ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ କଥା ଏପରି: ଏକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଉପାସକ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ନିଜ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ମୁଁହରେ ଆକାଶ, ନାକରେ ବାୟୁ, ଚକ୍ଷୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କାନରେ ଦିଗ୍ବଳୟ, ନାଭିରେ ପ୍ରାଣବନ୍ଧନୀ, ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ତା’ପରେ ମଣ୍ଡଳରେ ରୁଦ୍ର, ଚୂଡ଼ାରେ ଋଷିମାନେ, ହାତରେ ଯମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, କୁବେର, ପୃଥିବୀ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ କରେ। ପଶ୍ଚାତ୍, ପାଣି ଛିଟି ଶୁଦ୍ଧି କରି, ପାଦରେ ବିଷ୍ଣୁ, ହାତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଆଙ୍ଗୁଳିର ଗଠି ଉପରେ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ। ହାତର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ଭାବେ ଭାବି, ପ୍ରଭାତ ହେଲେ ଶୁଦ୍ଧି ସଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ, ଦାନ୍ତ ମଜନ କରି ସ୍ନାନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁହ ଅଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ଅପବିତ୍ର ଗଣାଯାଏ। ଏହି ନିମିତ୍ତେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଦାନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର। କଦମ୍ବ, ବିଳ୍ବ, ଖଦିର, କରବୀର, ବଟ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛର କଠି ଦାନ୍ତ ମଜନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ସହିତ, ଯୂଥୀ, ବୃହତୀ, ଜାତୀ, କରଞ୍ଜ, ଅର୍କ, ଅତିମୁକ୍ତକ, ଜାମ୍ବୁ, ମଧୂକ, ପାମର୍ଘ, ଶିରୀଷ, ଉଦୁମ୍ବର ଓ ଅସନ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ। ଦୁଧଯୁକ୍ତ, କାଁଟା ଥିବା ଗଛ ଓ ତିକ୍ତ, କଷା, କଟୁ ଗୁଣ ଥିବା କଠି ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ମଜନ କରିଲେ ଧନ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସଉଖ୍ୟ ମିଳେ। ଭୋଜନ ପରେ ମୁଁହ ଧୁଇଁ ସୁଚିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦାନ୍ତ ମଜନ କଠି ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଅମାବାସ୍ୟା, ଷଷ୍ଠୀ, ନବମୀ ଓ ପ୍ରଥମୀ ତିଥିରେ ଏବଂ ରବିବାର ଦିନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଦାନ୍ତ ମଜନ କଠି ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନିଷିଦ୍ଧ ତିଥି ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱାଦଶ ମୁଁହ ପରିମାଣରେ ମୁଁହ ଧୋଇବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ ରଖନ୍ତି, ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଓ ଜପ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗ୍ୟ। ଶରୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧ, ନବ ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭରିଥାଏ। ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧତା ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁହିଁବେଳେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଶୁଦ୍ଧିକର, ମନକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ଶୋଭା ଓ ଶ୍ରୀ ବଢ଼ାଏ। ଏହା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲେଶ ଦୂର କରେ; ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଭଳି, ବିଶେଷତଃ ଆଜି ଚନ୍ଦ୍ର ହସ୍ତ ରାଶିରେ, ଦଶମୀ ତିଥିରେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରେ, ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦଶ ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ଦିନରେ, ଦାନର ଅପବିତ୍ରତା ରହିଥିଲେ, ବିରୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ, ହିଂସା, ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। କଠୋରତା, ଅସତ୍ୟ, ନିନ୍ଦା, ଅପ୍ରସଙ୍ଗିକ ଭାଷଣ, ପରଧନ ଲୋଭ ଓ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଏହି ସବୁ ଦଶ ପାପ। ଏହି ଦଶ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିବି। ସଂକ୍ଷେପରେ, ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଵନବାସୀ ଓ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟତ। ସନ୍ୟାସୀମାନେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବେ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଏକଥର। ଆଚମନ କରି, ତୀର୍ଥ ସ୍ମରଣ କରି, ଅବିନାଶୀ ହରିଙ୍କୁ ମନେ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ତିନି କୋଟି ମାନ୍ଦେହ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଅଗ୍ନିର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଦିନ ଓ ରାତି ସଂଧିକୁ ସଂଧ୍ୟା କୁହାଯାଏ; ସଂଧ୍ୟା ଦୁଇ ନାଡି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଅ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ସଂଧ୍ୟା ଶେଷେ ନିଜେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜେ କରାଯାଇଥିବା ହୋମର ଫଳ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ନାହିଁ। ପ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ, ପୁତ୍ର, ଗୁରୁ, ଭାଇ, ବୋନ୍ପୁଅ କିମ୍ବା କୁଳପତି ଯଦି ଏହି ହୋମ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ନିଜେ କରାଯାଇଥିବା ଭଳି ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଗୃହ୍ୟଅଗ୍ନି, ଦକ୍ଷିଣା ତ୍ରିନୟନ, ବିଷ୍ଣୁ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି, ଓ କୁମାର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସତ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମୟରେ ହୋମ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ତ୍ର, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସଦା ପ୍ରଣବ, ସପ୍ତ ବ୍ୟାହୃତି ଓ ତ୍ରିପଦ ସାବିତ୍ରୀରେ ଲିନ ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ କେବେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଭ ସମୟରେ ଉଠି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭିଜେ ନାହିଁ। ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଜପମାଳାଧାରିଣୀ, ପଦ୍ମାସୀନ ଶୁଭ ଦେବୀ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଯଥାବିଧି ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱିତା ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁ ଯଜୁର୍ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ବା ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଉଚିତ୍ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତାହାକୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଦରକାର। ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତା ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଠି ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ସୁଜ୍ଞାନ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଦେବତା ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଜଗତରେ ଅଷ୍ଟ ମଙ୍ଗଳତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ଅଗ୍ନି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଘୃତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ଓ ରାଜା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଘୃତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ସଦା ଦେଖିବା, ପୂଜିବା ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ। ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ଚିନ୍ତନ, ପୁନଃପୁନଃ ଅଭ୍ୟାସ, ପାଠ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ଦାନ—ଏହିପରି ବେଦାଧ୍ୟୟନ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର। ଯିଏ ବେଦର ଅର୍ଥ, ଯଜ୍ଞ ସଂହିତା, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଲିଖି ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ। ଯିଏ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଲିଖି ଦାନ କରେ, ସେ ଜ୍ଞାନଦାନ ଫଳର ଦୁଇଗୁଣା ଫଳ ପାଏ।