ଶରତ୍ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଚିରକୁଟି ଭଲଭାବେ ଚକି ଘିଅ ସହିତ ପାଞ୍ଚ ପଲା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ରୋଗ ନଷ୍ଟ କରେ, ଶରୀରକୁ ପୋଷଣ ଦେଇ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, ଏହା ଦୁଧ ସହିତ କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଇପାରିବା। ଏହି ଚିରକୁଟି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅନୁସାରେ, ଶତାବରୀ ଓ ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଚାରି କିମ୍ବା ତିନି ପଲା ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିମ୍ନ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ ତାହାଅନୁସାରେ ମାପ ହେବ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଏକ କାରଣ ବିନା ସମସ୍ତ ପଶୁ ଏକ ସମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ହଠାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତାହାକୁ ମହାମାରୀ ରୋଗ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମହାମାରୀକୁ ନିବାରଣ କରିବା ପାଇଁ ହୋମ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ହବନ ଆଦି ସଂରକ୍ଷଣ କ୍ରିୟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଶାନ୍ତ କରାଯାଏ, ଯେପରିକି ହରୀତକୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ହରୀତକୀ, ଗାଈର ମୁତ୍ର, ତେଲ ଓ ଲୁଣ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ, ପ୍ରଥମେ ପାଞ୍ଚ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚ, ଏହିଭଳି ବଢ଼ାଇ ଏକ ଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାପ ହେଉଛି ଏକ ଶତ, କିମ୍ବା ଅସୀ, କିମ୍ବା ଷଷ୍ଠି। ଏବେ ହାତୀ ଚିକିତ୍ସା ଶାସ୍ତ୍ର କଥା କହିବି। ହାତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଲାଭକାରୀ, ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ହାତୀଙ୍କ ପାଇଁ ମାପ ଚାରିଗୁଣା ଦେବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଚିକିତ୍ସାରେ ହାତୀ ରୋଗ ନିବାରଣ ହୁଏ। ହାତୀଙ୍କ ମହାମାରୀ ରୋଗ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଏକ ପିତାଳି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଉପବାସ କରି, ହାତୀର ଦୁଇ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ମାଳା ବାନ୍ଧି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଚାହିଦା ଜିନିଷ ଦେଇଥିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶିବ, ଦୁର୍ଗା, ଶ୍ରୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହାତୀକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଭୂତପୂର୍ବକ ହବନ ଏବଂ ଚାରି ଘଡ଼ା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇବା, ଭସ୍ମ ଛିଟିବା, ଏବଂ ଭୂତପ୍ରେତ ରୁ ସଂରକ୍ଷଣ ସଦା ସୁଭ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ। ତ୍ରିଫଳା, ପଞ୍ଚକୋଳ, ଦଶମୂଳ, ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଶତାବରୀ, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ନିମ୍ବ, ବାସକ, କିଂଶୁକ ଇତ୍ୟାଦି ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ହାତୀ ରୋଗ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଶୁଷ୍କ ଏବଂ କଷା ଔଷଧ ଉପକୃତ, ଏହି କଥା ଦୁଇ ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହିପରେ, ହରି କହିଲେ—"ହେ ଶିବ, ପୁନର୍ନଭା କିମ୍ବା ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳ ଏକଟି ତରୁତଜ ଭାବରେ ଯୋନିରେ ରଖିଲେ ଶୋଭାବନ୍ତୀ ନାରୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଯୁବତୀଙ୍କର ପ୍ରସବବେଳାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ। ପୃଥିବୀ, ଚିବୁଡ଼ା ମୂଳ କିମ୍ବା ଚାଉଳ ଚୁରା ଦୁଧ ସହିତ ସପ୍ତ ଦିନ ଖାଇଲେ ନାରୀମାନଙ୍କର ଦୁଧ ବଢ଼ିଯାଏ। ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣୀ ମୂଳର ଲେପ ଦେଲେ ନାରୀଙ୍କର ସ୍ତନବେଦନା ଶାନ୍ତି ମିଳେ, ଏହି ପୋଉଲ୍ଟିସ୍ ଘିଅ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଲେପ ଖାଇଲେ ଗର୍ଭବେଦନା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, କାରବେଲ୍ଲା ମୂଳ ସହିତ ଲେପ ଲଗାଇଲେ ଅଟକିଥିବା ବସ୍ତୁ ବାହାରିଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଗର୍ଭ ଚାଲିଯିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ତେବେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ; ନୀଳୀ ଓ ପଟୋଳ ମୂଳ ଘିଅ ଓ ତିଳ ତେଲ ସହିତ ମିଶାଇଲେ— ଏହି ଲେପ ଲଗାଇଲେ ଜଳନା ଓ ବେଦନା ଦୂର ହୁଏ; ପାଠା ମୂଳ ଚାଉଳ ରସ ସହିତ ଚୁରା କରି ପିଇଲେ— ଏହା ଦୁଷ୍ଟ ରୋଗ ଓ କୁଷ୍ଠ ନିବାରଣ କରେ; ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ପିଇଲେ ଭିତରେ ଥିବା ରୋଗ ଉପଶମ ହୁଏ। ଏହା ଦୁଷ୍ଟ ରୋଗର ତାପ ଶାନ୍ତ କରେ; ଲାଖ ଗିଅ ସମାନ ଓଜନରେ ଦୁଧ ସହିତ ପିଇଲେ— ଏହା ପ୍ରଦର ନାମକ ରୋଗ ନିବାରଣ କରେ; ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିଜୟଷ୍ଠୀ ଓ ତ୍ରିକଟୁ ଚୁରା ପିଇଲେ ଏହି ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ତିଳ କଢ଼ା ଦେଉଁଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ନାରୀମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ଗଠା ନିବାରଣ କରେ; ଏବଂ ଫୁଲର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଲାଲ୍ କମଳ ମୂଳ ଚିନି ଓ ତିଳ ସହିତ ମିଶାଇ ନାରୀମାନେ ଦେଲେ, ଗର୍ଭପାତ ହୁଏ। ଢଣ୍ଡା ଜଳ ପାନ କରି ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ ହୁଏ; ଚାଉଳ କଞ୍ଜିରେ ଶରପୁଂଖା ମିଶାଇ ଉତ୍ତାପ କରି ପିଇଲେ— ହିଙ୍ଗ ଓ ସେଣ୍ଡା ଲୁଣ ମିଶାଇଲେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସବ ହୁଏ; ଜମିରା ମୂଳ କମରେ ବାନ୍ଧିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସବ ହୁଏ। ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗର୍ଭବତୀ ନାରୀ ପାଖରେ ଲଗାଇ ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଖାଡ଼ାଯିବ, ପୁଅ ହୁଏ; ନହେଲେ ଝିଅ ହୁଏ। ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳ ମହିଳା ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ ଗର୍ଭବେଦନା ଦୂର ହୁଏ; ଆଉ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ। ହେ ଶିବ, କର୍ପୂର, ମଦନା ଫଳ ଓ ଯଷ୍ଟିମଧୁ ଗର୍ଭରେ ରଖିଲେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳାରେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭ ଶୋଭା ପାଏ—ତାହା ଯୁବତୀ ମହିଳାରେ କେତେ ଅଧିକ ହେବ! ଏକ ଶିଶୁ ଯଦି ମାଥାରେ ଧଳା ମାଟି ଲଗାଇ ଚିନି ଓ କୁଷ୍ଠ ଦେଇ ପିଇଲେ, ସେ ଶିଶୁ ଭୟହୀନ ହୁଏ, ବିଷ, ଭୂତ ଓ ରୋଗ ରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ। ଶଂଖ, ନାଭି, ବଚା, କୁଷ୍ଠ ଓ ଲୋହା ସଦା ପିନ୍ଧିଲେ ଶିଶୁମାନେ ଦୁର୍ବଳତାରୁ ରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି। ପଳାଶ ଚୁରା, ମଧୁ, ଗାଈ ଘିଅ, ଆମଳକୀ ଏବଂ ବିଡ଼ଙ୍ଗ ମିଶାଇ ପିଇଲେ ପୁରୁଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଏ। ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ। ପଳାଶ ବୀଜ ଘିଅ ଓ ତିଳ ମଧୁ ସହିତ ସମାନ ଭାଗରେ ମିଶାଇ ସପ୍ତ ଦିନ ଖାଇଲେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ରୁଦ୍ର-ଆମଳକୀ ଚୁରା ମଧୁ, ତେଲ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଏକ ମାସ ଖାଇଲେ ପୁରୁଷ ଯୁବା ଓ ଚତୁର ହୁଏ। ଶିବ-ଆମଳକୀ ଚୁରା ମଧୁ କିମ୍ବା ଜଳ ସହିତ ପ୍ରଭାତେ ଖାଇଲେ ନାସା ପ୍ରବଳ ହୁଏ। କୁଷ୍ଠ ଚୁରା ଘିଅ ଓ ମଧୁ ସହିତ ସକାଳେ ଖାଇଲେ ଶରୀର ସୁଗନ୍ଧିତ ହୁଏ ଓ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଲାଭ କରିଥାଏ। ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଉଡ଼ଦ ଡାଲି ଚିରକୁଟି ଘିଅରେ ଶୁଖାଇ ଦୁଧରେ ରନ୍ଧି, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଦୁଧ ସହିତ ଖାଇଲେ ଏକାକି ଶତ ନାରୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବେ, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ରସ କାସ୍ତର ତେଲ ଓ ଗନ୍ଧକ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ; ଏହା ଦିନକୁ ତିନିଥର ଗଳା ଧୋଇ ତାପରେ ଖାଇଲେ ଶରୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।