ଓ ଶିବ, ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରେଣୀରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରୀରର ଅନେକ ରୋଗ ପାଇଁ ଉପଚାର ପ୍ରକାର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଆରମ୍ଭରେ, ଯଦି ଆପଣ ଦୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ଧକାର କିମ୍ବା ଏହା ସମ୍ପର୍କିତ ଅସୁବିଧାରେ ଭୁଗୁଚି ଅଛନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ସୈନ୍ଧବ ଲୁଣ, ହଳଦୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସ ଚକ୍ଷୁରେ କଳି ଭାବେ ଦେଲେ ଦୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରୋଗ ଦୂର ହେବ। ଏହାପରେ, ଆଟରୁଷକ ମୂଳକୁ ଖଟା ମଣ୍ଡ ଦେଇ ଚକ୍ଷୁପାଟିରେ ଲଗାଇଲେ ଚକ୍ଷୁବେଦନା ହ୍ରାସ ପାଏ। ସତକ୍ର ଏବଂ ବଦରୀ ମୂଳ ଦେଲେ ଚକ୍ଷୁ ଅସୁବିଧା ହ୍ରାସ ପାଏ; ଏହି ସୈନ୍ଧବ ଲୁଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଲ ଓ ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ଏହି ଉପାଦାନଗୁଡିକୁ ଦୁଧ ଓ ଖଟା ମଣ୍ଡ ସହିତ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଘସି ଚକ୍ଷୁରେ କଳି ଭାବେ ଦେଲେ ଚକ୍ଷୁର ଟାଣା ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏବଂ କଳି ଭାବେ ଲଗାଇଲେ ଚକ୍ଷୁର ଆଦି ରୋଗ ଶାନ୍ତି ହୁଏ। ବିଲ୍ବ ଓ କନୀଳିକା ମୂଳ ଘସି ଚକ୍ଷୁରେ ଲଗାଇଲେ ଏକ ପ୍ରୟୋଗରେ ଦୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେଉଛି। ପିପ୍ପଳୀ, ଟାଗରା, ହଳଦୀ, ଆମଳକୀ, ଭାସା, ଖଦିର ଘସି କଳି ଭାବେ ଦେଲେ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ନିରାମୟ ହୁଏ। ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ମୁହଁକୁ ପାଣି ଦେଇ ଚକ୍ଷୁରେ ବେଶି କଳି ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଶ୍ୱେତ ରେଣୁ ମୂଳ ଓ ପତ୍ର ତିଆରି କରି ଲଗାଇଲେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଚକ୍ଷୁର ଜ୍ୱଳନ ଓ ଉତ୍ତାପ ଶାନ୍ତି ହୁଏ। ଚନ୍ଦନ, ସୈନ୍ଧବ ଲୁଣ, ପୁରୁଣା ପାଳାଶ, ହରୀତକୀ, କୁସୁମ ଓ ନୀଳୀ ଦେଲେ ଚକ୍ଷୁ ଉପରେ ଥିବା ଆବରଣ ଓ ଦାଗ ଦୂର ହୁଏ। ଗୁଞ୍ଜା ମୂଳକୁ ମେଉଁ ମୂତ୍ର ସହିତ ଘସି ଏବଂ ରୂପା, କାଂସା କିମ୍ବା ସୁନା ରେ ତିଆରି ଥରଣୀ ଦ୍ୱାରା ଲଗାଇଲେ ଦୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଉପଚାର ଲଗାଇଲେ କମଳ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଘୋଷା ଫଳ ଘ୍ରାଣ କରିଲେ କମଳ ରୋଗ ନିରାମୟ ହୁଏ। ଦୂର୍ବା, ଦାନା, ଅଲକ୍ତକା ଓ ହରୀତକୀ ରସ ଦେଲେ ନାକର ଗଠି ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ରକ୍ତସ୍ରାବ ନିରାମୟ ହୁଏ। ଜାଙ୍ଗଳୀ ମୂଳ ଘସି ରସ ନାକରେ ଦେଲେ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ଗଠି ନିଷ୍ଟ ହୁଏ। ଉଠ ମେଉଁ ଘିଅ, ସାଲ ଗଛର ଲାହି, ଧନିଆ, ହିଙ୍ଗ ଲୁଣ, ଧତୁରା, ଲାଲ ଗେରୁ ଦେଇ ତେଲ ସହିତ ଲଗାଇଲେ ଫଟାଉଠ ଓ ଉଠର ଆଘାତ ନିରାମୟ ହୁଏ। ଚମ୍ପା ପତ୍ର ଚବାଇ ଧରି ରଖିଲେ ମୁହଁର ରୋଗ ନିଷ୍ଟ ହୁଏ। କେସର ଗୁଟି ଖାଇଲେ ଢିଲା ଦାନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ; ମୁଞ୍ଜି, କୁଷ୍ଟ, ଚୋଟି, ଯଷ୍ଟିମଧୁ ଓ ମଧୁ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ଧନିଆ ଖାଇଲେ ମୁହଁର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୂର ହୁଏ; କସା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, କିମ୍ବା ତିତେ ଶାକ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲାଭ ମିଳେ। ତେଲ ନିୟମିତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଲେ ମୁହଁର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୂର ହୁଏ; ଦାନ୍ତର ସମସ୍ତ ଆଘାତ ନିଷ୍ଟ ହୁଏ। ଖଟା ମଣ୍ଡ ତେଲ ସହିତ ମୁହଁରେ ଧରି କିମ୍ବା ପାନ ପତ୍ର ପୋଡ଼ି ଚୁରା ଦେଲେ ମୁହଁର ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଆଦା ଚବାଇଲେ କଫ ତ୍ୟାଗ ହୁଏ; ବିଜୁରି ପତ୍ର, ଚୋଟି, ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ମଧୁ, ଲମ୍ବ ପିପ୍ପଳୀ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ଚମ୍ପା ପତ୍ର ଚୁରା ଓ ଏହି ଉପାଦାନ ଦେଲେ, ଉପରାତ୍ର ମୂଳ ଚବାଇଲେ ଗଳା ଶୁଷ୍କତା ଦୂର ହୁଏ। ନାକ, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଜିଭ ରକ୍ତ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ପିଡିତ ହେଲେ, ସିଲ୍କ ଗଛର ଗୁଟି ରସ ଓ ଚାରି ଗୁଣ ହଳଦୀ ଦେଇ ରନ୍ଧିଲେ ନାକରେ ଦେଲେ ମୁଣ୍ଡ ରୋଗ ନିରାମୟ ହୁଏ; ଏହି ନାସା ଦେଇ ଗଳା ରୋଗ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୁଏ। ଗୁଞ୍ଜା ମୂଳ ଚବାଇଲେ ଦାନ୍ତର କୀଟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; କଳା ଉପରାତ୍ର, ଦୁଧ ଦେଇ ଦେଲେ, ନୀଳୀ ଓ ମଧୁ ଦେଇ ଦାନ୍ତର କୀଟ ଦୂର ହୁଏ। କ୍ରବ ପାଦ ଦୁଧ ସହିତ ଦେଇ ଲଗାଇଲେ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱନି ହୁଏ ନାହିଁ; କ୍ରବ ପାଦ ଏକା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲାଭ ମିଳେ। ଏକୁଇଶି ଦିନ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଫଳ ଚୁରା ରସ ଶ୍ୱେତ ସରିଷ ଓ କଚ୍ଚା ଚାଉଳ ସହିତ ଲଗାଇଲେ ଦାନ୍ତର ଦାଗ ଦୂର ହୁଏ। ଲୋଧ୍ର, କେସର, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଲୋହା ଓ ଅନ୍ୟ ଚୁରା; ଯବ ଓ ଚାଉଳ, ଯଷ୍ଟିମଧୁ ଓ ମଧୁ ଦେଲେ ଏହି ଚୁରା ପାଣି ସହିତ ମୁହଁରେ ଲଗାଇଲେ ନାରୀମାନଙ୍କ ମୁହଁର ଶୋଭା ବଢ଼ିଯାଏ; ଏହି ଚୁରା ଦୁଇ ଭାଗ ମେଉଁ ଦୁଧ ଓ ଏକ ଭାଗ ତେଲ ଦେଇ ତିଆରି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ମିଳେ। ଲାଲ ଚନ୍ଦନ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଲାକ୍ କିମ୍ବା ଏହି ମାପରେ; ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ମଧୁ ଓ କେସର ଦେଇ ସାତ ଦିନ ଲଗାଇଲେ ମୁହଁର ଚମକ ବଢ଼ିଯାଏ। ଆଦା ଓ ଲମ୍ବ ପିପ୍ପଳୀ ଚୁରା, ଗୁଡୁଚି, କଣ୍ଟକାରୀ ଜଳରେ ରନ୍ଧି ପିଲେ ଜଠରାଗ୍ନି ଦୀପ୍ତି ହୁଏ। ବାୟୁ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୟ ରୋଗ ପାଇଁ କରଞ୍ଜ, ପର୍ପଟା, ଉସୀର, ବାହାତି ଓ କଟୁ ରୋହିଣୀ ଦେଲେ ଉପକାର ମିଳେ। ଗୋକ୍ଷୁର ଜଳରେ ରନ୍ଧି ପିଲେ କ୍ଲାନ୍ତି, ଜ୍ୱଳନ, ପିତ୍ତ, ଜ୍ୱର, କ୍ଷୟ, ମୃଚ୍ଛା ଓ କ୍ଷୟ ଦୂର ହୁଏ। ଲମ୍ବ ପିପ୍ପଳୀ ଚୁରା ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଦୁଧରେ ରନ୍ଧି ପିଲେ ହୃଦ୍ରୋଗ, କଫ ଓ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଜ୍ୱର ନିଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ ଅର୍ଦ୍ଧ କର୍ଷ ଦେବା ଉଚିତ; ଦେବା ମାପ ବୟସ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଦୁଧ ଗୋମୂତ୍ର ସହିତ ଦେଲେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଜ୍ୱର ଓ କକଜନ୍ଧାରା ଦୂର ହୁଏ। ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଆଦା ଦୁଧରେ ରନ୍ଧି ପିଲେ ଜ୍ୱର ଦୂର ହୁଏ; ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ମୁଷ୍ଟା, ହିଙ୍ଗ ଲୁଣ, ବୃହତୀ ଫଳ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ନିଦ୍ରାଦାୟକ ବସ୍ତୁ ଦେଲେ ନିଦ୍ରା ଆସେ; ଯଦି ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି, କଳା ମରିଚ ଚୁରା ଓ ଲାଲା ଦେଲେ ନିଦ୍ରା ଆସେ। କକଜଙ୍ଘା ମୂଳ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ ନିଦ୍ରା ଆସେ; ଖଟା ମଣ୍ଡ ଓ ସାର୍ଜା ଲାହି ଦେଇ ତେଲ ତିଆରି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲାଭ ମିଳେ। ଏଭଳି ଶିବ, ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଓ ଉପଚାର ଶରୀରର ରୋଗ ନିରାମୟ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚିକିତ୍ସା କରିଲେ ମାନବ ଶରୀର ନିରୋଗ ଓ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ।