ପ୍ରାଚୀନ ଶାସ୍ତ୍ରବାଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଶେଷ ଭାବେ ବିବୃତ୍ତି ହୋଇଛି। ଏଠାରେ କହାଯାଏ, ଦ୍ୱାଦଶ ଚମଚ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମୁଁହ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଦେହ ଓ ମନ ଦୁହିଁକୁ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ—ଏହି ଫଳ କେବଳ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ପବିତ୍ର, ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଓ ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ଏହି ପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ମାନ୍ୟ; କାରଣ ଦେହ ନବ ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁହିଁବେଳେ ଚାଲିଥାଏ, ତେଣୁ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଶୁଧ୍ଧିକର, ମନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଦେଇଥାଏ, ଔପଚାରିକ ରୂପରେ ରୂପ ଓ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଏହି ସ୍ନାନ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନା ଦୂର କରେ; ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହି ଦିନ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ହସ୍ତରେ, ଦଶମୀ ତିଥି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଥାଏ, ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନର ଭାବନାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦିନ ଦଶ ପାପ ଦୂର କରେ; ଏହି ଦିନ ଦାନର ଅପବିତ୍ରତା ଦିଆଯାଇନଥିଲେ, ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ, ହିଂସା, ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ ରୂପୀ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍। କଠୋରତା, ମିଥ୍ୟାବାଦ, ନିନ୍ଦା, ଅପ୍ରସଙ୍ଗିକ କଥା, ପରଧନ ଲୋଭ, ଓ ମନରେ ଅପବିଚାର—ଏହି ଦଶ ପାପ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ କରୁଛି; ସାରକଥାରେ, ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ ନିୟମିତ। ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଏକଥର; ଜଳ ଆଚମନ କରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଅବିନାଶୀ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ଜଣାଯାଏ, ତିନି କୋଟି ମନ୍ଦେହ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଉପାସନା କରେନି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅନିଷ୍ଠ କରେ; ଏହି ଦାନବମାନେ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଦହିଯାନ୍ତି। ଦିନ ଓ ରାତିର ସମ୍ମିଳନ ସମୟକୁ ସନ୍ଧ୍ୟା କୁହାଯାଏ; ସନ୍ଧ୍ୟା ଦୁଇ ନାଡି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ, ଯେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଅନ୍ତେ ନିଜେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍; ନିଜେ କରାଯାଇଥିବା ହୋମର ଫଳ ଅନ୍ୟ କେହି କଲେ ମିଳେନାହିଁ। ଯଦି ପୁରୋହିତ, ପୁଅ, ଗୁରୁ, ଭାଇ, ଭଉଣୀର ପୁଅ କିମ୍ବା ପରିବାରମୁଖ୍ୟ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେଉଁଠି ନିଜେ କରିଥିବାର ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗୃହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଦକ୍ଷିଣାକୁ ତ୍ରିନେତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଓ କୁମାରକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଯଥାସମୟରେ ହୋମ କରି, ପରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ତ୍ର, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ସଦା ପ୍ରଣବ, ସାତ ଭ୍ୟାହୃତି, ଓ ତ୍ରିପଦୀ ସାବିତ୍ରୀରେ ନିରତ, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେବେ ଭୟ ପାଏନାହିଁ। ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଶୁଭ ସମୟରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳ ଦଳ ଉପରେ ଲଗେ ନାହିଁ। ସେ ଦେବୀ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣା, ରେଶମ ଉପରେ ପରିଧାନିତ, ମାଳାଧାରିଣୀ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣା, ପଦ୍ମାସନା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଯଥାନିୟମ ଯଜୁର୍ବିଦି ସହିତ ତାଙ୍କ ତେଜସ୍ୱିତାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଦରକାର; ଏହି ଯଜୁର୍ବିଦିକୁ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବାସ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ବିରାଜିତ ତାହାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରି, ପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ଦେବତା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ତିନି ଦେବତା—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଜଗତରେ ଅଷ୍ଟ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପାଦାନ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ଅଗ୍ନି, ସୁନା, ଘୃତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ ଓ ଅଷ୍ଟମ ହିସାବରେ ରାଜା। ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ଦେଖିବା ଓ ପୂଜିବା ଦରକାର; ସୁନା, ଘିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ ଓ ଅଷ୍ଟମ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ୍। ବେଦାଧ୍ୟୟନ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର—ଅଧ୍ୟୟନ, ଚିନ୍ତନ, ପୁନଃପୁନଃ ଅଭ୍ୟାସ, ପାଠ ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖାଇବା। ଯିଏ ବେଦର ଅର୍ଥ, ଯଜ୍ଞଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଲେଖି ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ଦିଏ, ସେ ବେଦବିଦ୍ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟତା ପାଏ। ଯିଏ ଇତିହାସ ପୁରାଣ ଲେଖି ଦେଇଥାଏ, ସେ ଜ୍ଞାନଦାନର ଦୁଇଗୁଣି ଫଳ ପାଏ। ତୃତୀୟ ଭାଗରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହେଉଛି, ନିର୍ଭରଶୀଳମାନେ—ମାତା, ପିତା, ଗୁରୁ, ଭାଇ, ସନ୍ତାନ, ଦରିଦ୍ର, ଓ ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରତି ଜିମ୍ମେବାରୀ ନିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅତିଥି ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି; ଏମିତି ନିର୍ଭରଶୀଳମାନେ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱ ନିବାହ କରିବାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ମାର୍ଗ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହିପରି, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନ ଧାରଣ କରି ଅନେକଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍; କାରଣ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନ ଧାରଣ କରି ଅନେକଙ୍କୁ ପାଳନ କରେ। ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ନିଜ ପେଟ ଭରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସମାନ; କାରଣ, ଏକ କୁକୁର ମଧ୍ୟ ନିଜ ପେଟ ଭରେ। ଧନ ଯେପରି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଆସେ, ସେପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଧନରୁ ସମ୍ଭବ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ରୁ ନଦୀ ଝରେ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ମଣି, ଧାନ୍ୟ, ବୋଉ, ଓ ଗୋମାତା ଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ଧନ' କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏବଂ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବର କ୍ଷତି ନ କରି, କିମ୍ବା ଅତି କ୍ଷତି ନ କରି, ଏପରି ଉପାୟରେ ନିଜ ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ୍, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ଧନ ତିନିପ୍ରକାର—ଶୁଦ୍ଧ, ମିଶ୍ର, ଓ ଅନ୍ଧକାର; ଏହାର ବିଭାଜନ ସାତପ୍ରକାର ଭାବେ ଅଲଗା ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।