖ’—କବଚକୁ; ‘କିଲିକିଲି, ଭିଚ୍ଛେ’—ଅସ୍ତ୍ରକୁ। ‘ଐଁ ହ୍ରିଁ ଶ୍ରିଁ’—ଅଭିନ୍ନ ତ୍ରିଶୂଳ ଚକ୍ରକୁ; ‘ଐଁ ହ୍ରିଁ ଶ୍ରିଁ’—ଚନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ରକୁ; ‘ଐଁ ହ୍ରିଁ ଶ୍ରିଁ’—ମହା କୌଳ ଚକ୍ରକୁ; ‘ଐଁ ହ୍ରିଁ ଶ୍ରିଁ’—ସାମ ଚକ୍ରକୁ। ଏପରି, ଦ୍ୱାଦଶ ଚକ୍ରକୁ କ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ପ୍ରଥମ ପୁର୍ବ ଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡର ଛବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ‘କରନ୍ୟାସ ଓ ସଂବନ୍ଧିତ ବିଧି ବିବରଣୀ’ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷ ଦୂର କରିବା ମନ୍ତ୍ର ବିବରଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ‘ଓଁ କନିଚିକିନି, କ୍ରାନି, ଚର୍ବାନି, ଭୂତବିନାଶିନୀ, ସର୍ପବିଷ, ବିରଥନାରାୟଣୀ, ଉମା, ଦହ, ଦହ, ହାତରେ, ଭୟଙ୍କର, ଭୀଷଣ, ମହେଶ୍ୱରୀ, ବଡ଼ ମୁଖ, ଅଗ୍ନିମୁଖ, ଶଂଖକାନ, ପରିବା ମୁଣ୍ଡ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କର, ନାଶ କର, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟକୁ ନାଶ କର, ଶରୀରକୁ ରକ୍ତରେ ପରିପ୍ଲବିତ କର, ଦେବୀ, ମନରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖ, ଭ୍ରମିତ କର, ଭ୍ରମିତ କର, ରୁଦ୍ର ହୃଦୟରେ ଜନ୍ମିତା, ରୁଦ୍ର ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାପିତ।’ ଏହିପରି, ପ୍ରଥମ ପୁର୍ବ ଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡର ସତେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ‘ସର୍ପବିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ବିଷ ଦୂର କରିବା ମନ୍ତ୍ର ବିବରଣୀ’ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଗୋପାଳ ପୂଜା ବିବରଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଧନ, ହରିଣ, ଶରଭ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବଳ, ପ୍ରବଳ, ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେତ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ କୋଣରୁ ନାରଦ ଆଦିକୁ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଅନୁସାରି ପୂଜିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଅନନ୍ତ, ପୃଥିବୀ, ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସତ୍ତ୍ୱ ମୂଳ ସ୍ୱଭାବକୁ, ରଜସ ମାୟାର ରୂପକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନର ନିଜର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର କ୍ଷେତ୍ର। ‘ସ୍ୱାହା’ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଗୋପୀଜନବଲ୍ଲଭଙ୍କୁ ଦେଇଯାଏ। ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, ଦେମନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ। ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ସୁନନ୍ଦା ଓ ନାଗ୍ନଜିତୀ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହିପରି, ପ୍ରଥମ ପୁର୍ବ ଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡର ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡିକର ଉପଦେଶ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା।