ଏହି ସଂସ୍କୃତିକଥାରେ, ଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଆଦି ଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକର ଅନୁସୃତି ଆମେ ଦେଖୁଛୁ। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି—ତିନିଥର ଉନ୍ନତ, ତିନି ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଏବଂ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ରୁଦ୍ର, ଯାହାର ବିସ୍ତୃତି ଏବଂ ଉନ୍ନତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ରୁଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱର ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱକୁ କୂର୍ମ, ମଗର, ପବନ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କର କାରଣ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଏଠି ଆଠ କୋଟି ମଣ୍ଡଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଉନ୍ନତ। ବାରଟି ପତ୍ର ଥିବା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ବିରାଜିତ। ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା କାରଣ ଏବଂ ଈଶାନ ଯିଏ ସଦାଶିବ ଭାବରେ ସ୍ମୃତ, ସେଉଁଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ଥିତ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠି ଶୋଳ କୋଟି ମଣ୍ଡଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ପଚିଶ ଉନ୍ନତିର ସୂଚକ। ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁ, ବୀଜ ଗୁରୁ, ଶକ୍ତିର ପଥ ଏବଂ ଧର୍ମିକ ଜନ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏଠି ଦୁଇଟି ମୁହଁ—ଉପର ଓ ତଳ—ସହିତ ପଦ୍ମର ମଞ୍ଜୁରୀ ଓ ତନ୍ତୁ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶିବଙ୍କର ଆସନ ଉପରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି, ତାହାର ଆକୃତି ‘ହୀ ହଉଁ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଦେହକୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଇଛି। ସେଠି ସଦାଶିବ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଭାବରେ ଦଶ ହସ୍ତରେ ଇଚ୍ଛା କ୍ରମେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ହସ୍ତରେ ସେ ସର୍ପ ଓ ଜପମାଳା ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସଦାଶିବଙ୍କର ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ ଅଛି ଏବଂ ଇଚ୍ଛା, ଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟା ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ। ଏହି ଉପାସନାକୁ ତିନି ବର୍ଷ କଲେ ଜୀବନର ଦିନ ଓ ରାତି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତିନି ଦିନ କଲେ ଏକ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଲାଭ କରାଯାଏ। ଏପରେ, ଗଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ପୂଜା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦେବୀଙ୍କର ହୃଦୟ ଓ ଅଙ୍ଗ, ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦ ଏବଂ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶରୁ ନବଶକ୍ତି—ରୁଦ୍ର, ଚଣ୍ଡା, ପ୍ରଚଣ୍ଡା—ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ। ଚଣ୍ଡିକା, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ଦୁର୍ଗା, ଯିଏ ସଙ୍କଟରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ। ଏଠି ସଦାଶିବ, ମହାପ୍ରେତ, ପଦ୍ମାସନ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରମାଳା ଭଳି ‘ଓଁ ହ୍ରାଁ ହ୍ରୀଁ କ୍ଷେଁ ...’ ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ହୃଦୟକୁ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପଦ୍ମାସନ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଓ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଚାମୁଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡିକା, ବେଶ୍ ଭୈରବ ଏବଂ ଏଠି ଅଷ୍ଟଭୈରବ, କପାଳୀ, ଭୀଷଣ, ସଂହାର, ଭୈରବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ। ଭଟୁକ, ଦୁର୍ଗା, ବିଘ୍ନରାଜ, ଗୁରୁ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳକୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାସନା ହୁଏ। ଏଠି ଏକ ଶ୍ୱେତ ଦେବୀ, ଯିଏ ବରଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଜପମାଳା ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଭୟଭଞ୍ଜନ ମୁଦ୍ରା ସହିତ ବିରାଜିତ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ତ୍ରିପୁରା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କେମିତି ପୂଜିତ ହେବେ, ଏହା ଏଠି ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ତାପରେ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ପାଦୁକାକୁ ‘ଐଁ କ୍ରୀଁ ଶ୍ରୀଁ ସ୍ଫେଁ କ୍ଷୌଁ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ମୂଳ ଶକ୍ତିର ପାଦୁକା, ହଟକେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କର ପାଦୁକା, ଏବଂ ଅନନ୍ତ ନାମକ ପଦ୍ମାସନ ଯାହା ସମସ୍ତ ଭୂମି, ଲୋକ, ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ। ଏଠି ନିବୃତ୍ତି ଆଦି ଶକ୍ତି, ପୃଥିବୀ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ, ଅନନ୍ତ ଆଦି ଲୋକ, ଓଁ ଆଦି ଅକ୍ଷର ଓ ମନ୍ତ୍ର ଏହି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏକତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସାର, ଅମୃତ ସାଗର, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଓ ସଦାଶିବ ସାଗରର ଜଳ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଏକ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଚକ୍ର, ରୁଦ୍ରଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ତସ୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱର ସୂଚକ। ଏହିପରେ କରନ୍ୟାସ ରିତି ଆସିଛି। ପଦ୍ମମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରି ‘ନୌଁ’ ମନ୍ତ୍ର ଅନାମିକାରେ, ‘ତୌଁ’ ତର୍ଜନୀରେ, ‘ଲଁ’ ତଳହସ୍ତରେ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଦେହରେ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ—‘ଐଁ, ହ୍ରୀଁ, ଶ୍ରୀଁ’ ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ତ୍ର ତଳହସ୍ତରେ; ଏହାପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେହର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉପଦେଶ ମିଳିଛି। ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ମଣ୍ଡଳ—ମହାତ୍ରିଶୂଳ, ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ, କୌଳମଣ୍ଡଳ, ସାମମଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚିତ କ୍ରମରେ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ବିଷ, ବିଶେଷକରି ସର୍ପବିଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି କାନିଚିକିନି, କ୍ରାନି, ଚର୍ବାନି, ଉମା, ମହେଶ୍ୱରୀ ଭଳି ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଦେହରେ ବିଷ ଦୂର କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ମନସ୍ପୁତ ଭାବେ ପୂଜିବା ଆବଶ୍ୟକ କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକର ଶେଷରେ, ଗୋପାଳଙ୍କର ପୂଜା ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଏଭଳି ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟମାଳା ଆମକୁ ମହାନ ଉପାସନା ପଥ ଓ ଦେବତାପୂଜାର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଘାଟିତ କରେ।