ଏହି ପବିତ୍ର ଉପାସନା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ପ୍ରଥମେ ଆର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତାହାକୁ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଛିଟିଏଇ ପୂଜା କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହା ପରେ ଉପାସକ ନିଜକୁ ଏକ ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା ପରି କଳ୍ପନା କରି, ସେହି ପଦ୍ମର ବାହାରେ “ହଉଁ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ଗୃହନାଥ, ବ୍ରହ୍ମା, ଗଣ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ ଅଧର୍ମରୁ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟଭାଗ ଓ ପଦ୍ମର ଗର୍ଭରେ କରାଯିବା ଉଚିତ। “ଓଁ ହଉଁ”— ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଶବ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିର ରୂପାନ୍ତର କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ପୂଜାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତା’ପରେ ଆବାହନ, ସ୍ଥାପନ, ସନ୍ନିଧି ଓ ନିଗ୍ରହ କ୍ରମେ ପାଳନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ତା’ପରେ ଆଚମନ, ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା, ସ୍ନାନ ଓ ପରିଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୂଜାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଏ। ପୁନଃ ଆଚମନ, ମୁଖଶୁଦ୍ଧି, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ହସ୍ତପରିଶୁଦ୍ଧି ପାଳନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯଦି ପୂଜା ସଂକେତିକ ଭାବେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏକଦିନିକ ଜପ ଓ ତାର ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି, ବାଣନାଥ, ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମ ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏହି ପୂଜା ପୂର୍ବଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠିରେ ଗୁହାର ରକ୍ଷକ ଓ ଗୁପ୍ତତମ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆମେ କରିଥିବା ଜପ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବିନୟ କରାଯାଏ। ଯେଉଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, କରାଯାଇଛି, ତା ସମସ୍ତର ଦାତା ଓ ଭୋକ୍ତା ଶିବ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଶିବଙ୍କର ଅଂଶ। ମୁଁ ଯାହା କରିଛି, କିମ୍ବା ଆଗକୁ କରିବି, ସେସବୁ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ ଅର୍ପିତ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ମୁଁ ଶିବପୂଜା ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ବାୟୁ-ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ତୁମ ନାଥଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ, ପୂର୍ବଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ପୂଜା କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏଠିରେ ଆଲୋକ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଗନ୍ଧ, ରସ, ରୂପ ଓ ଶବ୍ଦ— ଏହି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଚକ୍ଷୁ, ଜିହ୍ବା, ନାସା, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଆମି, ଏବଂ ପ୍ରକୃତି; ମାୟା, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ଈଶ୍ୱର ଓ ସଦାଶିବ— ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠିରେ ଶିବ, ହରି, ବ୍ରହ୍ମା— ସମସ୍ତେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ଅଟୁଟ ଅଂଶ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ, ହେ ଶଙ୍କର। ଏବେ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ପିଙ୍ଗଳା ଓ ଇଡା ନାଡି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ବାୟୁ ଦ୍ୱିତୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ମୁଁ ମୁଁରେ ବାୟୁ, ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣର ତୀର ଭଳି, ଏହାର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଓଁ ହ୍ରୀଁ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ, ହ୍ରୂଁ ହ୍ରଃ ଫଟ୍; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚୁରାସି କୋଟି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱର ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଜୀବ ବୃକ୍ଷ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ବାମାଦେବୀ ସ୍ଥାପନା ଓ ସୁଷୁମ୍ନା ନାଡି ସମର୍ଥକ ଭାବେ ବିଚାରିତ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ, ବେଦ ଓ ଶ୍ୱେତ ଧ୍ୟାନ ଏଠିରେ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନିତ ଏକ ଲୋଟସ, ବିସ୍ତୃତ ଏକୋଇଶି କୋଟି ତଳେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ତାଳୁ ଏବଂ ପଦ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଅଘୋର, ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ରୁଦ୍ରଙ୍କର କାରଣ, ତିନି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏଠିରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୁଦ୍ରତତ୍ତ୍ୱର ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। କୁର୍ମ, ମକର, ବାୟୁ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାରଣ ଏଠିରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନିତ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ, ଆଠ କୋଟି ଭାଗରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନର ଅଂଶ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ବାରଟି ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମ ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ନାଥମାନେ ଏଠିରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଶିରସ୍ଥିତ କାରଣ ଓ ଈଶାନ, ସଦାଶିବ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସୋଳ କୋଟିରେ ବିସ୍ତୃତ, ପଚିଶ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାଗରେ ଏହି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠିରେ ଗୁଣମାନ, ଗୁରୁ, ବୀଜ ଗୁରୁ, ଶକ୍ତିର ପଥ ଓ ଧର୍ମିକ ଅଂଶ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଦୁଇ ମୁହଁ, ଉପରେ ଓ ତଳେ, ପଦ୍ମ ଗର୍ଭ ଓ ତନ୍ତୁର ଧ୍ୟାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଶିବାସନର ତତ୍ତ୍ୱ, ରୂପ, “ହୀ ହଉଁ”— ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନମୟ ଦେହକୁ ନମସ୍କାର କରି ଉପାସନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।