ଭଗବତୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୈରବ ଏବଂ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଏକ ଦୀର୍ଘ କଥାରେ ବିସ୍ତାରିତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ଏକ ଦିନ ଭୈରବ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି, ଯାହା ଦେଖି ଆଗାମୀ ଘଟଣା ବୁଝିପାରିବ। ଯଦି ହାତୀ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ କ୍ଷେତ୍ର ଫସଲ, ଧାନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆସିବ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କାଉଁ ହାତୀର ସ୍ଥାନରେ ଥାଏ, ତେବେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଅପାର ହେବ। ଯଦି କାଉଁର ସ୍ଥାନରେ ଝଣ୍ଡା ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ କାମ ବିନାଶ ପାଇବ; ଟିପି-ଧୂସର ରଙ୍ଗର କିଛି ଥିଲେ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଆସିବ। କାଉଁର ସ୍ଥାନରେ ସିଂହ ଥିଲେ ବିରୋଧ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଆସିବ; କୁକୁର ଥିଲେ ଘର ବିନାଶ ଓ ଭୟ ଆସିବ। ବୃଷ ଥିଲେ ପଦ ହରାଇବାର ଭୟ; ଗଧା ଥିଲେ ଧନ ହାରାଇବା ଓ ପରାଜୟ ହେବ। କାଉଁର ସ୍ଥାନରେ ହାତୀ ଦେଖିଲେ ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲାଭ ମିଳିବ; କାଉଁ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ଓ ଏହି ପ୍ରକାର ଘଟଣା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ।" ଏପରେ ଭୈରବ କହିଲେ, "ଦେବୀ, ବିଦେଶରେ ବିଜୟ, ବାୟୁର ବିଜୟ, ଏବଂ ବିଜୟର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି। ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ (ବରୁଣ) ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଚାରିଟି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଛନ୍ତି। ବାୟୁ ବା ହାତରେ ବା ଡାହାଣକୁ ଥିଲେ ଏହା ବୃଦ୍ଧିକାରୀ; ଅଗ୍ନି ଉପରକୁ ଚଳିଥାଏ, ବରୁଣ ତଳେ ରହେ। ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟରେ ଥାନ୍ତି; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବାମକୁ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଡାହାଣକୁ ଥାନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଉଦୟ ତିନି ଦିନ ରହେ। ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ରର ଦିନରୁ ବିପରୀତ ମାନାଯାଏ, ତେବେ ଅବନତି ଆସେ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥ ଅନୁସାରେ ଉଦୟ ହେଲେ ଗୁଣ ଆସେ, ନହେଲେ ବିଘ୍ନ ହୁଏ। ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସୋଳ ରୂପାନ୍ତର ଅଛି। ଯଦି ବାୟୁ ଅର୍ଧଯାମର ମଧ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତେବେ ରୋଗ ଆସିବ, କାରଣ ବାୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ। ବାୟୁ ଡାହାଣ ନାକରେ ହେଲେ ଭୋଜନ, ଯୌନ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ହୁଏ; ବାମକୁ ଚଳିଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଏ। ବାୟୁ ଡାହାଣକୁ ଚଳିଲେ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ବାମକୁ ଚଳିଲେ ବୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ମହେନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ ଓ ବାୟୁର ସ୍ଥାନରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।" ଏହା ପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ଅଶ୍ୱ ଚିକିତ୍ସା ଓ ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଏବି। ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ାର କାଉଁ ପାରି ମୁଁହଁ, କଳା ଜିହ୍ବା, ବୃକ୍ଷ ପରି ମୁଁହଁ, ଉତ୍ତପ୍ତ ତାଳୁ, ଭୟଙ୍କର ମୁଁହଁ, କମ୍ ଦାନ୍ତ, ଶଙ୍ଖାକାର ଶିର, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ତୁରୁଷ୍କ ଜାତିର ଘୋଡ଼ା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ମଧ୍ୟମ ଘୋଡ଼ା ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା, କ୍ଷୁଦ୍ର ତିନି ହସ୍ତ। ନିମ୍ନ ଆକୃତି, କ୍ଷୁଦ୍ର କାନ ଓ ଚିହ୍ନିତ ଦେହ ଥିବା ଘୋଡ଼ା ଦୃଢ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ।" "ଅଶୁଭ ପ୍ରଭାବ ରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ଆଳସି ତେଲ ଓ ଘୃତ ଦେଇ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ଘୋଡ଼ା ଗଳାରେ ତିଳ, ବଚା ଓ ହିଙ୍ଗ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଘାଉ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ବାହ୍ୟ କାରଣ ଓ ଦୌଷିକ (ତ୍ରିଦୋଷ) ଦ୍ୱାରା। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଘାଉ ଦେରୀରେ ଭଲ ହୁଏ, କଫ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର; ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଘାଉରେ ଗଳା ଜଳିବା ଓ ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦ ବେଦନା ହୁଏ। ବାହ୍ୟ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଘାଉ ହେଲେ ଏହାକୁ ଏରଣ୍ଡ ମୂଳ, ଚିତ୍ରକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଦିନେ ଦୁଇଥର ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।" "ରସୁଣ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ବା ଏହାର ଦହିରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ମଟା, ତିଳ ଖଳ ଦହି ଓ ଲୁଣ ସହିତ, ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଦେଇ ତିଆରି ହେଉଥିବା ରୋଟି ଦ୍ୱାରା ଘାଉ ପରିଷ୍କାର ଓ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ। ପାଟୋଳା, ନିମ୍ବପତ୍ର, ବଚା, ଚିତ୍ରକ, ପିପ୍ପଳୀ, ଓ ଅଦା ଗୁଣ୍ଡି କରି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ମିଶ୍ରଣ ପିଇଲେ କୀଟ, କଫ ଓ ସ୍ଥବିର ବାୟୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ନିମ୍ବ, ପାଟୋଳା, ତ୍ରିଫଳା, ଖଦିର ଉପଯୋଗ କରି ରକ୍ତପ୍ରସ୍ରବଣ ଘୋଡ଼ାକୁ ତିନି ଦିନ ଦେଇ ଅଶ୍ୱ କୁଷ୍ଠ ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ।" "ଘାଉ ଓ କୁଷ୍ଠ ରେ ସରିଷ ତେଲ ଉପକାରୀ; ରସୁଣ ଓ ଏହା ସମାନ ଔଷଧି ଦେବା ଉଚିତ। ନାସା କ୍ଷତରେ ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ରସ ବା ମାଂସୀ ରସ ଦେଇବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଦିନ ଦୁଇ ପଳା, ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ପଳା ବଢ଼ାଇ ଶେଷ ଦିନ ଅଠର ପଳା ଦେବା ଉଚିତ। ନିମ୍ନ ଦଶାରେ ଅଠ ପଳା, ମଧ୍ୟମରେ ଚୌଦ୍ଦ ପଳା; ଶରତ୍କାଳ ବା ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବାୟୁ ଦୋଷରେ ଚିନି, ଘୃତ, ଦୁଧ ସହିତ ତେଲ; କଫ ଦୋଷରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଲ ଓ ମସଲା; ପିତ୍ତ ଦୋଷରେ ତ୍ରିଫଳା ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।" "ଯେଉଁ ଅଶ୍ୱ ଚାଉଳ, ଶାଷ୍ଟିକ, ଦୁଧ ଖାଏ, ସେ ନିମ୍ନ ଏବଂ ତ୍ୟାଗ୍ୟ; ପକ୍ୱ ଜମ୍ବୁ ଫଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗ ଯଥା ନ ତ୍ୟାଗ କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ଅର୍ଧ ପ୍ରହରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଦେଇବା ଉଚିତ, ଦୁଧ ଦେଇ ଚାଉଳ ପାୟସ ଦେଇ ଅଶ୍ୱକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବା ଉଚିତ। ବାୟୁ ଦୋଷରେ ଦୁଧ ଓ ଚାଉଳ, ପିତ୍ତ ଦୋଷରେ ମାଂସରସ, ମଧୁ, ମୁଡ଼ଗ ଓ ଘୃତ; କଫ ଦୋଷରେ ମୁଡ଼ଗ, କୁଳଥ୍ଥି ବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ତିତ ଖାଦ୍ୟ। ବଧିରତା ବା ରୋଗରେ ତ୍ରିଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅସୁସ୍ଥତାରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଦେବା ଉଚିତ।" "ସମସ୍ତ ରୋଗରେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ଦୁର୍ବା ଏକ ପଳା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଏକ କର୍ଷ, ତୃତୀୟ ଦିନ ପାଞ୍ଚ ପଳା ଦେବା ଉଚିତ। ଖାଇବା ଓ ପିଇବାରେ ସର୍ବାଧିକ ଅଶ୍ୱକୁ ଅସୀ ପଳା, ମଧ୍ୟମକୁ ଷଷ୍ଠି, ନିମ୍ନକୁ ଚଳିଶ ପଳା ଦେବା ଉଚିତ। ଘାଉ, କୁଷ୍ଠ, ଲଙ୍ଗଡ଼ା ରେ ତ୍ରିଫଳା କଢ଼ା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ; ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୋଫ ରୋଗରେ ଗାଈର ମୁତ୍ର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ। ବାୟୁ, ପିତ୍ତ, ଘାଉ ଓ ରୋଗରେ ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ଦେଇବା ଉଚିତ; ଦୁର୍ବଳ ଅଶ୍ୱକୁ ମାଂସ ମିଶାଇ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୁଷ୍ଟି ଦେବା ଉଚିତ।" ଏପରି ଭାବେ ଭୈରବ ଓ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ବିଜୟ ଲକ୍ଷଣ, ତଥା ଅଶ୍ୱ ଚିକିତ୍ସା ଓ ରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଅନେକ ଗୁପ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଉଦ୍ଘାଟନ କରିଥିଲେ।