ପୌଣ୍ଡିଚ୍ଛିତ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର କଥାରେ, ପୂତିବା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ, ସରୋବର, ଉତ୍ତମ କୂଆଁ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସ୍ନାନ ନିଜେ ଏକ କ୍ରିୟା, ଏହି କ୍ରିୟା ରୂପେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉତ୍ତମ; ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ମିଳେ। ଧୋଇବା, ଉପସ୍ପର୍ଶନ ବା ଅବଗାହନ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପଠନ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଦୈନିକ, କ୍ଷଣିକ ଏବଂ ବିଶେଷ ସ୍ନାନ ସମସ୍ତେ ଦୂଷିତତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ଯଦି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ତେବେ ତାପ୍ତ ଜଳ ବା ଉପରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଭୂଗର୍ଭ ଜଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ଝରଣାର ଜଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ସରୋବରର ଜଳରେ; ଏହାକୁ କେବେ ନାକାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୀର୍ଥର ଜଳ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମସ୍ତଠାରେ ପବିତ୍ର। ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଶୀଘ୍ର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ; ଏହିପରି ଗୟା ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ଜଳ ମଧ୍ୟ। ସେହିପାଇଁ, ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନିବା ଉଚିତ। ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ, ଯୋଗ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଏହାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ। ରାହୁ ଦେଖିଲେ ସ୍ନାନ ଉଚିତ, ରାତିରେ ନୁହେଁ; ପ୍ରଭାତ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଏବଂ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ଭଳି, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ; ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବର୍ଷରେ ଲାଭ କରିପାରିବେ, ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଭଳି ଅଧିକ ଭୋଗ କାମନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ମାଘ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ମାଘ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରି, ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଭୟାନକ ପାପ ମାତ୍ର ଏକ ମାସରେ ଦୂର ହୁଏ; ଏହି ଫଳ ମାତା, ପିତା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଗୁରୁ ଯେଉଁଠି ଥାଉଛି, ସେଠାରେ ଲାଗୁହୁଏ। ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନେଇ ସ୍ନାନ କଲେ, ଯଦି ଦେହର ଏକ-ଦ୍ୱାଦଶାଂଶ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅବଗାହନ କଲେ, ତଥାପି ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏକାଦଶୀରେ ଆମଳକୀ ଫଳ ଦାନ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଆମଳକୀ ଫଳ ସହିତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି, ଖ୍ୟାତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧନ ରକ୍ଷା ପାଆନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ତିଥିରେ ଦେହରେ ତେଲ ଲଗାଇ ସ୍ନାନ କଲେ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ବିଶେଷ କରି ଉପବାସୀ ଭକ୍ତଙ୍କ ଚୁଲି ନାପି ଥିଲେ। ଦେହରେ ତେଲ ଲାଗିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବୀ ଶ୍ରୀ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ବିଦ୍ୟମାନ ରହନ୍ତି; ଏପରେ ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ। ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—"ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହି ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ" ବୋଲି। ତିନି ମୁଠି କିମ୍ବା ତିନି ଥର ତିନି ମୁଠି ଜଳ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ କିମ୍ବା ଆକାଶକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ ପରେ ଶୁଖିଲା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଘାସ କିମ୍ବା ପତ୍ର ଉପରେ ବସିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦଣ୍ଡାରେ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ଜଳ କ୍ରୁର, ମାଂସ ମିଶ୍ରିତ କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର, ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଅସ୍ଥିରତା କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ରତା ଅଛି, ସେଠିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ; ବାମ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଳକୁ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଦୂର ହୁଏ; ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଗ୍ରହଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ମୁଁ ମନ, ବାଚା, କାୟା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ତାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ ଓ ବୃହସ୍ପତି ଶୁଦ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ। "ସବିତା, ଭଗ ଓ ସନକାଦି ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ଥମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ମୁଠି ଜଳ ଦେଇ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତାମାନେ ଓ ଦୟାଳୁ, ଇର୍ଷ୍ୟାଶୂନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ସାବିତ୍ରୀ, ମିତ୍ର, ବରୁଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କର ଉଚିତ ରୂପରେ ପୂଜା କରି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଫୁଲ ଦେଇ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ପଢ଼ି ଫୁଲ କିମ୍ବା ଜଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦ୍ୱାରା ସଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ତାନ୍ତ୍ରିକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ତାପରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଏକ ମୁଠି ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଫଳ ଦେଇ, ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ତୀର୍ଥର ଜଳକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଏକାଘମର୍ଷଣ ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ପଢ଼ିବା ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ ହେଉ। ଏହି ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ଆଚରଣ ମହାପୁରୁଷମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ବଚନା ସହିତ ନିର୍ବାଚିତ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ସ୍ନାନ ଉଚିତ; ପାଠ, ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞ, ପିତୃତର୍ପଣ ଜଳ ଢାଳି କରିବା ଉଚିତ। ହୋମ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ବଳି ପିଶାଚଙ୍କ ପାଇଁ, ଅତିଥିପାଇଁ ଦାନ ଯଜ୍ଞ ନୁହେଁ; ଗୋଶାଳାରେ ଗୋଦାନ କଲେ ଦଶଗୁଣା, ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ଶତଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବାଳୟରେ ଦାନର ଫଳ ଅନେକ ଲକ୍ଷ କୋଟି, ବିଶେଷ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ। ଏପରି ଭାବରେ ପଞ୍ଚମ ଭାଗରେ ଉଚିତ ଭାଗବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ; ପିତୃମାନେ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମିଳିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।