ଏକ ସମୟର କଥା, ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିକିତ୍ସା ଗ୍ରନ୍ଥର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏହି ଉପଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧ ଓ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ରବ୍ୟର ଉପଯୋଗ ବିଷୟରେ ଏକ ମଧୁର ଏବଂ ଅନୁଭୂତିମୟ ଆଳୋଚନା ହେଉଥିଲା। ସମ୍ପ୍ରଥମେ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ, ଉଲ୍ଲେଖିତ ଉପାଦାନ—ଆଦା ଚବାଇବାରେ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ଦୂର ହୁଏ; ଏହି ସହିତ ଚିତ୍ରନ ପତ୍ର, ଏଳା, ମୁଳଠା, ମଧୁ ଓ ବହୁଳ ଲଙ୍ଗ ମରିଚ ମିଶାଇ ଚବାଇଲେ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଓ ଚମେଲି ପତ୍ରର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ନିଆଯିବା ପରେ, ରାତିର ଶାକର ମୂଳ ଚବାଇଲେ ଗଳାର ଶୁଷ୍କତା ଦୂର ହୁଏ। ପରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ନାକ, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଜିହ୍ବା ରକ୍ତ ଦୋଷରେ ପୀଡିତ ହେଲେ, ସୁନା ଗଛର ଗୁଣ୍ଡ ରସ ଚାରି ଗୁଣା ହଳଦି ସହିତ ମିଶାଇ ରାନ୍ଧିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ନସାୟ ଔଷଧ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ରୋଗକୁ ତୁରନ୍ତ ନିଷ୍କାସିତ କରିଦିଏ। ଦାନ୍ତର କୀଟ ନିବାରଣ ପାଇଁ ରସରି ଗଛର ମୂଳ ଚବାଇଲେ, କଳା ଶାକ, ଦୁଧର ଗଛ, ନୀଳ, ମଧୁ ମିଶାଇ ଦେଲେ, ଦାନ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଉପଜିଥିବା କୀଟ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଦାନ୍ତର କୀଟ ଓ ଦାନ୍ତର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା କୀଟ ନିବାରଣ କରେ; କଙ୍କୁଡ଼ି ପାଦ ଓ ଦୁଧର ପେଷ୍ଟ ଦାନ୍ତରେ ଲଗାଇଲେ ଦାନ୍ତ ମସି ଶବ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ; କିମ୍ବା କଙ୍କୁଡ଼ି ପାଦ ଦେଇ ମାତ୍ର କୋଟିଏ ଦିଏଲେ ମଧ୍ୟ ଦାନ୍ତ ସ୍ୱସ୍ଥ ରହେ। ଏକୋଇଶ ଦିନ ଧରି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତି ଫଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧ, ଶ୍ୱେତ ତିଳ ଓ କଚା ଚାଉଳ ଦେଇ ଦାନ୍ତରେ ଲଗାଇଲେ ଦାନ୍ତର ଦାଗ ଦୂର ହୁଏ। ଲୋଧ୍ର, କେସର, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଲୋହା ଓ ଅନ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଯବ ଓ ଚାଉଳ, ମୁଳଠା ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଦେଇ ପେଷ୍ଟ ତିଆରି କରି ମୁହଁରେ ଲଗାଇଲେ ଜନନୀମାନେ ମୁହଁର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ପେଷ୍ଟ ଦୁଇ ଭାଗ ମେଖା ଦୁଧ ଓ ତିଆରି ତେଲ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ମୁହଁର ଚମକ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଲାକ୍, ମୁଳଠା, ମଧୁ ଓ କେସର ଦେଇ ସାତ ଦିନ ଧରି ଲଗାଇଲେ ମୁହଁର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳତା ଦେଖାଯାଏ। ଆଦା ଓ ବହୁଳ ଲଙ୍ଗ ମରିଚ, ଗୁଡୁଚି, କଣ୍ଟକାରୀ ଜଳରେ ରାନ୍ଧି ଖାଇଲେ ଭୋଜନାଗ୍ନି ଦୀପ୍ତି ହୁଏ। ବାୟୁ ଦୋଷ ଓ କ୍ଷୟ ରୋଗ ପାଇଁ କରଞ୍ଜ, ପର୍ପଟା, ଉସୀରା, ଦୁଧି ଓ କଟୁ ରୋହିଣୀ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ। ଗୋକ୍ଷୁର ରାନ୍ଧି ଜଳ ସହିତ ଖାଇଲେ ଶ୍ରମ, ଜ୍ୱାଳା, ପିତ୍ତ, ଜ୍ୱର, କ୍ଷୟ, ଅଚେତନ ଓ କ୍ଷୟ ଦୂର ହୁଏ। ବହୁଳ ଲଙ୍ଗ ମରିଚ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହିତ ଦୁଧରେ ରାନ୍ଧି ଖାଇଲେ ହୃଦ୍ରୋଗ, କାଶ ଓ ଅସମ ଜ୍ୱର ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେକୋକ୍ସନ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧ କର୍ଷ ଦେବା ଉଚିତ; ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ଡୋଜ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ। ଗୋ ଦୁଧ ଓ ଗୋମୂତ୍ର ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଅସମ ଜ୍ୱର ଓ କକଜନ୍ଧାର ଦୂର ହୁଏ। ଶୁଖିଲା ଆଦା ଦୁଧରେ ରାନ୍ଧି ଦିଏଲେ ଜ୍ୱର ଦୂର ହୁଏ; ମୁଳଠା, ମୁଷ୍ଟା, ଲାହାଣ ଓ ବୃହତୀ ଫଳ ଦିଏଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲାଭ ମିଳେ। ଏହି ଉପାଦାନ ଓ ନିଦ୍ରା ଦେଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଲେ ନିଦ୍ରା ଆସିଥାଏ; ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କଳା ମରିଚ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଲାଲା ଦେଇ ନିଦ୍ରା ଆସିଯାଏ। କକଜଂଘା ମୂଳ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ ନିଦ୍ରା ଆସିଯାଏ; ତେଲ ତିଆରି କରି ଖଟା ଚାସ ଓ ସର୍ଜ ଗୁମ୍ ଦେଇ ଲଗାଇଲେ ଶୀତଳ ଜଳ ସହିତ ଜ୍ୱାଳା ଦୂର ହୁଏ; ଏହି ତେଲ ରକ୍ତ-ଜ୍ୱର ଓ ଜ୍ୱରର ଜ୍ୱାଳା ଦୂର କରେ। ଶ୍ରୀକାଶୈଳ, ମନ୍ଥା, ଶୁଖିଲା ଆଦା, ପାପନା, ଭେଦକ, ସୌଭଞ୍ଜନ, ଗୋକ୍ଷୁର କିମ୍ବା ଭରୁଣ ଚାଲ—ସାଉଭଞ୍ଜନ ମୂଳ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଜଳରେ ରାନ୍ଧି, ହିଙ୍ଗ ଓ ଯବ କ୍ଷାର ଦେଇ ପିଇଲେ ବାୟୁ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ବହୁଳ ଲଙ୍ଗ ମରିଚ ଓ ତାର ମୂଳ, ଭଲ୍ଲାତକ ଜଳରେ ରାନ୍ଧି ପିଇଲେ ଭୟଙ୍କର କୋଳିକ ଦୂର ହୁଏ। ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ମୂଳ ଏଣ୍ଟହିଲ୍ ମାଟି ସହିତ ରଗଡିଲେ, ରୁଦ୍ର, ଜଂଘା ମୂଝିବା ନିବାରଣ ହୁଏ। ବୃହତୀ ମୂଳ ଜଳରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପିଇଲେ ବାୟୁ ଦୋଷ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ। ତାଗରା ତାଜା ମୂଳ ତକି ଦହି ସହିତ ଖାଇଲେ ଝିଞ୍ଝିନି ବାୟୁ ଦୂର ହୁଏ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ର ଭଳି। ହାଡ଼ ଯୋଡ଼ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ମାଂସ ରସ ସହିତ ଦେଲେ ବାୟୁ ଦୋଷ ଓ ହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ ଦୂର ହୁଏ। ଘୃତ ଦେଇ ଶୁଖିଲା କରି ମେଖା ଦୁଧ ଦେଇ ଲଗାଇଲେ ପାଦର ଫୁଲା ଦୂର ହୁଏ। ମଧୁ, ଘୃତ, ଲାହାଣ, ମାଉଁ ମାଞ୍ଜ, ଗୁଡ଼, ଗୁଗୁଲୁ ସର୍ଜ ଗୁମ୍ ସହିତ ମିଶାଇ ଲଗାଇଲେ ପ୍ଲୀହା ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ। ପାଦରେ ତିକ୍ତ ତେଲ ଲଗାଇ ଧୂଆ ନଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଶିତଳ କରି ମାଟି ଦେଇ ଲଗାଇଲେ ବୃଷ୍ଣ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ସର୍ଜରସ, ଶିକ୍ଥକ, ଜିରା, ହରିତକୀ ଘୃତ ସହିତ ପେଷ୍ଟ କରି ଲଗାଇଲେ ଦହିବା ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ। ତିଳ ତେଲ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ଯବ ଖାକ ଦେଇ ପେଷ୍ଟ ତିଆରି କରି ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଦହିବା ଘା ଦୂର ହୁଏ। ତାଜା ମେଖା ମାଞ୍ଜ, ପୋଡ଼ି ତିଳ ଓ ଭଲ୍ଲାତକ ନାକରେ ଲଗାଇଲେ ଘା ଓ ମୁଣ୍ଡବାଥା ଦୂର ହୁଏ। ହରା, କାମ୍ପୁର ଓ ଗୋ ଘୃତ ଦେଇ ଘାରେ ଲଗାଇଲେ, କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଘାତ ଘା ରେ ଶ୍ୱେତ ରଙ୍ଗ ଦେଇ ଶୋଧନ କଲେ, ଘାର ପୁନଃ ଦୂର ହୁଏ। ଅସ୍ତ୍ର ଘାତ ଘାରେ ଆମ୍ବ ମୂଳ ରସ ଦେଇ ଘୃତ ଦେଇ ସ୍ନାନ କଲେ ଘା ଦୂର ହୁଏ। ଶରପୁଂଖା, ଲଜ୍ଜାଳୁକା, ପଥା ମୂଳ ଜଳରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପେଷ୍ଟ ଲଗାଇଲେ ଅସ୍ତ୍ର ଘାତ ଘା ଶମିତ ହୁଏ। କକଜଂଘା ମୂଳ ତିନି ଦିନ ଶୁଖାଇ ଦେଲେ ଘାର ପୁନଃ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ, ଘାର ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ। ତିଳ ତେଲ ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳ ଓ ଜଳ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଘାତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ। ଅଭୟା, ଲାହାଣ ଓ ଶୁଖିଲା ଆଦା ଜଳରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଖାଇଲେ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୁଏ, ଶଙ୍କର। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ରବ୍ୟର ଶକ୍ତି, ତାହାର ଉପଯୋଗ ଓ ମାନବ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଲାଭ ବିଷୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।