ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦ ଋଷି ଚିକିତ୍ସାବିଧି ବିଷୟରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ । ତାହାପରେ ଭଗବାନ ଶିବ କହିଲେ—“ଏ ରୁଦ୍ର, ଯଦି ଅନ୍ଧକାର ରୋଗ ହୁଏ, ତେବେ ଗୁଞ୍ଜାର ମୂଳ ଛେନ୍ତି ଛେନ୍ତି ଛାଗଳୀର ପିଶାବ ସହିତ ମିଶାଇ ଏହାକୁ ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ର କିମ୍ବା ସୁନାର ଦଣ୍ଡରେ ହାତରେ ଘସି ଲଗାଇଲେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ । ଏହି ମଲମ ମୁହଁରେ ଲଗାଇଲେ କାମଳା ନଶ୍ୱ ହୁଏ, ଏବଂ ଘୋଷା ଫଳ ଘ୍ରାଣ କଲେ ହଳଦିଆ କାମଳା ଠିକ୍ ହୁଏ । ଦୂର୍ବା, ଦାନା, ଅଳକ୍ତକ ଓ ହରୀତକୀ ରସ ନାକର ଗଠି ଓ ରକ୍ତସ୍ରାବକୁ ମାନେ । ଜାଙ୍ଗଲି ମୂଳ ଚକି ଏହାର ରସ ନାକରେ ଦେଇଲେ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ଗଠି ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଗାଈଁ ଘିଅ, ସାଲ ଗୁନ୍ଧ, ଧନିଆ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ଧତୁରା ଓ ରକ୍ତ ମିନରାଲ ମିଶାଇ ତେଲ ସହିତ ଏହାକୁ ଫାଟି ଯାଇଥିବା ଓଠରେ ଲଗାଇଲେ ଚିରିଥିବା ଓଠ ନିରାମୟ ହୁଏ । ଚମେଳି ପତ୍ର ଚିବାଇ ମୁହଁରେ ଧରି ରଖିଲେ ମୁହଁର ରୋଗ ଶମିତ ହୁଏ । କେଶର ବିଜ ଖାଇଲେ ଢିଲା ଦାନ୍ତ ମଜବୁତ ହୁଏ । ମୁଁଦ, କୁଷ୍ଠ, ଏଳା, ଯଷ୍ଟିମଧୁ ଓ ମଧୁ ଖାଇଲେ ମୁହଁର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୂରିଯାଏ । ତେଲ ନିୟମିତ ବ୍ୟବହାର କଲେ ମୁହଁର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦାନ୍ତ ଝାଞ୍ଜ ଠିକ୍ ହୁଏ । ଖଟା ମାଣ୍ଡ ତେଲ ସହିତ ମୁହଁରେ ଧରିଲେ କିମ୍ବା ପାନପତ୍ର ଜଳାଇ ଚୁରୁଣି ଲଗାଇଲେ ମୁହଁର ରୋଗ ଶିଘ୍ର ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଅଦା ଚିବାଇଲେ କଫ ବାହାରିଯାଏ । ବିଜପୁରୀ ପତ୍ର, ଏଳା, ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ଲମ୍ବ ମରିଚ ଓ ମଧୁ ଚିବାଇ ଗଳା ଶୁଷ୍କତା ଚିକିତ୍ସା ହୁଏ । ଯଦି ନାକ, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଜିଭରେ ରକ୍ତ ଦୋଷ ହୁଏ, ତେବେ ଶିରୀଷ ବିଜ ରସ ଏବଂ ହଳଦୀର ଚାରି ଗୁଣା ମିଶାଇ ଚାଲି କରି ନାସା ଦ୍ୱାରା ଦେଲେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ରୋଗ ଶିଘ୍ର ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଗୁଞ୍ଜା ମୂଳ ଚିବାଇଲେ ଦାନ୍ତ ମାଗଟି ନଶ୍ୱ ହୁଏ । କଳ ଶୋଫଳ, ଶ୍ୱେତ ଶିରୀଷ, ନୀଳ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଲଗାଇଲେ ଦାନ୍ତ ମାଗଟି ଦୂରିଯାଏ । କଙ୍କଡ଼ ଚାଲ ଓ ଦୁଧ ମିଶାଇ ଲଗାଇଲେ ଦାନ୍ତ ଠିକ୍ ହୁଏ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ଘସିବା ଶବ୍ଦ ହୁଏ ନାହିଁ । କିମ୍ବା କଙ୍କଡ଼ ଚାଲ ମାତ୍ର ଲଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲାଭ ମିଳେ । ଏକୋଇଶି ଦିନ ଧରି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଫଳ ଚକି ଶ୍ୱେତ ସୋରିଷ ଓ କଚା ଚାଉଳ ସହିତ ଦେଲେ ଦାନ୍ତର କଳଙ୍କ ଦୂରିଯାଏ । ଲୋଧ୍ର, କେଶର, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଲୋହ, ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ମଧୁ, ଜଉ ଓ ଚାଉଳ ଚୁରୁଣି ଜଳ ସହିତ ମିଶାଇ ମୁହଁରେ ଲଗାଇଲେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଚେହେରାରେ ଚମକ ଆସେ । ଏହି ପେଷଣୀକୁ ମେଘନା ଦୁଧ ଓ ତେଲ ଦ୍ୱିଗୁଣା ମିଶାଇ, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଲାକ୍ଷା, ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ମଧୁ, କେଶର ଦେଇ ସପ୍ତ ଦିନ ଲଗାଇଲେ ମୁହଁର ରୂପ ଉତ୍କର୍ଷ ହୁଏ । ଅଦା, ଲମ୍ବ ମରିଚ, ଗୁଡ଼ୁଚି, କଣ୍ଟକାରୀ ଚୁରୁଣି ଜଳରେ ଉବା ଖାଇଲେ ଅଗ୍ନିଦୀପନ ହୁଏ । କରଞ୍ଜ, ପର୍ପଟ, ଉଶୀର, ବହାଟି, କଟୁରୋହିଣୀ ଉବା ଜଳରେ ଦେଲେ ବାୟୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ କ୍ଷୟ ଠିକ୍ ହୁଏ । ଗୋକ୍ଷୁର ଉବା ଜଳ ଖାଇଲେ କ୍ଲାନ୍ତି, ଜ୍ୱର, ପିତ୍ତ, ମୂର୍ଛା, କ୍ଷୟ ଦୂରିଯାଏ । ଲମ୍ବ ମରିଚ ଚୁରୁଣି ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଦୁଧରେ ଉବା ଖାଇଲେ ହୃଦ୍ରୋଗ, କାଶ, ବିକୃତ ଜ୍ୱର ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଅର୍ଧ କର୍ଷ ମାପ କରିବା ଉଚିତ, ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ । ଦୁଧ ଗାଈଁ ପିଶାବ ସହିତ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ବିକୃତ ଜ୍ୱର ଓ କକଜନ୍ଧରା ଠିକ୍ ହୁଏ । ଶୁଖିଲା ଅଦା ଦୁଧରେ ଉବା ଦେଲେ ଜ୍ୱର ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ମୁଷ୍ଟା, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ବୃହତୀ ଫଳ ଦେଲେ ଶୟନ ଆସିଯାଏ । ନିଦ୍ରା ନ ହେବାରେ କଳିମରିଚ ଚୁରୁଣି ଓ ଲାଲା ଦେଲେ ନିଦ୍ରା ଆସେ । କକଜଂଘା ମୂଳ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ ନିଦ୍ରା ଆସେ । ଖଟା ମାଣ୍ଡ ଓ ସାରଜ ଗୁନ୍ଧ ତେଲରେ ତିଆରି କରି ଢାଣ୍ଡା ପାଣି ସହିତ ଲଗାଇଲେ ତାପ ଦୂରିଯାଏ, ରକ୍ତଜ୍ୱର ଓ ଜ୍ୱରର ତାପ ଶମିତ ହୁଏ । ଶ୍ରୀକାଶୟ, ମନ୍ଥା, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ପାପନା, ଭେଦକ, ସୌଭଞ୍ଜନ, ଗୋକ୍ଷୁର କିମ୍ବା ବରୁଣ ଚାଲ ଉବା ଜଳରେ ହିଙ୍ଗୁ ଓ ଯବକ୍ଷାର ଦେଇ ଖାଇଲେ ବାୟୁ ଦୋଷ ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଲମ୍ବ ମରିଚ, ତାହାର ମୂଳ ଓ ଭଲ୍ଲାତକ ଉବା ଜଳରେ ଦେଲେ ଭୟଙ୍କର କୋଳିକ ଶମିତ ହୁଏ । ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ମୂଳ ଦେଇ ପିଲା ପୋକର ମାଟି ସହିତ ଘସି ଲଗାଇଲେ ଜଂଘା ପକ୍ଷାଘାତ ଶାନ୍ତି ହୁଏ । ବୃହତୀ ମୂଳ ଜଳରେ ଚକି ଖାଇଲେ ବାୟୁ ସଂଚୟ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ । ତାଜା ଟଗର ମୂଳ ଛେନ୍ତି ଛେନ୍ତି ଛାସ ସହିତ ଦେଲେ ଝିଞ୍ଝିଣିବାତ ଠିକ୍ ହୁଏ । ଏହି ମୂଳ ଭୋଜନ କିମ୍ବା ମାଂସ ରସ ସହିତ ନିୟମିତ ଦେଲେ ହାଡ଼ ଜୋଡ଼ ହୁଏ, ବାୟୁ ଦୋଷ ଓ ଅସ୍ଥି ଭଙ୍ଗ ଠିକ୍ ହୁଏ । ଘିଅ ଲଗାଇ ଶୁଖାଇ ଛେନ୍ତି ଛେନ୍ତି ଛାଗଳୀ ଦୁଧ ମିଶାଇ ପେଷଣୀ ଲଗାଇଲେ ପାଦ ଫୁଲିବା ଶମିତ ହୁଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ମଧୁ, ଘିଅ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ମୋମ, ଗୁଡ଼, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଏବଂ ସାରଜ ଗୁନ୍ଧ ମିଶାଇ ଲଗାଇଲେ ପ୍ଳୀହା ପବିତ୍ର ହୁଏ ।” ଏଭଳି ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ ଦେଇ ରୋଗ ନିବାରଣ ପଥ ଦେଖାଇଲେ ।