ଏକ ସମୟର କଥା, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅନୁସାରେ ଜନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜୀବନର ନିୟମ ଓ ପବିତ୍ରତା ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଆଚରଣ ଓ କ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରକାର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା: ଅନାଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ଅମୃତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁରୁଙ୍କର ଉପକରଣ କିମ୍ବା ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କଠୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ଏହାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମୟରେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ସେମାନେ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଅଳ୍ପ ଦୋଷ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିରେ ସଦ୍ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଧୋଗତି ପାଇଁ। ଏଭଳି ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦିନର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିମ୍ନ ପାଇଁ କାଉଁ ମାଟି ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ୍, ତିଳ, ଫୁଲ, ଦର୍ଭା ଓ ଏହିପରି ପଦାର୍ଥ ଦେଇ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦୈନିକ, ନିୟତ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କ୍ରିୟା, ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରିବା, ଧୋଇବା, ଆଚମନ କରିବା, ଏବଂ ଡୁବିବା—ଏହି ଆଠ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଜପ, ହୋମ ଓ ଏହିପରି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିପରି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ସ୍ନାନ ନିୟମିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଚଣ୍ଡାଳ, ଶବ, ମଳ, କିମ୍ବା ରଜସ୍ଵଳା ମହିଳାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ସ୍ନାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଏହିପରି ସ୍ନାନକୁ ନିୟତ ସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ। ପୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାରା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ନାନ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କରାଯାଏ; ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ଏହିପରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଜପ, ଶୁଦ୍ଧି, ଦେବତାର ଉପାସନା କିମ୍ବା ଅତିଥି ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ସ୍ନାନକୁ କ୍ରିୟାର ଅଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରିବା; ଏହା ଝିଲି, ଉତ୍ତମ କୁଆଁ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ନଦୀରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ସ୍ନାନ ନିଜେ ଏକ କ୍ରିୟା ହେଉଥିବାରୁ, କ୍ରିୟାତ୍ମକ ସ୍ନାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ଫଳ ମିଳେ। ଧୋଇବା, ଡୁବିବା, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଦୈନିକ, ନିୟତ ଓ କ୍ରିୟାତ୍ମକ ଶୁଦ୍ଧି ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ତୀର୍ଥ ନ ଥିଲେ, ଗରମ ଜଳ କିମ୍ବା ଉପରୁ ଆସିଥିବା ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍; ପୃଥିବୀରୁ ଉଠାଯାଇଥିବା ଜଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ଝରଣାର ଜଳ। ଝିଲିର ଜଳ ତାଠାଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନର ଜଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଗଙ୍ଗାଜଳ ସମସ୍ତଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଗଙ୍ଗାଜଳ ଶୀଘ୍ର ପାପ ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓ ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ଜଳ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍; ପୁଅ ଜନ୍ମ, ଯୁଗମ ସମୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଳିବା ସମୟରେ। ରାହୁ ଦର୍ଶନରେ ସ୍ନାନ ଉଚିତ୍, ରାତିରେ ନୁହେଁ; ପ୍ରଭାତ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସ୍ନାନ ଉଚିତ୍। ସେହି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପ୍ରଜାପତ୍ୟ କ୍ରିୟା ପରି ଫଳ ମିଳେ, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ; ଏହି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ମିଳୁଥିବା ଫଳ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ଏହି ଫଳକୁ ଏକ ବର୍ଷରେ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ; ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହପରି ଅନେକ ଭୋଗ ଚାହାନ୍ତି। ମାଘ ଓ ଫାଲଗୁନ ମାସରେ ସକାଳ ସ୍ନାନ ସଦା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ମାଘରେ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହବି ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏପରି ଏକ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ଏହିପରି ପାପ ମା, ବାପା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଗୁରୁ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ। ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଏକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଂଶ ଶରୀର ଡୁବାଇ ମଧ୍ୟ ମହାଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ଆମଳକୀ ଫଳ ଦାନରେ ବିଶେଷ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଆମଳକୀ ଫଳ ସହିତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଶ୍ରୀ ଲାଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ, କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବେ, ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଓ ଧନ ହାରାଇବେ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ତିଥିରେ ତେଲ ଲଗାଇ ଶରୀର ଅନୁଲେପନ କରି ସ୍ନାନ କଲେ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଉପବାସୀ ଭକ୍ତଙ୍କ ଚୁଲ କଟିବା ପରେ ଏହା ବିଶେଷ ଫଳଦାୟୀ। ଯେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତେଲ ଶରୀରକୁ ଛୁଉନି, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ଖୁସି ଓ ବସିଥାନ୍ତି; ଏଭଳି ସ୍ନାନ ପରେ, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ନାଭିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍—“ମୋର ପିତୃମାନେ ଆସି ଏହି ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।” ତିନି ମୁଠି ଜଳ କିମ୍ବା ତିନି ଥର ତିନି ମୁଠି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ସ୍ନାନ ପରେ ଶୁଖିଲା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଦର୍ଭା କିମ୍ବା ପତ୍ରରେ ବସିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଭାଣ୍ଡାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଦୁଷ୍ଟ, ମାଂସ ଭିତ୍ତିକ, କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର, ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯାହା ଅସ୍ଥିର କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର, ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ୍; ବାମ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଜଳକୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ନিক্ষେପ କରିବା ଉଚିତ୍, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ; ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥିବା ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ମୁଁ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାୟ କଥା, ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ବୃହସ୍ପତି ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।