ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ରହିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଜୀବନର ଭାଗ୍ୟ, ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ଓ ଘଟଣାବଳୀ ବିଷୟରେ ଜଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଗୁହ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକ ଦିନ ଭୟରବ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି କିପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଚିହ୍ନ ଦର୍ଶନରେ ଜୀବନର ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।" ସେ କହିଲେ, ଯଦି ବୃଷଭ ସ୍ଥାନରେ ସିଂହ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଭାଗ୍ୟ, ଧନ ଓ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଯଦି ସେଠାରେ କୁକୁର ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଶକ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ବୃଷଭ ସ୍ଥାନରେ ବୃଷଭ ଦେଖିଲେ କୀର୍ତ୍ତି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ସୁଖ ମିଳେ; ଗଧା ଦେଖିଲେ ବଡ଼ ଲାଭ ହୁଏ। ବୃଷଭ ସ୍ଥାନରେ ହାତୀ ଦେଖିଲେ ନାରୀ, ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ହୁଏ; କାଉଁ ଦେଖିଲେ ସ୍ଥାନ ଓ ମନର ସହିତ ଏକତା ଆସେ। ଏହିପରି, ଯଦି ଗଧା ସ୍ଥାନରେ ପତାକା ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଅଶୁଭ ଆସେ; ଧୂସର ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ଚୋର ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟ ଆସେ। ଗଧା ସ୍ଥାନରେ ସିଂହ ଦେଖିଲେ ସମ୍ମାନ, ଧନ ଓ ବିଜୟ ମିଳେ; କୁକୁର ଦେଖିଲେ କ୍ଲେଶ ଓ ଧନ ହାନି ହୁଏ। ବୃଷଭ ଦେଖିଲେ ଖୁସି ଓ ପ୍ରିୟଜନ ସହିତ ମିଳନ; ଗଧା ଦେଖିଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖ ଆସେ। ହାତୀ ଦେଖିଲେ ଖୁସି ଓ ପୁତ୍ର ଲାଭ; କାଉଁ ଦେଖିଲେ ବିବାଦ ଓ ରୋଗ ଆସେ। ହାତୀ ସ୍ଥାନରେ ପତାକା ଦେଖିଲେ ନାରୀ ଉପରେ ବିଜୟ, ଧନ ଓ ସୁଖ ମିଳେ; ଧୂସର ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ସହିତ ଏକତା ହୁଏ। ସିଂହ ଦେଖିଲେ ବିଜୟ ଓ କୃତ୍ୟସିଦ୍ଧି ମିଳେ; କୁକୁର ଦେଖିଲେ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଅଧିକ ସୁଖ ମିଳେ। ବୃଷଭ ଦେଖିଲେ ରାଜସମ୍ମାନ, ଆଦର ଓ ଧନ ମିଳେ; ଗଧା ଦେଖିଲେ ପ୍ରଥମେ ଦୁଃଖ, ପରେ ସୁଖ ଆସେ। ହାତୀ ସ୍ଥାନରେ ହାତୀ ଦେଖିଲେ କ୍ଷେତ୍ର, ଧାନ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଉନ୍ନତି ହୁଏ; କାଉଁ ଦେଖିଲେ ଅପାର ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ମିଳେ। କାଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପତାକା ଦେଖିଲେ କୃତ୍ୟ ବିନାଶ ହୁଏ; ଧୂସର ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଆସେ। ସିଂହ ଦେଖିଲେ ବିବାଦ ଓ କ୍ଲେଶ ଆସେ; କୁକୁର ଦେଖିଲେ ଘର ନାଶ ଓ ଭୟ ଆସେ। ବୃଷଭ ଦେଖିଲେ ପଦ ହାନିର ଭୟ; ଗଧା ଦେଖିଲେ ଧନ ହାନି ଓ ପରାଜୟ ହୁଏ। ହାତୀ ଦେଖିଲେ ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଏହା ସଦୃଶ ମିଳେ; କାଉଁ ଦେଖିଲେ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଘଟଣା ଘଟେ। ଏହି ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପରେ, ଭୟରବ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ବିଜୟ ଚିହ୍ନ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା, ଚାରି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ—ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ର ରହସ୍ୟ ମୁଁ କହିବି। ବାୟୁ ବାମ ବା ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବୃଦ୍ଧି ଆସେ; ଅଗ୍ନି ଉପରକୁ ଚାଲିଥାଏ, ଏବଂ ଜଳ ତଳେ ରହିଥାଏ। ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବାମେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଡାହାଣେ, ଏହି ଉଦୟ ତିନି ଦିନ ଅବଧି ରହିଥାଏ। ଯଦି ତିଥି ଅନୁସାରେ ଏହି କ୍ରମ ବିପରୀତ ହୁଏ, ତେବେ ଅବନତି ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଥରେ ଉଦୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତାଯିବା ସମୟରେ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ନହେଲେ ବାଧା ଆସେ। ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏହିପରି ସୋଳଟି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ। ଯଦି ବାୟୁ ଅର୍ଧଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ବଦଳାଯାଏ, ତେବେ ଶରୀର ଅସୁସ୍ଥତା ହୁଏ, କାରଣ ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ। ଯଦି ବାୟୁ ଡାହାଣ ନାକରେ ଚଳେ, ତେବେ ଭୋଜନ ଓ ସଂଗମ ଶୁଭ; ତଳୱାରଧାରୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ। ବାମ ଦିଗକୁ ଗତି ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ ଓ ମନୋହର ହୁଏ। ମହେନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ ଓ ବାୟୁର ସ୍ଥାନରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ବାୟୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ଅଵର୍ଷା, ବାମକୁ ଗଲେ ବର୍ଷା ହୁଏ। ଏହାପରେ ଧନ୍ଵନ୍ତରୀ ଦେବତା ଅଶ୍ୱ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ କହିଲେ—"ଏ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଶ୍ୱ ଚିହ୍ନର ଗୁହ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି। ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ାର କାଉଁ ପିଠି, କଳା ଜିଭ, ଗଛ ସଦୃଶ ମୁଖ, ଉତ୍ତପ୍ତ ତାଳୁ, ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, କମ ଦାନ୍ତ, ସିଂଗ, ଅଳ୍ପ ଦାନ୍ତ, ଏକ ଅଣ୍ଡ, ଉପରେ ଆବରଣ, ଦୁଇ ଖୁର, ଅଂଶ, ବିଲାଇ ପାଉଁ, ବାଘ ସଦୃଶ ଆକୃତି, କୁଷ୍ଠ ଓ ଗଣ୍ଡ ରୋଗ ସଦୃଶ, ଯମ ନିମିତ୍ତ ଜନ୍ମ, ବାମନ ଆକୃତି, ବିଲାଇ ସଦୃଶ, କାଉଁ ଆଖି ଥାଏ—ଏପରି ଦୋଷ ଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ତୁରୁଷ୍କ ଜାତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ ପଞ୍ଚହସ୍ତୀ, ଛୋଟ ତିନିହସ୍ତୀ। ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ାର ଆକୃତି ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ଛୋଟ କାନ୍, ଚିତ୍ରିତ ଦେହ—ଏହାମାନେ ଦୁର୍ବଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ। ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ରୋଧ କରିବାକୁ ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ଗୁଗୁଳ, ସୋରିଷ ତେଲ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଘୋଡ଼ା ଗଳାରେ ତିଳ, ବଚା ଓ ହିଂଗୁ ବାନ୍ଧିବା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ମିଳେ। ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଘାଉ ଥାଏ—ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା। ବାୟୁ ଦୋଷ ଘାଉ ଦେରେ ଭଲ ହୁଏ, କଫ ଦୋଷ ଶୀଘ୍ର ସୁସ୍ଥ ହୁଏ; ପିତ୍ତ ଦୋଷରେ ଗଳା ଜଳିଯାଏ, ରକ୍ତ ଦୋଷରେ ମୂର୍ଛା ଏବଂ ମୃଦୁ ବେଦନା ହୁଏ। ବାହ୍ୟ ଘାଉ (ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା) ପାଇଁ ଏରଣ୍ଡ ମୂଳ, ଚିତ୍ରକ, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଔଷଧି ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ଲଗାଇ ଘାଉ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ରସୁଣ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ଏହା ସହିତ ମଥା ଦହି, ତିଳ ଛେନା, ଏବଂ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ସହିତ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଘାଉ ଚିକିତ୍ସା ହୁଏ। ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ବଚା, ଚିତ୍ରକ, ପିପ୍ପଳି ଓ ଅଦା ଗୁଣ୍ଡି କରି ଦେଲେ କୀଟ, କଫ ଓ ଅଳସ୍ୟ ବାୟୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ପଟୋଳ, ତ୍ରିଫଳା, ଖଦିର ଦେଇ ଜଳ ତିଆରି କରି ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ତିନି ଦିନ ଦେଲେ କୁଷ୍ଠ ନିବାରଣ ହୁଏ। ଘାଉ ଓ କୁଷ୍ଠ ପାଇଁ ସୋରିଷ ତେଲ ଉପକାରୀ; ରସୁଣ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଔଷଧି ଦେଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ। ନାସା ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ରସ କିମ୍ବା ମାଂସୀ ରସ ଅନ୍ୟ ବାୟୁ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେବା ଦରକାର। ପ୍ରଥମ ଦିନ ଦୁଇ ପଳା, ପରେ ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ପଳା ବଢ଼େ, ଶେଷ ଦିନ ଅଠର ପଳା ଦିଆଯିବ।