ଏକ ସମୟରେ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଦୀର୍ଘ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଗଛ, ଫଳ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଔଷଧୀ ଉପଦାନଗୁଡିକର ବିବିଧ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ବିବରଣୀ ଏକ ପରମ୍ପରାଗତ ଜ୍ଞାନର ଅନୁସୃତି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ହେମାଭା ନାଗକେଶର ନାଗ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହିପରି ଅସୃକ୍କୁଙ୍କୁମା, କାଶ୍ମୀର ଓ ବାହ୍ଲିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଅୟୋ ହେଉଛି ଲୋହା, ଯାହା ଧାତୁର ବିଶେଷ ନାମରେ ପରିଚିତ; ପୁରା, କୁଟନଟ, ମହିଷାକ୍ଷ ଓ ପଳଙ୍କଷା ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସନ୍ତି। କାଶ୍ମରୀ କଟଫଳା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀପର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ଅଛି; ଶଲ୍ଲକୀ, ଗଜଭକ୍ଷ୍ୟା, ପତ୍ରୀ ଓ ସୁରଭୀସ୍ତ୍ରବ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଧାତ୍ରୀ ଆମଳକୀ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ, ବିଭିତକ ଅକ୍ଷ ନାମରେ ପରିଚିତ; ପଥ୍ୟା ଅଭୟା ଓ ପୁତନା ହରୀତକୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ତ୍ରିଫଳା ତିନି ଫଳର ଏକତ୍ର ଫଳ, ଉଦକୀର୍ୟା ଦୀର୍ଘ ଡାଣ୍ଡ ଥିବା କରଞ୍ଜ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ଯଷ୍ଟୀ ଯଷ୍ଟ୍ୟାହ୍ୱୟ ଭାବରେ, ମଦୁକ ମଧୁୟଷ୍ଟିକା ଭାବରେ, ଧାତକୀ ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମଙ୍ଗା କୁଞ୍ଜରା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସିତ ମଲୟଜ ଭାବରେ ଅତି ଶୀତଳ, ଗୋଶୀର୍ଷ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଭାବରେ; ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। କାକୋଳୀ ବୀରା ଭାବରେ, ବୟସ୍ୟା ଅର୍କପୁଷ୍ପିକା ଭାବରେ; ଶୃଙ୍ଗୀ, କର୍କଟଶୃଙ୍ଗୀ ଓ ମହାଘୋଷା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତୁଗାକ୍ଷୀରୀ ଶୁଭ ବାଂଶୀ ଭାବରେ ବାଂଶଲୋଚନା ଭାବରେ ପରିଚିତ; ମୃଦ୍ବିକା ଦ୍ରାକ୍ଷା ଭାବରେ ଓ ଗୋସ୍ତନିକା ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ଅଛି। ଉଶୀର ଓ ମୃଣାଳ, ସେବ୍ୟ ଓ ଲାମଜ୍ଜକ, ସାରା, ଗୋପବଲ୍ଲୀ ଓ ଗୋପୀ ଭଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଦନ୍ତୀ, କଟଙ୍କଟେରୀ, ଦାରୁନିଶା, ହରିଦ୍ରା ରଜନୀ ଭାବରେ, ପୀତିକା ରାତ୍ରିନାମିକା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ବୃକ୍ଷାଦନୀ, ଛିନ୍ନରୁହା, ନୀଳବଲ୍ଲୀ ଓ ରସାମୃତା, ବସୁକୋଟା ଓ ବାଶିରା କାମ୍ପିଲ୍ଲା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ପାଷାଣଭେଦକ, ଅରିଷ୍ଟ, କୁଟ୍ଟଭେଦକ, ଘଣ୍ଟାକ ଓ ଶୁଷ୍କକ, ଭେଦକ ବାଚ ଓ ସୂଚକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସୁରସୋ, ବୀଜକ, ପୀତଶାଳ, ବଜ୍ରବୃକ୍ଷ, ମହାବୃକ୍ଷ, ସ୍ନୁହୀ, ସ୍ନୁକ, ସୁଧା ଓ ଗୁଡା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତୁଲସୀ ସୁରସା ଭାବରେ ଓ ଉପସ୍ଥା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; କୁଠେରକ, ଅର୍ଜୁନକ, ପର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୌଗନ୍ଧିପର୍ଣ୍ନିକ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ନୀଳ ଓ ସିନ୍ଧୁବାର, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ସୁଗନ୍ଧିତ; ସୁଗନ୍ଧିପର୍ଣ୍ଣୋତି, ବାସନ୍ତୀ ଓ କୁଳଜ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। କାଳିୟକ ହଳଦୀ କାଠ ଭାବରେ, କଟକ ଏହାର ଅନ୍ୟ ନାମ; ଗାୟତ୍ରୀ-ଖଦିର ଓ କନ୍ଦର ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଇନ୍ଦୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁବଳୟ ନୀଳ ପଦ୍ମ, ପଦ୍ମ ହେଉଛି ପଦ୍ମ, ନୀଳୋତ୍ପଳ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ; ସୌଗନ୍ଧିକ, ଶତଦଳ, ଅବ୍ଜ, କମଳ — ସବୁ ପଦ୍ମର ନାମ। ଅଜବର୍ଣ୍ଣ ଉୂର୍ଜା, ବାଜିକର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣକ; ଶ୍ଲେଷ୍ମାନ୍ତକ, ଶେଲୁର ଓ ବହୁବାର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ସୁନନ୍ଦକ, କକୁଦ୍ଭଦ୍ର, ଛତ୍ରାକୀ, ଛତ୍ରସଂଜ୍ଞକ, କବରୀ, କୁମ୍ଭକ, ଧୃଷ୍ଟ, କ୍ଷୁଦ୍ବିଧ, ଧନକୃତ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ। କୃଷ୍ଣାର୍ଜକ, କରାଳ ଓ କାଳମାନା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ; ପ୍ରାଚୀ, ବଳା, ନଦୀକ୍ରାନ୍ତା, କାକଜଂଘା, ବାୟସୀ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ। ମୂଷିକପର୍ଣ୍ଣ, ଭ୍ରମନ୍ତୀ, ଆଖୁପର୍ଣ୍ଣିକା, ବିଷମୁଷ୍ଟି, ଦ୍ରାବଣ, କେଶମୁଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। କିଂଲିହୀ, କଟୁକୀ, ଅନ୍ତକ ଆମ୍ଲବେତସ ଭାବରେ; ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବହୁପତ୍ରା, ଆମଳକୀ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ। ଅରୂଷକ୍ର, ପତ୍ର, ଶୂକ, କ୍ଷୀରୀ, ରାଜାଦନ, ମହାପତ୍ର, ଦାଡିମା, କରକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ମସୂରୀ, ବିଦଳୀ, ଶଷ୍ପା କାଳିନ୍ଦୀ ଭାବରେ; କଣ୍ଟକାଖ୍ୟା, ମହାଶ୍ୟାମା, ବୃକ୍ଷପାଦୀ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ବିଦ୍ୟା, କୁନ୍ତୀ, ନିକୁମ୍ଭା, ତ୍ରିଭଙ୍ଗୀ, ତ୍ରିପୁଟୀ, ତ୍ରିବୃତ୍, ସପ୍ତଲା, ଯୂତିକ୍ତା, ଚର୍ମା, ଚର୍ମକସା ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ। ଶଙ୍ଖିନୀ, ସୁକୁମାରୀ, ତିକ୍ତାକ୍ଷୀ, ଅକ୍ଷିପୀଲୁକ, ଗଭାକ୍ଷୀ, ଅମୃତା, ଶ୍ୱେତା, ଗିରିକର୍ଣ୍ଣ, ଗଭାଦିନୀ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। କାମ୍ପିଲ୍ଲକ, ରକ୍ତାଙ୍ଗ, ଗୁଣ୍ଡା, ରୋଚନିକା; ହେମକ୍ଷୀରୀ ପୀତା, ଗୌରୀ, କାଳଦୁଗ୍ଧିକା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଗାଙ୍ଗେରୁକୀ, ନାଗବଲା, ବିଶାଳା, ଇନ୍ଦ୍ରବାରୁଣୀ; ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଶୈଳ, ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ଅଞ୍ଜନ, ରସାଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ଶାଲମଳୀ ଗଛର ଗୁମ୍ରୁଚି ମୋଚରା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ପ୍ରତ୍ୟକ୍ପୁଷ୍ପୀ, ଖରୀ, ଅପାମାର୍ଗ, ମୟୂରକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ସିଂହାସ୍ୟ, ବୃଷବାସା, ମାଟରୂଷକ ଉପଯୋଗୀ; ଜୀବକ, ଜୀବଶାକ, କର୍ବୁରା, ଶଟୀ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ। କଟଫଳ, ସୋମବୃକ୍ଷ, ଅଗ୍ନିଗନ୍ଧା, ସୁଗନ୍ଧିକା; ଶତାଙ୍ଗ, ଶତପୁଷ୍ପା, ମିଂସିର, ମଧୁରିକା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ପୁଷ୍କରମୂଳ, ପୁଷ୍କର, ପୁଷ୍କରାହ୍ୱୟ, ଯାସ, ଧନ୍ବୟାସ, ଦୁଷ୍ପର୍ଶ, ଦୁରାଲଭା ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ। ବାକୁଚୀ, ସୋମରାଜୀ, ସୋମବଲ୍ଲୀ, ମାର୍କବ, କେଶରାଜ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ବେଦ-ଗଜ ଚକ୍ରମର୍ଦକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ସୁରଙ୍ଗୀ ଟଗର ଭାବରେ, ଏହାର ତନ୍ତୁ କଳନାଶା ଭାବରେ ଓ ବାୟସୀ ଏହାର ଅନ୍ୟ ନାମ। ମହାକାଳା ବେଳା ଭାବରେ, ତଣ୍ଡୁଳୀୟା ଘନସ୍ତନ ଭାବରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କରେଲା ଭାବରେ, ତିକ୍ତାଳବୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଧାମାର୍ଗବ, କୋଷାତକୀ, ଯାମିନୀ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ; କୋଷାତକୀର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୃତଭେଦନ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ଏହିପରି ଜୀମୂତ, ଖୁଡ୍ଡାକା, ଦେବତାଡକ, ଗୃଧ୍ରନଖୀ ଓ ହିଂଗୁକାକାଦନୀ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ଅଶ୍ୱାରୀ ଚିହ୍ନିତ, କରବୀର ଅଶ୍ୱମାରକ ଭାବରେ; ସିନ୍ଧୁ, ସୈନ୍ଧବ, ସିନ୍ଧୂଥ୍ଥ ମଣିମନ୍ଥ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। କ୍ଷାର ଓ ଯବାଗ୍ରଜ ଯବକ୍ଷାର ଭାବରେ; ସର୍ଜିକା ଓ ସର୍ଜିକାକ୍ଷାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ଏଭଳି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏହି ଗଛ, ଫଳ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଔଷଧୀ ଉପଦାନଗୁଡିକର ବିବିଧ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନ ଏକ ଦୀର୍ଘ ପରମ୍ପରାର ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଅମୂଳ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି।