ଏକ ସମୟର କଥା, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଶରୀର ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧ ଓ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଅମୂଲ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ। କଫ ଓ ବାତ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଜ୍ୱରରେ, ତିନି କହିଲେ—ତ୍ରୁଷ୍ଣାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଉଷ୍ଣ ଜଳ ଦିଅ, ଯାହା ଭିତରେ ବିଶ୍ୱପର୍ପଟା, କୋଶୀର, ମୁଷ୍ଟା ଓ ଚନ୍ଦନ ମିଶାଯାଇଛି। କିମ୍ବା, ତ୍ରୁଷ୍ଣା, ବାନ୍ତି, ଜ୍ୱର ଓ ଜ୍ୱଳନା ହେଉଥିବା ସମୟରେ ବିଶେଷ ଠଣ୍ଡା ପାଣି ଦେଲେ ଉପକାର ହୁଏ। ବାତଜ୍ୱର ପାଇଁ, ବିଲ୍ୱ ଆଦି ପଞ୍ଚମୂଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା କଵଥ ଦେବାକୁ କହିଲେ। ପିପ୍ପଳୀ ମୂଳ, ଗୁଡ଼ୁଚୀ ଓ ବିଶ୍ୱଭେଷଜ ଦିଗେଷ୍ଟିଭ ଥିବାରୁ ବାତଜ୍ୱରରେ ଏହି କଵଥ ଦେଲେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଆରାମ ମିଳେ। ପର୍ପଟା ଓ ନିମ୍ବ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଵଥ ମଧୁ ସହିତ ଦେଲେ ପିତ୍ତଜ୍ୱର ନଶ୍ୱ ହୁଏ, ଏହା କେତେଭଳି ତିଆରି କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଶକ୍ତି କମେ ନାହିଁ। ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପାଦ କିମ୍ବା କପାଳକୁ ଦାଗିଲେ, କଢ଼ୁଆ ପାଠା, ପର୍ପଟା, ବିଶାଳା, ତ୍ରିଫଳା, ତ୍ରିବୃତ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଵଥ ପୁର୍ଗେଟିଭ ଭାବରେ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ଟାକୁ ଅଟକାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ହାତୀ ଦାନ୍ତ ଜଳାଇ ତାହାର ଚୁରୁଣିକୁ ବାର୍ଲି ରସ ଓ ଦୁଧରେ ତିଆରି କଲା କଳି ଲାଗାନ୍ତି, ସାତ ରାତି ପରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଶୀର୍ବାଦସ୍ୱରୂପ କେଶ ଉଗିଯାଏ। ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସରେ ତିଆରି ତେଲ ଓ ଗୁଞ୍ଜା ଚୁରୁଣି ମିଶାଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇଲେ କେଶ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହିପରି, ଏଲାଚୀ, ମାଂସୀ, କୁଷ୍ଠ, ଉରା ମିଶ୍ରିତ ଲେପ କିମ୍ବା ଗୁଞ୍ଜା ଫଳର ଲେପ ଲଗାଇଲେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପ୍ରଭାବରେ ହୋଇଥିବା ଟାକୁ ଦୂର କରାଯାଏ। ଆମ୍ବ ଗୁଠି ଚୁରୁଣି ଲେପରୁ କେଶ କମଳ ଓ ନରମ ହୁଏ, କରଞ୍ଜ, ଆମଳକୀ, ଘୃତକୁମାରୀ, ଲାକ୍ଷା ମିଶ୍ରିତ ଲେପ ଲଗାଇଲେ ଲାଲିମା ହଟିଯାଏ। ଆମ୍ବ ଗୁଠି ମଜ୍ଜା ଓ ଆମଳକୀ ଚୁରୁଣି ଲେପ କେଶକୁ ମଜବୁତ, ଘନ, ଲମ୍ବା, ତେଲିଆ ଓ ଅପ୍ରବାହମାନ କରେ। ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଗନ୍ଧପାଷାଣ ଓ ଚାରିଗୁଣା ଗାଈ ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ମଣସା ପାଷାଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଉତ୍ତମ ତେଲ ମାଥାକୁ ଲଗାଇଲେ ଜୁଆଁ ଓ ନିତ୍ୟ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ନୂଆ ଜଳାଇଥିବା ଶଂଖ ଚୁରୁଣି ସିସା ସହିତ ଘସି ଲଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାର ହୁଏ। ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଲୋହା ଚୁରୁଣି, ତ୍ରିଫଳା, ବୀଜପୂରକ ଦ୍ୱାରା କେଶ ମୃଦୁ ଓ ଗାଢ଼ କଳା ହୁଏ। ନୀଳି ଓ କରବୀର ଗୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ରସ ପକାଇ ଲେପ କଲେ ପକା କେଶ ମଧ୍ୟ କଳା ହୁଏ। ଆମ୍ବ ଗୁଠି ମଜ୍ଜା, ତ୍ରିଫଳା, ନୀଳି, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ପାକା ଲୋହା ଚୁରୁଣି ଓ ଖଟା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କେଶ କଳା ହୁଏ। ଚକ୍ରମର୍ଦ୍ଦ ବୀଜ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଏଣ୍ଡୀ ମୂଳ ଖଟା ଜଳରେ ଘସି ଲେପ କଲେ ମୁଣ୍ଡର ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ସିନ୍ଧ ଲବଣ, ବଚା, ହିଙ୍ଗୁ, କୁଷ୍ଠ, ନାଗେଶ୍ୱର, ଶତପୁଷ୍ପା, ଦେବଦାରୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ ଉତ୍ତମ ଅଟିକୁ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଭାରି କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ତେଲର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଗୋପୁରୀ ରସ ମିଶାଇ କାନରେ ଦେଲେ ଭାରି କାନ ବେଦନା ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ମେଷ ମୁତ୍ର ଓ ସିନ୍ଧ ଲବଣ ଦ୍ୱାରା କାନ ପୁରିଦେଲେ କୀଟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ପ୍ରସ୍ରବ ଦୂର ହୁଏ। ଚମେଲି ପୁଷ୍ପ ରସ କିମ୍ବା ଗୋମୟ ଜଳ କାନରେ ଦେଲେ ପୁସ୍ ଚୁଇଁବା ବନ୍ଦ ହୁଏ। ତେଣୁ, କୁଷ୍ଠ, ବଡ଼ କଳା ଚଣା, ପିପ୍ପଳୀ, ଟଗର, ମଧୁ, ଅପାମାର୍ଗ, ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା, ବୃହତୀ, ଧଳା ଶୋରିଷ ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ କହିଲେ। ଯବ, ତିଳ ଓ ସିନ୍ଧ ଲବଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ମସାଜ ହୁଏ; ଏହି ମସାଜ ଲିଙ୍ଗ, ବାହୁ, ସ୍ତନରେ ଲଗାଇଲେ ଏହାର ଆକାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଲ, ଭଲ୍ଲାତକ, ବୃହତୀ, ଦାନା ଆଦି ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ ଲିଙ୍ଗରେ ଲଗାଇଲେ ଏହା ଆକାରରେ ବୃଦ୍ଧି ଆଣେ। ପୁନି, ହରି କହିଲେ—ସୋଭାଞ୍ଜନା ପତ୍ର ରସ ମଧୁ ସହିତ ଆଖିରେ ଲଗାଇଲେ ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଏଠାରେ ଅସୀ ତିଳ ଫୁଲ, ଯାତି ଫୁଲ, ଉଷା, ନିମ୍ବ, ଆମଳକୀ, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ପିପ୍ପଳୀ, ଚାଉଳ ନିଅ। ଏଗୁଡିକୁ ଚାଉଳ ଜଳରେ ଘସି ଛାୟାରେ ଶୁଖାଇ ଗୋଲି ବନ୍ଧିବା; ମଧୁ ସହିତ ଆଖିରେ ଲଗାଇଲେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ବିଭୀତକ ଫଳର ମଜ୍ଜା, ଶଂଖ ଚୁରୁଣି, ମନଃଶିଳା, ନିମ୍ବ ପତ୍ର, କଳା ମରିଚ ଏଗୁଡିକୁ ଛାଗଳ ମୁତ୍ରରେ ଘସି ଲେପ କଲେ ରାତିରେ ଦେଖିପାରିବା ଅସୁବିଧା ଓ ଘନ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ। ଏଠାରେ ଚାରି ଭାଗ ଶଂଖ ଓ ଅର୍ଧ ଭାଗ ମନଃଶିଳା ନିଅ। ଏହାର ଅର୍ଧ ଭାଗ ସିନ୍ଧ ଲବଣ ମିଶାଇ, ପାଣିରେ ଘସି ଛାୟାରେ ଶୁଖାଇ ଗୋଲି ବନ୍ଧି, ଆଖିରେ ଅଞ୍ଜନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ କହିଲେ। ଏହି ଉପାୟ ଘନ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଚିପ୍ଚିପା ଆଖି ରୋଗ ନଶ୍ୱ କରେ। ତ୍ରିକଟୁ, ତ୍ରିଫଳା, କରଞ୍ଜ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଔଷଧ। ସିନ୍ଧ ଲବଣ, ହଳଦୀ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସ ଘସି ଅଞ୍ଜନ କଲେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଆଟରୁଷକ ମୂଳ ଖଟା ଜଳରେ ଘସି ଆଖି ପାଉଁରେ ଲେପ କଲେ ଆଖି ବେଦନା ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ସତକ୍ର ଓ ବଦରୀ ମୂଳ ଖାଇଲେ ଆଖିର ଅସୁବିଧା ଦୂର ହୁଏ; ସିନ୍ଧ ଲବଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଲ ଓ ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଉପକାର ମିଳେ। ଏହି ଉପାୟ ଦୁଧ ଓ ଖଟା ଜଳରେ ତାମ୍ବା ବାଟିରେ ଘସି ଅଞ୍ଜନ କଲେ ଚିପ୍ଚିପା ଆଖି ରୋଗ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ଏହି ଅଞ୍ଜନ ସହ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ—"ଓଁ ଦଦ୍ରୁ ସର କ୍ରଁ ହ୍ରୀଁ ଠଃ ଠଃ ଦଦ୍ରୁ ସର ହ୍ରୀଁ ହ୍ରୀଁ ଓଁ ଉଁ ଊ ସର କ୍ରୀଁ କ୍ରୀଁ ଠଃ ଠଃ"—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଲଗାଇଲେ ଆଖି ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ବିଲ୍ବ ଓ କଣୀଳିକା ମୂଳ ଘସି ଲଗାଇଲେ ଏକଥରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ। ପିପ୍ପଳୀ, ଟଗର, ହଳଦୀ, ଆମଳକୀ, ବଚା, ଖଦିର ଘସି ଅଞ୍ଜନ କଲେ ଆଖି ରୋଗ ଶୁଧ ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଭାତେ ମୁଁହ ଧୋଇ ଦୁଇ ଆଖିରେ ଅଞ୍ଜନ ଲଗାଇଲେ ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଧଳା ଏଣ୍ଡୀ ମୂଳ ଓ ପତ୍ର ତିଆରି କରି ଲଗାଇଲେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଆଖି ଜ୍ୱଳନା ଓ ତାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଚନ୍ଦନ, ସିନ୍ଧ ଲବଣ, ପୁରୁଣା ପାଳାଶ, ହରୀତକୀ, କୁସୁମ, ନୀଳି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅଞ୍ଜନ ଆଖିର ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦାଗ ଦୂର କରେ।