ସୂତ ମୁନି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି ଚନ୍ଦସ୍ର ବିଶେଷ ବିବରଣୀ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକର ଅନୁସାରେ ଅନେକ ଚନ୍ଦସ୍ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଆରମ୍ଭରେ, ସେ Stragviṇī ଚନ୍ଦସ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ନିମ୍ନାନ୍ତର ଜସଉ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଜଳର ଭଳି ଚଳାଇଯିବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଚନ୍ଦସ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦରେ ଚାରି ଜସଉ ରହିଛି। ତାପରେ, Bhujaṅgaprayāta ଚନ୍ଦସ୍ର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହାର ଚାରି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। Maṇimālā ଚନ୍ଦସ୍ Prayaṃvadā ଓ Nabhajrai ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଏବଂ Tayau, Tayau ଦିଆଯାଇଛି। Guhavaktra ସହିତ Sannidrā ଲଲିତା ଭାବରେ ଅଛି, Tabhau ଓ Jarau ଦିଆଯାଇଛି; Ujjvalā ଚନ୍ଦସ୍ ସମ୍ୟକ୍ ଅକ୍ଷର ଓ Sajasasai ସହିତ Nanau ଓ Bharau ଦିଆଯାଇଛି। Mamau ଓ Yayau ଦ୍ୱାରା Vaiśvadevī ଚନ୍ଦସ୍, ପ୍ଚାସଟି ଅଶ୍ୱ ସହିତ Yati ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ; Mabhau ଓ Samau ସହିତ Jaladharamālā ଓ Abdhya ମଧ୍ୟ Yati ଭାବରେ ଅଛି। Nau, Tatau ଓ Gaḥ ଦ୍ୱାରା Kṣamāvṛtta ଚନ୍ଦସ୍, ଅଶ୍ୱ ଓ ରସ ସହିତ Yati; Praharṣiṇī ଚନ୍ଦସ୍ Manau, Jrau ଓ Gaḥ ଦ୍ୱାରା, ଦଶ ଅଗ୍ନି ସହିତ Yati ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି। Jabhau, Sajau ଓ Gaḥ ଦ୍ୱାରା Rucirā ଚନ୍ଦସ୍, ଚାରି ଗ୍ରହ ସହିତ Yati; Mattamayūra ଚନ୍ଦସ୍ Matayāḥ ଓ Sagau ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଗ୍ରହ ସହିତ Yati। Mañjubhāṣiṇī ଚନ୍ଦସ୍ Sajsā ଓ Jgau ଦ୍ୱାରା, Sunandinī Sajasā ଓ Magau ଦ୍ୱାରା; Nanau, Tatau ଓ Candrikā Gaḥ ସପ୍ତ ରସ ସହିତ Yati ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି। Asambādhā ଚନ୍ଦସ୍ Matanasā ଓ Gagau ସହିତ Yati ଓ Bāṇa ଗ୍ରହ ସହିତ; Nanarāḥ ଚନ୍ଦସ୍ Laghuguru ଓ ସ୍ୱର ସହିତ Aparājitā ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ। Nanau, Bhanau ଓ Praharaṇakalikā Lagau ଭାବରେ; Vasantatilakā, Siṃhonnatā ଓ Tabhjā Jagau Guru ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି। Bhajau, Sanau ଓ Gagāvindu ଦ୍ୱାରା Vadanātha ଓ Sukeśaram; Naranā, Ralagāḥ ଓ Pāde, Śarkarī ଚନ୍ଦସ୍ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଚୌଦ ଅକ୍ଷର ଚନ୍ଦସ୍ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ତାହାର ସହଚର; rasagraha ଚନ୍ଦସ୍, sraksrā ଓ vasuśaila ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। Maṇiguṇa ଦଳ ଦ୍ୱାରା mālinī ଚନ୍ଦସ୍, nanamā ଚାଲିଥାଏ; vasusvara ଚନ୍ଦସ୍, ଏବଂ najau, bhajrā, prabhadraka ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। Elā, sayau, nanau—ଏଠି ଅଠ citralekhā ସ୍ୱର ଅଛି; marau ଓ mayau ଦ୍ୱାରା, ଏହି Śarkarī ଚନ୍ଦସ୍ ଚିହ୍ନିତ। ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା khaṃ, vṛṣabha, gaja, jṛmbhita, bhrananā, nagau; najabhajarā, vāṇinī, gaḥ—piṅgala ଚନ୍ଦସ୍ ଅଠ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। rasarudra ସହିତ śikhariṇī ଚନ୍ଦସ୍, yamau ଓ nasabhalā, guru; vasugrayati ଚନ୍ଦସ୍ pṛthvī, jasau, jasayalā, guru। ଦଶ ସ୍ୱର ସହିତ vaṃśapatra ଚନ୍ଦସ୍, bhraunnabhā laghu; ଷଟ vedāśva ସହିତ hariṇī ଚନ୍ଦସ୍, nasamā ଓ rasalā, guru। mandākrānta ଚନ୍ଦସ୍ ଷଟ୍ ନାଗ, mabhanā ଓ tatagā, guru; nardaṭaka, najabhajā, jalau, go ମଧ୍ୟ ଏକ ଚନ୍ଦସ୍। saptartva, kokila, kamatyaṣṭi ପୂର୍ବବତ୍; bhūtartva ଓ aśva ସହିତ kusumitalatā, mtau, nyau, yayau, dhṛti। rasartva ଓ aśva, yamau, nsau, rau ସହିତ meghavisphūrjita ଚନ୍ଦସ୍, ragau; śārdūlavikrīḍita, maḥ, sūryaśva, sajsatā, stagau। atidhṛti ଚନ୍ଦସ୍ ବିବରଣା, ତାପରେ kṛti; ସପ୍ତ aśva ଓ rtu ସହିତ suvadanā, bhrau, manau, yabhalā, guru। vṛtta ଚନ୍ଦସ୍, rajau, rajau ପଦରେ, rajau, go, laḥ, kṛti; ତିନି ସପ୍ତ ସହିତ snagdharā, prakṛti, mnabhanaistriyaiḥ। digarka ସହିତ bhadraka ଚନ୍ଦସ୍, bhrau, nrau, naranā, go, ରୂପାନୁସାରେ; najau, bhaśvāśva, lalita, jabhau, jabhalagā, ଏହି ଚନ୍ଦସ୍। mattākrīḍa ଓ ଅଠ bāṇa ଓ ଦଶ, mau, tanau, nanau; nalau ଓ guru, vikṛti ଚନ୍ଦସ୍, chinnā କୁ saṃkṛti କୁହାଯାଏ। ପଞ୍ଚ aśva ଓ arka, bhatau, tanvī, nasabhā, bhanayā, gaଣ; krauñca ପଦ, bāṇa, śara, vasuśaila, bhamau, sabhau। Nau, nau, go—atikṛti ଚନ୍ଦସ୍ ବିବରଣା; utkṛti ଚନ୍ଦସ୍; vasvī, īśa, aśva, mamatanaiḥ ସହିତ bhujaṅgavijṛmbhita ଚନ୍ଦସ୍। nanaras ଓ laghu ସହିତ apavāhākhyaka ଚନ୍ଦସ୍; ଷଟ୍ guha ଓ rasa, bāṇa, monāḥ, ଷଟ୍ sagagā, gaଣ। caṇḍa ଚନ୍ଦସ୍, prapāta, daṇḍaka, nau, ପରେ agara; raphe, vṛddhānta, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, vyāla, jīmūta ଓ ଅନ୍ୟ। ସୂତ କହିଲେ: sasasalagā ଅସମ ପଦରେ ଆସିଲେ upacitraka କୁହାଯାଏ; ସମ ପଦରେ bhau, bhagagā drutamadhyā, ଏବଂ bhabhau, bhagau। ଅସମ ପଦରେ 'gaḥ' ଦିଖାଯାଏ; ଅନ୍ୟଠାରେ 'najau', 'jyau', 'gaṇau' ଉପଲବ୍ଧ। 'gaḥ' ଅସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ ଦ୍ରୁତ; ସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ 'bhau', 'bho', 'gagau', 'gaṇāḥ'। ଅସମ ପଦରେ 'tajau', 'ro', 'gaḥ'; ସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ 'masau', 'jagau', 'garuḥ'। 'bhadravirāṭketumatī' ଅସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ 'sajau'। 'sagau' ସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ, 'bhrau', 'nagagā', 'ākhyānakī'; ତାପରେ ଅସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ 'tau', 'jo', 'gagau'। ସମ ପଦରେ 'pāde', 'jatajā', ଦୁଇ 'guruka'। 'viparītākhyānaka' ଅସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ 'jas', 'tajau', 'gagau'; ସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ 'tatau', 'jagau'; 'gaḥ' Piṅgala ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖ। ପଦରେ ଓ ଅସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ 'puṣpitāgrā', 'nanau', 'rayau'; ସମ ଚନ୍ଦସ୍ରେ 'najau', 'jarau', 'gaḥ'—ଏହି 'vaitālīya'। ଅନ୍ୟ ଚନ୍ଦସ୍ 'aparavaktra' ଓ 'aupacchandasika'। 'Vāṅmatī' 'rajarā'; ପଦଯୁଗଳରେ 'jarajā' ଓ 'ragau'। ସୂତ ମୁନି ପୁନି କହିଲେ: ପ୍ରଥମ ପଦରେ ଅଠ ଅକ୍ଷର, ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦରେ ବାର ଅକ୍ଷର, ତୃତୀୟ ପଦରେ ଷୋଳ ଅକ୍ଷର, ଚତୁର୍ଥ ପଦରେ କେଉଁଠି କିଏ ଶବ୍ଦ ଅଛି। 'Āpīḍa' କୁ 'sarvala' କୁହାଯାଏ, ଦୁଇ ଶ୍ଲୋକ ଆଗ୍ର ପଦରେ ସମାପ୍ତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦରେ 'kalikā' ଏଠି ଅଠ ଅକ୍ଷର; ପ୍ରଥମରେ 'arkaja'; ତୃତୀୟରେ 'lavalī', ପୂର୍ବବତ୍ ଅଠ ଅକ୍ଷର। ସମସ୍ତ ଚାରି ପଦରେ ଅଠ ଅକ୍ଷର ଥିଲେ 'amṛtadhārā' କୁହାଯାଏ। (ଏଠି ଚାରି ପଦ ଚନ୍ଦସ୍ ବିଭାଗ ଅନ୍ତ) ପ୍ରଥମରେ 'sajau', 'salau'; ଦ୍ୱିତୀୟରେ 'nasajā', 'go'; ତୃତୀୟରେ 'bhanabhā', 'gaḥ'; ଚତୁର୍ଥରେ 'sajasā', 'jagau'। ପୂର୍ବବତ୍ 'saurabhaka' ଆସିଥାଏ; ତୃତୀୟରେ 'ghrau', 'ranau', 'bhagau'। 'Lalita' 'adgata' ଭଳି; ତୃତୀୟରେ 'ghrau', 'nanau', 'sasau'। (ଏଠି 'udgata' ବିଭାଗ ଅନ୍ତ) 'upasthita' ଓ 'pracupita': ପ୍ରଥମରେ 'ghrau', 'masau', 'jabhau'; ଦ୍ୱିତୀୟରେ 'gau'; ତୃତୀୟରେ 'sanajarā', 'gaḥ', 'nanau'; ଚତୁର୍ଥରେ 'nau', 'najau', ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ପଦ। ଏଭଳି, ଚନ୍ଦସ୍ର ଅନେକ ପ୍ରକାର, ତାହାର ଗୁଣ ଓ ଗଠନ ଏକ ଏକ ପଦରେ କିପରି ଅନୁସୃତ ଅଛି, ସୂତ ମୁନି ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନା କରିଛନ୍ତି।