ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷ ଓ ରୋଗ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଔଷଧ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ତାହାପରେ, ମହାଦେବ ଦୟାସିନ୍ଧୁ ଭାବେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଔଷଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଘାଟନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ: ମହାକାଳ ମୂଳକୁ ମାଟିରେ ଚକି ଖଟା ଦହି ସହିତ ମିଶାଇ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ, ବୋଡ଼ରା ଓ ଡୁଣ୍ଡୁଭା ବିଷ ଦୂରହୁଏ। ତଣ୍ଡୁଳିୟକ ମୂଳକୁ ଭାତର ମାଣ୍ଡରେ ଚକି ଘୃତ ସହିତ ପିଇଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବିଷ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ନୀଳୀ ଓ ଲଜ୍ଜାଳୁକ ମୂଳକୁ ଭାତର ମାଣ୍ଡରେ ଚକି ପିଇଲେ, ଏକମାତ୍ର ସେବନରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦଶାରେ ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କୁଷ୍ମାଣ୍ଡର ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଡ଼ ଓ ଚିନି ସହିତ ଦୁଧରେ ମିଶାଇ ପିଇଲେ, ଯେକୌଣସି ଦଶାର କାଟର ବିଷ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଏହିପରି, କୋଦ୍ରବ ମୂଳ ମୁହଁର ଭ୍ରମ ଦୂର କରେ; ଏହାକୁ ଯଷ୍ଟୀମଧୁ ଓ ଚିନି ସହିତ ମିଶାଇ ପିଇଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ଏହି ମୂଳ ଦୁଧ ସହିତ ତିନି ରାତି ପିଇଲେ ଉନ୍ଧିର ବିଷ ଦୂରହୁଏ, କିମ୍ବା ତିନି ମାପ ଥଣ୍ଡା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହିଠି ଲାଭ ମିଳେ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମୁହଁ ପାନ ଦ୍ୱାରା ଜଳିଯାଏ, ତାଙ୍କର ଲାଲ ଝରିବା ବନ୍ଦ ହୁଏ; ଘୃତ ଓ ଚିନି ସହିତ ପିଇଲେ ମଦ ପାନର ମତଲବ ହୁଏ ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣାଙ୍କୋଳ ମୂଳ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଉବାଲା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପିଇଲେ ଗରସ ବିଷ ତିନି ରାତିରେ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଗରମ ଗାଈଁ ଘୃତ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ ବିଛି କାଟର ବେଦନା ଦୂରହୁଏ। କୁସୁମ୍ଭ, କେଶର, ହରିତାଳ, ଅଭ୍ରକ, କରଞ୍ଜ ଓ ଅର୍କ ମୂଳ ଚକି ଖାଇଲେ ମାନବ ଦେହର ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଦୀପ ତେଲ ଲଗାଇଲେ କୀଟ ଦଶା ବିଷ ଓ ଖରଜୂର ବିଷ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ବିଛି କାଟିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅଦା ଓ ଟଗର ପିଷ୍ଟା ଲଗାଇଲେ ମୌମାଛି କାଟର ବିଷ ଦୂରହୁଏ। ଶତପୁଷ୍ପା, ସାଇନ୍ଧବ ଓ ଘୃତର ଲେପ, ଶିରୀଷ ଚାଷ ଦୁଧରେ ଚକି ମୁହଁରେ ଲଗାଇଲେ କୁକୁର କାଟର ବିଷ ଦୂରହୁଏ; ଅଗ୍ନିରେ ଗରମ କରା ପାଣି ଛିଟିଲେ ବାଙ୍କ ଦଶା ବିଷ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଦତୁରା ଓ କୃଷ୍ଣ ଶୋରିଷ ମିଶା ଜଖ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଷ ହେଲେ, ଦୁଧ କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ ପିଇଲେ ସେ ବିଷ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ବଟ, ନୀମ୍ ଓ ଶମୀ ଗଛର ଛାଲ ଉବାଲା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ଓ ଦାନ୍ତର ବେଦନା ଦୂରହୁଏ। ଦେବଦାରୁ କିମ୍ବା ରକ୍ତମୃତ୍ସ୍ୟା ଲେପ, ନାଗକେଶର, ଦାରୁହଲ୍ଦୀ ଓ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ଲଗାଇଲେ କୀଟ ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କରଞ୍ଜ ବୀଜ, ବରୁଣ ଛାଲ, ତିଳ ଓ ଶୋରିଷ ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ ଦୂରହୁଏ। ଘୃତ, ଘୃତକୁମାରୀ ପତ୍ର ଓ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଘୋଡ଼ାର କାଟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଖୁଜୁଲି ଦୂର କରାଯାଏ। ଏହିପରେ, ର୍ଷି ହରି କହିଲେ: ଅଷ୍ଟ ଭାଗ ଚିତ୍ରକ, ଷୋଡ଼ଶ ଭାଗ ଶୁରଣ, ଚାରି ଭାଗ ଶୁଖିଲା ଅଦା, ଦୁଇ ଭାଗ କଳା ମରିଚ ନିଅ। ତିନି ଭାଗ ପିପ୍ଲାମୂଳ, ଚାରି ଭାଗ ବିଦଙ୍ଗ, ଅଷ୍ଟ ଭାଗ ମୁସଳି, ଚାରି ଭାଗ ତ୍ରିଫଳା ନେଇ, ଦୁଇ ଗୁଣ ଗୁଡ଼ ସହିତ ମିଶାଇ ଲଡ଼ୁ ବନାଅ। ଏହି ଲଡ଼ୁ ଖାଇଲେ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତହୀନତା, କାମଳା, ଦିଆରିଆ, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣତା ଓ ପ୍ଳୀହା ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ବିଳ୍ବ, ଅଗ୍ନିମନ୍ଥ, ଶ୍ୟୋନକ, ପଟଳ, ପରିଭଦ୍ର, ପ୍ରସାରଣୀ, ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା, ବୃହତୀ, କଣ୍ଟକାରୀ, ବଳା, ଅତିବଳା, ରସ୍ନା, ଶ୍ୱଦନ୍ଷ୍ଟ୍ର, ପୁନର୍ନଭା, ଏରଣ୍ଡ, ଶାରିବା, ପର୍ଣ୍ଣ, ଗୁଡ଼ୁଚୀ ଓ କପିକଚ୍ଛୁ—ପ୍ରତ୍ୟେକର ଦଶ ପଳା ନେଇ, ଶୁଦ୍ଧ ପାଣିରେ ଉବାଲି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଥିଲେ ତେଲ ଭାଣ୍ଡରେ ରନ୍ଧିବାକୁ ଦିଅ। ଏହି ତେଲରେ ଚାରି ଗୁଣ ଛାଗ କିମ୍ବା ଗାଈଁ ଦୁଧ ଓ ସମାନ ପରିମାଣର ଶତାବରୀ ଓ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ମିଶାଅ। ଏବେ ମୁଁ କହେଉଛି କଣ୍ଡ କରିବା ଦ୍ରବ୍ୟ: ଶତପୁଷ୍ପା, ଦେବଦାରୁ, ବଳା, ପର୍ଣ୍ଣ, ବଚା, ଅଗୁରୁ, କୁଷ୍ଠ, ମଂଶି, ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ, ପୁନର୍ନଭା—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ପଳା। ଏହି ତେଲ ପିଇବା, ନାସ୍ୟ ଓ ମାସାଜ୍ ଉପଯୋଗରେ ଆସିଥାଏ। ଏହି ତେଲ ହୃଦୟବେଦନା, ପାର୍ଶ୍ୱବେଦନା, ଗଠି, ମୃଗୀ, ଗଠିଆ ଓ ଦୃଢ଼ତା ଦେଇଥାଏ। ଏହି ତେଲ ଯଦି ଖଚ୍ଛରୀକୁ ଗର୍ଭବତୀ କରିପାରେ, ତେବେ ମହିଳାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଲାଭ ଦେଇପାରିବ। ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ବାୟୁ ଦୋଷ ଉପଚାର ପାଇଁ ଏହି ତେଲ ଉତ୍ତମ। ହିଙ୍ଗୁ, ତୁମ୍ବା ଓ ଶୁଖିଲା ଅଦା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ, ବିଶେଷକ୍ରମେ ସରିଷ ତେଲ, ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ତମ ଔଷଧ ଓ କଣ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ଶୁଖିଲା ମୂଳି, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ଖାର, ହିଙ୍ଗୁ, ସିନାବର, ଅଦା, ଚାରି ଗୁଣ ତକ୍ର—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ତେଲ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ତେଲ ଦ୍ୱାରା ବେଧିରା, କଣ ଦୁଃଖ, କଣ ଥରା, ପୁଆଁ ଓ କଣ କୀଟ ଦୂର ହୁଏ। ଶୁଖିଲା ମୂଳି, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ଖାର, ସିନାବର, ପିପ୍ଲା, ଶତପୁଷ୍ପା, ବଚା, କୁଷ୍ଠ, ଦେବଦାରୁ, ଅନ୍ତିମୋନି ରସ, କଳା ଲୁଣ, ଯବ ଖାର, ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ, ଗ୍ରନ୍ଥିକା, ବିଦଙ୍ଗ, ନଗରମୁଷ୍କ, ମଧୁ, ଚାରି ଗୁଣ ଖଟା ଦହି, ବିଜୁର ଓ କଦଳୀ ରସ ମିଶାଇ ତେଲ ତିଆରି କଲେ, ଏହି ତେଲ କଣ ଦୁଃଖର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ। ଏହି ତେଲ ଦ୍ୱାରା ବେଧିରା, କଣ ଧ୍ୱନି, ଗୁରୁତର ପୁଆଁ, କଣ କୀଟ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଖାର ତେଲ ମୁହଁ ଓ ଦାନ୍ତର ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରେ। ଚନ୍ଦନ, କେଶର, ଜଟାମାଂସି, କପୂର, ଜୟପତ୍ରା, ଜୟଫଳ, କଙ୍କୋଳ, ଗୁଆ, ଲବଙ୍ଗ ଫଳ, ଅଗୁରୁ, କଷ୍ମୀର, କୁଷ୍ଠ, ଟଗର, ଗୋରୋଚନା, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ବଳା, ନଖି ଓ ଏହିପରି ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପଯୋଗ କରି ଅନେକ ରୋଗ ଓ ବିଷ ନିବାରଣ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶିବଜୀ ଓ ହରିଙ୍କ ଦୟାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷ ଓ ରୋଗ ଉପଚାର ପାଇଁ ଅମୂଲ୍ୟ ଔଷଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଚଳିତ କଲେ।