ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନର ଆରମ୍ଭରେ, ଉପାସକ ତାଙ୍କର ପାଦ, ଘୁଁଟି, ଉରୁ, ଉଦର, ହୃଦୟ, ଛାତି, ମୁଖ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କ୍ରମରେ “ଓଁ” ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ଉସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି। ପରେ, “ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର” କହି, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ହାତ ଉପରେ ଏବଂ ପଛକୁ ଯାଇ ମନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାସ କରିଥାନ୍ତି। ପ୍ରଣବ ଠାରୁ “ୟ” ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଙ୍ଗୁଠିର ସଂଧି ଉପରେ ରଖି, “ଓଁ” ଅକ୍ଷରକୁ ହୃଦୟରେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରକୁ ମୁଣ୍ଡର ଶିରୋପରି ଉସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତି। “ଓଁ” ଅକ୍ଷରକୁ ଭୂରୁମଧ୍ୟ, ଶିରୋଚ୍ଛ୍ର, ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡର ଶିରୋପରି ରଖି, “ଓଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ” ଏହି ମନ୍ତ୍ର-ନ୍ୟାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକାର ଉପାସନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ହରି ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିକୁରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି। ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଜଳରେ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଆକାଶରେ, ବାମନ ଭୂମିରେ, ନରସିଂହ ଜଙ୍ଗଲରେ, ରାମ ପାହାଡ଼ରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଭୂମିରେ ଭୂମି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଆକାଶରେ ନାରାୟଣ, କପିଳ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହୟଗ୍ରୀବ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ, କୁମାର କାମଦେବରୁ, ନାରଦ ଅନ୍ୟ ଉପାସନାରୁ, କୂର୍ମ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିକରେ ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଅପାୟରୁ, ନାଗ କ୍ରୋଧରୁ, ଯଜ୍ଞ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ, ବ୍ୟାସ ଅଜ୍ଞାନରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧ ଅସତ୍ ସମୂହରୁ, କଳ୍କି ଅପବିତ୍ରତାରୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଦିନମଧ୍ୟରେ, ନାରାୟଣ ପ୍ରଭାତରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ମଧୁସୂଦନ ଦିନ ଶେଷରେ, ମାଧବ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ହୃଷୀକେଶ ଗୋଧୂଳିବେଳେ, ଜନାର୍ଦନ ଉଷାକାଳରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଶ୍ରୀଧର ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ, ପଦ୍ମନାଭ ନିଶା ଶେଷରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଚକ୍ର, ଗଦା, ବାଣ ଶତ୍ରୁ ଓ ଦାନବର ନାଶ କରନ୍ତି। ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଓ ଗରୁଡ ଭିତରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଗୟା ଭୂଷଣମାନେ ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଚିତ୍ତ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଶେଷ ନାଗ ଏହି ଦେହକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ନରସିଂହ ସମସ୍ତ ଦିକ ଓ ଉପଦିକରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖନ୍ତି, ସେ ତାହାର ଅଧିପତି, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ପରେ, ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: “ମୁଁ ଗରୁଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରକୁ, କଶ୍ୟପ, ସୁମିତ୍ର ଓ ବିଷ ନିବାରଣ କରୁଥିବା ଗରୁଡଙ୍କୁ କହିବି।” ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ—ଏହି ପଞ୍ଚମହାଭୂତ; ଏହିମାନେ ଚକ୍ରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି। ଦେବତାମାନେ ଏହି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରେ ବସିଥାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଦେବତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହି ଦେବତାମାନେ ଦୀର୍ଘ ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ନପୁଂସକ ଲିଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ। ଶିବଙ୍କୁ ଛଅ ଅଙ୍ଗରେ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି: ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଚ୍ଛ୍ର, କବଚ, ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ତ୍ର; ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଥାନରେ ଉସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେବାର ଶେଷରେ, ତଳେ କାଳାଗ୍ନି ଏବଂ ବାୟୁ ଅଛି; ଛଅଟି ଶବ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ସହ ଯୋଗ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଥାଏ। ଶିବ କହିଥିବା ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଭେଦକୁ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ, “ର” ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ହୃଦୟ, ହାତ, ଦେହ, କାନ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁରେ ନ୍ୟାସ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ପୃଥିବୀକୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ବରୁଣାଙ୍କର ଚକ୍ର ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭୂଷିତ, ନୀଳମଣି ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଶୀତଳ, କମଳ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର। ତ୍ରିକୋଣକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନିତ, ଅଗ୍ନି ରାଶି, ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ରଙ୍ଗ, ବୃତ୍ତାକାର, ବିନ୍ଦୁ ଭୂଷିତ। ଆକାଶକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁଧ ତରଙ୍ଗ ଭଳି, ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବାହୁଡ଼ାଇ, ଆକାଶ ଅମୃତ ଭାବରେ। ପୃଥିବୀ ଚକ୍ରରେ ଭାସୁକି ଓ ଶଂଖପାଳ, ଜଳ ଚକ୍ରରେ କର୍କୋଟ ଓ ପଦ୍ମନାଭ ଉସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି ଚକ୍ରରେ କୁଳିକ ଓ ତକ୍ଷକ, ବାୟୁ ଚକ୍ରରେ ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଉସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ କନ୍ଠିଅଂଗୁଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଇପ୍ରକାର କ୍ରମରେ, ଅଙ୍ଗୁଳି ସଂଧିରେ ଜୟା ଓ ବିଜୟା ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଶିବ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ ଓ ଦେହର ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ, କନ୍ଠିଅଂଗୁଳିଠାରୁ ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ପୂର୍ବକ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଙ୍ଗୁଳି ସଂଧିରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଉସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରକୃତି ଓ ଶିବ ଅଙ୍ଗର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଶେଷରେ, ପ୍ରଣବ ଆଦି ନାମ ସହିତ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଉସ୍ଥାପନ ଓ ପୂଜାରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଏହି ନାମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଘୋଷିତ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅଷ୍ଟନାଗକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। “ଓଁ ସ୍ୱାହା” ପଞ୍ଚଭୂତ ପୂର୍ବକ କ୍ରମାନୁସାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ। ଶବ୍ଦ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା କର-ନ୍ୟାସ କରି, ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରାଣକୁ ଅଗ୍ନିମୟ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ବୀଜକୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମୃତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିରୋପରି ଏହି ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପାଦରେ ଉସ୍ଥାପିତ ପୃଥିବୀ, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭରିଥିବା, ଦିଗପାଳମାନେ ସହିତ ଉସ୍ଥାପିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଦେହରେ ଉସ୍ଥାପନ କରି, ଏହାକୁ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ। ନାଭିଠାରୁ କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ, ଅଗ୍ନି ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଦ୍ୱାଧିକ ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।