ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆୟୁର୍ବେଦୀୟ ଔଷଧ ଓ ତାହାର ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଛି। ଆରମ୍ଭରେ କୁହାଯାଏ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଲାକ୍ ଓ ଏହାର ମାପ, ମୁଲେଥି, ମଧୁ ଓ କେଶର—ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶାଇ ସାତ ଦିନ ଧରି ଉପଯୋଗ କଲେ ମୁହଁରେ ଚମକ ଆସିଥାଏ। ଆଉ ଶୁଖୁ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଉଚ୍ଛ, ଗୁଡୁଚି ଓ କଣ୍ଟକାରୀ ପାଉଡର କରି ଜଳରେ ଉତ୍ତାପ କରି ପିଲେ ଜଠରାଗ୍ନି ଜଳିଉଠେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କୁହାଯାଏ—ବାତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ କ୍ଷୟ ରୋଗ ପାଇଁ କରଞ୍ଜ, ପର୍ପଟା, ଉସୀରା, ବହତି ଓ କଟୁ-ରୋହିନୀ ଦେବା ଉଚିତ। ଗୋକ୍ଷୁରା ଉତ୍ତାପ କରି ଜଳ ସହିତ ପିଲେ ଶ୍ରମ, ଦହନ, ପିତ୍ତ, ଜ୍ୱର, କ୍ଷୟ, ଅଚେତନ ଓ କ୍ଷୟ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଲମ୍ବ ମରିଚ ପାଉଡର କରି ମଧୁ ଓ ଘୀ ସହିତ ଦୁଧରେ ଉତ୍ତାପ କରି ପିଲେ ହୃଦ୍ରୋଗ, କାଶ ଓ ଅନିୟମିତ ଜ୍ୱର ଦୂର ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମାପ ଅର୍ଦ୍ଧ କର୍ଷ ହେବା ଉଚିତ ଓ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଡୋଜ୍ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବ। ଦୁଧ ଗାଏର ମୁତ୍ର ମିଶାଇ ପିଲେ ଅନିୟମିତ ଜ୍ୱର ଓ କକଜନ୍ଧର ଦୂର ହୁଏ। ଉତ୍ତାପ କରା ଶୁଖୁ ଦୁଧ ସହିତ ଜ୍ୱର ଦୂର କରେ; ମୁଲେଥି, ମୁଷ୍ଟା, ଲବଣ ଓ ବୃହତି ଫଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ନିଦ୍ରାଜନକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଲେ ନିଦ୍ରା ଆସିଥାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ନିଦ୍ରା ବିଘ୍ନ ହୁଏ, କଳା ମରିଚ ପାଉଡର ଓ ଲାଲା ଦେଲେ ନିଦ୍ରା ହୁଏ, ଶୁଭ ଦେବୀ। କକଜଙ୍ଘା ମୂଳ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ ନିଦ୍ରା ହୁଏ; ତେଲ ତକ୍ର ଓ ସାର୍ଜ ଗମ୍ଧ ଦେଇ ତିଆରି କଲେ ନିଦ୍ରା ଆସିଯାଏ। ଏହି ତେଲ ଥଣ୍ଡା ଜଳ ସହିତ ଲଗାଇଲେ ଦହନ ଦୂର ହୁଏ; ରକ୍ତଜ୍ୱର ଓ ଜ୍ୱର ଦହନ ଦୂର କରେ। ଶ୍ରୀକାଶୈଳ, ମନ୍ଥା, ଶୁଖୁ, ପାପନା, ଭେଦକ, ସୌଭଞ୍ଜନ, ଗୋକ୍ଷୁରା, ଭାରୁଣ ଚାଲ—ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଜଳ ଉତ୍ତାପ କରି ହିଙ୍ଗ ଓ ବାର୍ଲି ଖାର ମିଶାଇ ପିଲେ ଭୟଙ୍କର ବାତ ଦୂର ହୁଏ। ଲମ୍ବ ମରିଚ, ତାହାର ମୂଳ ଓ ଭଲ୍ଲାତକ ଜଳରେ ଉତ୍ତାପ କରି ପିଲେ ଭୟଙ୍କର ଶୂଳ ଦୂର ହୁଏ। ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ମୂଳ ଜମି ମିଶାଇ ଘସିଲେ ଉରୁ ଗତି ଦୂର ହୁଏ, ରୁଦ୍ର। ବୃହତି ମୂଳ ଜଳରେ ଘସି ପିଲେ ବାତ ଦୂର ହୁଏ। ତାଗର ତରୁଣ ମୂଳ ଛାସ ସହିତ ପିଲେ ଝିଞ୍ଝିନୀ ବାତ ଦୂର ହୁଏ, ବଜ୍ରାୟୁଧ ଭଳି। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ମାଂସ ରସ କିମ୍ବା ଭୋଜନ ସହିତ ନେଲେ ହାଡ ଯୋଡ ହୁଏ, ବାତ ଓ ହାଡ ଭଙ୍ଗ ଦୂର ହୁଏ। ଘୀ ଲଗାଇ ଶୁଖୁ ଦେଇ ମେଉଁ ଦୁଧ ପାଉଡର ଦେଲେ ପାଦ ଫୁଲିବା କମିଏ; ଏହି ଉପାୟ ନିଶ୍ଚିତ। ମଧୁ, ଘୀ, ଲବଣ, ମାଉଁ, ଗୁଡ, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ସାର୍ଜ ଗମ୍ଧ ସହିତ ଲଗାଇଲେ ପ୍ଲୀହା ପବିତ୍ର ହୁଏ। ପାଦରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଲ ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଉତ୍ତାପ କରି ମାଟି ଦେଇ ଢାକିଲେ ବୃଷ ଭଳି ଶକ୍ତି ଆସିଥାଏ। ସାର୍ଜରସ, ସିକ୍ଥକ, ଜିରା ଓ ହରିତକୀ ଘୀ ସହିତ ଲଗାଇଲେ ଦହନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ। ତିଳ ତେଲ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି ବାର୍ଲି ଖାର ମିଶାଇ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଦହନ ଘାଉ ସଫା ହୁଏ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ମେଉଁ ଘୀ, ଜଳି ତିଳ, ଭଲ୍ଲାତକ ନାକରେ ଲଗାଇଲେ ଘାଉ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ। ହରା, କମ୍ଫର ଓ ଗାଏ ଘୀ ଦେଲେ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଘାଉ ଟିକିଲେ ଏହା ଶ୍ୱେତ ହୋଇ ଫୋଡ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ। ମାଙ୍ଗ ମୂଳ ରସ ଅସ୍ତ୍ର ଘାଉରେ ଦେଇ ଘୀରେ ଧୋଇଲେ ଘାଉ ଠିକ୍ ହୁଏ। ଶରପୁଂଖା, ଲଜ୍ଜାଲୁକା ଓ ପଥା ମୂଳ ଜଳରେ ଘସି ଲଗାଇଲେ ଅସ୍ତ୍ର ଘାଉ ଶାନ୍ତି ହୁଏ। କକଜଙ୍ଘା ମୂଳ ତିନି ରାତି ଶୁଖି ଦେଲେ ଫୋଡ ଓ ଘାଉର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ, ଘାଉ ଶୀଘ୍ର ଶୁଖିଯାଏ। ତିଳ ତେଲ ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳ ଓ ଜଳ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଘାଉର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ। ଅଭୟା, ଲବଣ ଓ ଶୁଖୁ ଜଳରେ ଘସି ପିଲେ ଅଜିର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୁଏ, ଶଙ୍କର। ନୀମ ମୂଳ କମରେ ବାନ୍ଧିଲେ ଚକ୍ଷୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ; ଶାନା ମୂଳ ପାନ ଦେଇ ଜଳିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ। ହଳଦୀ ଉତ୍ତାପ କରି, ଶ୍ୱେତ ସରିଫ ମୂଳ ଓ ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ବୀଜ ପାଉଡର କରି ସାତ ଦିନ ଦେଲେ ଶରୀର ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ। ଶ୍ୱେତ ଅପରାଜିତା ପତ୍ର ନୀମ ରସ ଦେଇ ନାକରେ ଚୁଆଁ ଦେଲେ ଡାକିନୀ, ମାତୃ ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଅଧିନ ଦୂର ହୁଏ; ମଧୁ ସହିତ ଦେଲେ ନାକ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ। ଶ୍ୱେତ ଜୟନ୍ତୀ ମୂଳ ପୁଷ୍ୟା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତୁଳି, ଶ୍ୱେତ ଅପରାଜିତା ଓ ଚିତ୍ରକା ମୂଳ ଦେଇ ଗୋଲି କରି, ତିଳକା ଦେଲେ ନାରୀ ଅନୁଗତ ହୁଏ। ପିପ୍ପଳୀ, ଲୋହ ଚୁରଣ, ଶୁଖୁ ଓ ଆମଳକୀ ଲବଣ ଓ ଚିନି ସହିତ ସମାନ ମାପରେ ନେବା ଉଚିତ, ରୁଦ୍ର। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଞ୍ଜିର ପରି ମାପରେ ସାତ ଦିନ ନେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ ଓ ଦୁଇ ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଲଭେ; "ଓଁ ଠ ଠ ଠ" ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଯତେସବି ଅଧିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପଯୋଗ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ କାଉ ଘର ଉଠାଇ ଜଳି ତାହାର ଭସ୍ମ ଛତା ତଳେ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ, ଶଙ୍କର, ଏହା ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଦୂର କରେ; ଏହି ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ଶୁଣ। ଏହି ମୂତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ଉଇଁ ଚାମରେ ଫେଙ୍ଗିଲେ, ଶିବ। ଏହି ମୂତ୍ର ମାଞ୍ଜା ତାନି ବାନ୍ଧି, କଳା କାଉ ରକ୍ତ ଲଗାଇ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିର ନାମ ଲେଖିଲେ, ହରା, ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଫେଙ୍ଗିବା ଉଚିତ; ଏହି ଉପାୟରେ ନର ଓ ନାରୀ ଦୁହେଁ କାଉ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶିବ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁର୍ବେଦ ଔଷଧ ଓ ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷମତା ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛି, ଯାହା ଶରୀର ଓ ମନ ଦୁହେଁ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ।