ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନ ହରି ଓ ମହାଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଚିକିତ୍ସା ଗୁହ୍ୟ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା। ଭଗବାନ କହିଲେ— ଯଦି ଛାଗର ପିଶାବ, ଶଂଖଚୂରା ଗୁଣ୍ଡ, ଚନ୍ଦନ ଏମିତି ଉପାଦାନକୁ ମିଶାଇ ଆଖିରେ ଅଞ୍ଜନ ଭାବେ ଲଗାଯାଏ, ତେବେ ତାହା ଆଖିର ମେଘ, କାଚା ଓ ଅନେକ ଧରଣର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ। ଏହିପରି ଭିବୀତକ ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ମଧୁ ସହ ନେଲେ ଶ୍ବାସକଷ୍ଟ ମିଟେ। ଅଦ୍ରକ, ତ୍ରିଫଳା, ମଧୁ ଓ ସେନା ଲବଣ ମିଶାଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନେଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ, ଜ୍ୱର, ଶ୍ବାସ, କଷାୟ, ପ୍ରତିଶ୍ୟାୟ ଓ ହୃଦ୍ରୋଗରେ ଉପକାରୀ ହୁଏ। ଦେବଦାରୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ଏକୋଇଶି ଥର ଛାଗ ଦୁଧରେ ପକାଇ ଆଖିରେ ଲଗାଇଲେ ରାତିର ଅନ୍ଧାର, କାଚା ଓ ପାକା ଚକୁ ଲସୁନ ହୋଇଯାଏ। ଲଂଗ, କେତକୀ, ହଳଦୀ, ଆମଳକୀ ଓ ବଚା ଦୁଧ ସହ ଅଞ୍ଜନ ଭାବେ ଦେଲେ ଆଖିର ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। କାକଜଂଘା ଓ ଶିଗ୍ରୁ ମୂଳ କୁ ଚବାଇଲେ ଦାନ୍ତର କୀଟ ଦୂର ହୁଏ। ଏହିପରି, ଗୁଡ଼ୁଚୀର ରସକୁ ମଧୁ ସହ ନେଲେ ମୁତ୍ରରୋଗ ଶାନ୍ତି ହୁଏ; ଗୋହଳିକା ମୂଳ, ତିଳ ଦହି ଓ ଘୃତ ସହ ନେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ଏହାକୁ ନାଳିକୁ ଉବା ଦେଇ ନେଲେ ମୁତ୍ର ଧାରଣ ରୋଗ ଭଲ ହୁଏ, କଳା ଲବଣ ସହ ନେଲେ ହିକ୍କା ମିଟେ। ଗୋରକ୍ଷ କର୍କଟୀ ମୂଳ ଠଣ୍ଡା ପାଣି ସହ ନେଲେ ତିନି ଦିନରେ ମୁତ୍ର ପଥର ଗଳିଯାଏ। ଚମ୍ପା ମୂଳ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଛାଗ ଦୁଧରେ ପକାଇ ଚିନି ସହ ଦେଲେ ମୁତ୍ର ଧାରଣ ଓ ପୀତ ପଥର ମିଟେ। ଦ୍ୱିଜୟଷ୍ଟି ମୂଳ ଚାଉଳର ପାଣି ସହ ଲେପ କରିଲେ ଗଠିଲା ଗଠି ଓ ଗଳଗଣ୍ଡ ମିଟେ। ରସଞ୍ଜନ ଓ ହରୀତକୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଲେପ କଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। କରବୀର ମୂଳ ବା ସୁପାରି ଫଳ ଲେପ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଦନ୍ତି ମୂଳ, ହଳଦୀ, ଚିତ୍ରକ ଲେପ କରିଲେ ଭଗନ୍ଦର ଭଲ ହୁଏ; ରକ୍ତ ଶୋଷଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ବିଲାଇ ହାଡ଼କୁ ତ୍ରିଫଳା ଜଳରେ ଘସି ଲଗାଇଲେ ଭଗନ୍ଦରର ରକ୍ତସ୍ରାବ ଅବଶ୍ୟ ରୁକିଯାଏ। ହଳଦୀକୁ ସ୍ନୁହି ଦୁଧରେ ଅନେକଥର ଭିଜାଇ ଲେପ କଲେ ଅର୍ଶ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଘୋଷା ଫଳ ଓ ସେନା ଲବଣ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଅର୍ଶରେ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ। ଗାଈଁ ଘୃତ ପଳାଶ ଛାର ଜଳରେ ମିଶାଇ, ତିନି ଗୁଣ ତ୍ରିକଟୁ ସହ ନେଲେ ଅର୍ଶ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଜଳାଇଥିବା ବେଲ ଫଳ ରକ୍ତାର୍ଶ ମିଟାଏ; କଳା ତିଳ ତରୁଣ ମଖନ ସହ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ଶୁଖିଲା ଅଦ୍ରକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଯବ କ୍ଷାର ଓ ଗୁଡ଼ ସମାନ ଭାଗ ନେଇ ପ୍ରଭାତରେ ଖାଇଲେ ଜଠରାଗ୍ନି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଶୁଖିଲା ଅଦ୍ରକ ଦ୍ୱାରା ଉବାଇଥିବା ପାଣି ଖାଇଲେ ଜଠରାଗ୍ନି ଜାଗେ। ହରୀତକୀ, ସେନା ଲବଣ, ଚିତ୍ରକ, ଲଂଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କୁ ଗରମ ପାଣି ସହ ନେଲେ ଭୋକ ବଢ଼ିଯାଏ। ଘୃତରେ ପକାଇଥିବା ଶୁଅ ମାଂସ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଭୋକ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ— ହସ୍ତିକର୍ଣ୍ଣ ପଳାଶ ପତ୍ର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ ପଳ ଓଜନରେ ତିଆରି କରି ଦୂଧ ସହ ସପ୍ତଦିନ ଖାଇଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଉପାୟରେ ମଣିଷ ଶବ୍ଦଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସିଂହ ଚାଳ ଓ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ପ୍ରଭା ଦେହରେ ଆସେ, ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ଓ ଶୋଳ ବର୍ଷୀୟ ରୂପ ଲାଭ କରେ। ଦୂଧ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଆୟୁ ବଢ଼େ; ମଧୁ ସହ ଦୂଧ ନେଲେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଦହି ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମହିଳାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଦେହ ହୀରା ପରି ଦୃଢ଼ ହୁଏ। କେଶର ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ମିଳେ; ତକି ଖଟା ତାକରେ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଉତ୍ତମ। ମଧୁ ଓ ତ୍ରିଫଳା ନେଲେ ଶତବର୍ଷ ଦେବଦେହ ମିଳେ, ଚୁଲି ଓ ଚାମ୍ର ଝୁରି ହୁଏ ନାହିଁ, ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ମିଳେ। ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଘୃତ ସହ ଖାଇଲେ ଅନ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି; ମହିଷୀ ଦୁଧ ସହ ଲଗାଇଲେ କେଶ କଳା ହୁଏ। ତେଣୁ ଯେଉଁଠି ଖାଲି ଚୁଲି ନାହିଁ, ତାହାକୁ ତେଲ ସହ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଲଗାଇଲେ କେଶ ଉଗୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ଚାମ୍ର ଝୁରି ଓ ଚୁଲି ଧଳା ମିଟିଯାଏ। ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମାତ୍ର ଘସିଲେ ଦେହର ସମସ୍ତ ଦାଗ ଓ ଅସ୍ତରଙ୍ଗ ଦୂର ହୁଏ; ଛାଗ ଦୁଧ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜନ ଭାବେ ମାସ ଲଗାଇଲେ ଚକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରେ। ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ପଳାଶ ବିଜ ଓ ବିତୁଷ ଧାନ ନେଇ ତାଙ୍କ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ତରୁଣ ମଖନ ସହ ଖାଇଲେ ଦୈନିକ ଅର୍ଧ କର୍ଷ ବା ଏକ କର୍ଷ ନେଇ, ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜନ କରି, ପୁରୁଣା ଏବଂ ଷଷ୍ଟିଶାଳୀ ଚାଉଳର ସାତ୍ୱିକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଖାଇଲେ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ଓ ଝୁରି ଚୁଲି ନାହିଁ। ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ମୂଳ ତୁଳି ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସୌଭୀର ମଦ୍ୟ ସହ ଦେଲେ ଏକ ମାସରେ ଝୁରି ଓ ଧଳା ଚୁଲି ମିଟିଯାଏ, ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଆୟୁ, ହାତୀର ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ମିଳେ। ଏହିପରି ଭଗବାନ କହିଲେ— ଘାଉ ଓ ପୁୟ ମୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଘୃତ ଭରା ଲେପ ଦିଆଯାଏ। ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳ ହାତରେ ଘସି ରସ ଘାଉରେ ଦେଲେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ ଓ ପୁୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ରୁଦ୍ରଲାଙ୍ଗଳିକା ଓ କୁଶ ମୂଳ ଘାଉ ମୁହଁରେ ଲଗାଇଲେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିଥିବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ବସ୍ତୁ ବାହାରିଯାଏ। ବାଲମୂଳ ବା ମେଷଶୃଙ୍ଗୀ ମୂଳ ଜଳ ସହ ଘସି ଦେଲେ ଜରା ଘାଉ ଭଲ ହୁଏ। ହିଙ୍ଗୁ ମୂଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ମହିଷୀ ଦହି ଓ କୋଦରା ଚାଉଳ ସହ ଦେଲେ ଭଗନ୍ଦର ଘାଉ ଭଲ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମୟଷ୍ଟି ଫଳ ଜଳ ସହ ଘସି ଲଗାଇଲେ ରକ୍ତ ଦୋଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି ଦୈବ ଔଷଧ ଉପାୟମାନେ ଶରୀର ଓ ମନକୁ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ କରେ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରୋଗ ଓ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ରହନ୍ତି।