ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବୀୟ ଚିକିତ୍ସାଶାସ୍ତ୍ରର ମହାପଣ୍ଡିତ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ସୁଶୃତଙ୍କୁ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଔଷଧ ଓ ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଶିଖାଇଥିଲେ। ସେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ—ଯଦି କେହି ଘୃତ ଦେଇ ଉନ୍ମେଜନ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଗରମ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତେଲ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଆଲଗା ଭାବରେ। ବାତ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ରୋଗୀଙ୍କୁ ଘୃତ ଦେଇ ଉନ୍ମେଜନ କରିବାରେ ତାଙ୍କୁ ଗରମ ପାଣି ପିଇବାକୁ କହିଯିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଉନ୍ମେଜନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠାରେ ବାୟୁର ସଠିକ ଗତି, ଜାଠରାଗ୍ନିର ଶକ୍ତି, ଓ ଚମକଦାର ବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଷ୍କତାରେ ଭୁଗୁଛନ୍ତି, ସେଉଁମାନେ ଉନ୍ମେଜନ ନିତ୍ୟ କରିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଏହିପୂର୍ବରୁ ଉନ୍ମେଜିତ, ସେଉଁମାନେ ଶୁଷ୍କତା ଆଣିବେ। ଏହିପରି ଚିକିତ୍ସାରେ, ବାତ ଓ କଫ ଦୋଷରେ ଶ୍ୟାମାକ, କୋଦ୍ରବ, ଦୋଷ, ନଟକ୍ର, ପିଣ୍ୟାକ ଓ ସକୁଭି ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱେଦନ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟଧିକ ମୋଟା, ଶୁଷ୍କ, ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ଅଚେତନ ଲୋକଙ୍କୁ କଦାପି ସ୍ୱେଦନ କରାଯିବ ନାହିଁ। ଏହାପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ—"ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଘୃତ, ତେଲ ଓ ଏହାଦି ଉପକରଣ ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ସୁଶୃତ, ତୁମେ ଶୁଣ। ଶଂଖପୁଷ୍ପୀ, ବଚା, ସୋମା, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ବ୍ରହ୍ମସୁବର୍ଚ୍ଚଳା, ଅଭୟା, ଗୁଡୂଚୀ, ଅଟରୂପ, କବାଗୁଜୀ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାଗ ନେଇ, ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତରେ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ। କଣ୍ଟକାରୀ ରସ ଓ ସମାନ ମାତ୍ରା ଦୁଧ ଦେଇ ଯେଉଁ ଘୃତ ତିଆରି ହୁଏ, ତାହାକୁ 'ବ୍ରାହ୍ମୀ ଘୃତ' କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶ୍ରବଣ ଓ ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ତ୍ରିଫଳା, ଚିତ୍ରକ, ବଳା, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ, ନିମ୍ବବାସକ, ପୁନର୍ନଭା, ଗୁଡୂଚୀ, ବୃହତୀ, ଶତାବରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଔଷଧରେ ଘୃତ ତିଆରି କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ବଳା ମୂଳର ଏକ ଶତ କ୍ୱାଥରେ ଅର୍ଧ ଆଢ଼କ ତେଲ ରନ୍ଧିବାକୁ କହିଯାଏ, ଯାହାରେ ମଧୂକ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଚନ୍ଦନ, ଉତ୍ପଳ, ପଦ୍ମକ ଦ୍ୱାରା ଲେପ ତିଆରି କରାଯାଏ। ଏହି ତେଲରେ ଇଲା, ପିପ୍ପଳୀ, କୁଷ୍ଠ, ତ୍ୱକ, ଏଲା, ଅଗୁରୁ, କେସର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘ୍ରାଣଦାୟକ ଔଷଧର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଆଢ଼କ ଦୁଧ ସହିତ ମିଶାଯାଏ। ଏହି ତେଲକୁ ହଳୁକା ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧି, ଶୁଦ୍ଧ ଚାନ୍ଦୀର ଭାଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହା ସମସ୍ତ ବାତ ରୋଗ ଓ ଧାତୁ ଦୁର୍ବଳତା ନିବାରଣ କରେ। ଏହି ତେଲ ରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।" "ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଶତାବରୀ ରସ ଓ ସମାନ ମାତ୍ରା ଦୁଧ ଦେଇ ଶତପୁଷ୍ପ, ଦେବଦାରୁ, ମାଂସୀ, ଶୈଳୟକ, ବଳା, ଚନ୍ଦନ, ଟଗର, କୁଷ୍ଠ, ମନ:ଶିଳା, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଏହି ଔଷଧଗୁଡିକୁ ସମଭାଗରେ ନେଇ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତ ରନ୍ଧିବାକୁ ହୁଏ। ଏହି ଘୃତ କୁଞ୍ଚିତ, ବାମନ, ଲଙ୍ଗଡ଼, ବଧିର, ଅକ୍ଷମ କିମ୍ବା କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ। ଯେଉଁମାନେ ବାତ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, ଶୁକ୍ରଦୁର୍ବଳତା, ଜରା, ଶୀର୍ଷ ଫୁଲିଯିବା, ମୁଖ ଶୁଷ୍କତା ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ତେଲ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ୱର କରେ, ଚର୍ମ, ନାଡ଼ୀ ଓ ସନ୍ଧିରେ ବସିଥିବା ବାତକୁ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍କାସିତ କରେ। ଏହି 'ନାରାୟଣ ତେଲ' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥାଅନୁସାରେ ରୋଗ ନିବାରଣ କରେ।" "ଏହି ଔଷଧଗୁଡିକୁ ଘୃତ ଓ ତେଲରେ ଆଲଗା ଭାବରେ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଶତାବରୀ, ଗୁଡୂଚୀ, ଚିତ୍ରକ, ଗୋଚନା, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ, କଣ୍ଟକାରୀ ଓ ତାଙ୍କ ରସ, ବର୍ଷାଭୂ, ଆଳୟ, ଭାସକ, ତ୍ରିଫଳା, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଇଗ୍ଣ୍ଡକ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, କୁଷ୍ଠ, ମୁସଳୀ, ଦଶମୂଳ, ଖଦିର, ବଟ ଓ ଏହାଦି ଉପଯୁକ୍ତ ଔଷଧରେ ଟାବଲେଟ୍, ଲାଡୁ, କିମ୍ବା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ତିଆରି କରି ରୋଗ ନିବାରଣ କରାଯାଏ। ଘୃତ, ମଧୁ, ପାଣି, ଚିନି ଓ ଏହାଦି ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ଲବଣ ଦେଇ ମିଶାଯିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଔଷଧ ଉପକୃତ ହୁଏ।" "ଚିତ୍ରକ, ଅର୍କ, ତ୍ରିବୃତ୍, ଯବନୀ, ହୟମାରକ, ସୁଧା, ବଳା, ଗଣିକା, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଚିକା ଦ୍ୱାରା ତେଲ ତିଆରି କରିବାକୁ ଶିଖିବା ଦରକାର। ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଉପାଦାନ ନେଇ ତେଲ ରନ୍ଧି, ଏହି ତେଲ ଭଗନ୍ଦର ଚିକିତ୍ସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ତେଲ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଓ ଚିକିତ୍ସାରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ, ଏହା ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଦେଇଥାଏ। ଚିତ୍ରକ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଏହି ମହାତେଲ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ୱର କରେ।" "ଅଜମୋଦା, ସିନ୍ଦୂର, ହରିତାଳ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ନିଶା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର କ୍ଷାର, ଫେନା, କଚା ଅଦା, ଶବ ଗଛର ଗୁମ୍ମା ଦେଇ ତେଲ ତିଆରି ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଭାରୁଣୀ, ଅପାମାର୍ଗ, କଦଳୀ ଓ ତାଙ୍କ ରସରେ ଛାଗ ମୂତ୍ର ମିଶା ଆସୁନ ତେଲ ତିଆରି କରାଯାଏ। ଏହି ତେଲକୁ ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଇ ହଳୁକା ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଅଜମୋଦା ଓ ସମାନ ଉପାଦାନର ତେଲ ଗଠି ଫୁଲିବା ରୋଗକୁ ନିବାରଣ କରେ। ଏହି ତେଲକୁ ଭଲ ଭାବରେ ରନ୍ଧି ଶୁଦ୍ଧ କରି ଚିକିତ୍ସା ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧତା ବଢ଼ାଯିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।" ଏହାପରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ—"ଏହିପରି ଧନ୍ୱନ୍ତରି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ସୁଶୃତ ଚିକିତ୍ସାର ଉପାୟ କଥା କହିଥିଲେ। ପୁନର୍ବାର ହରି, ହରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଦୂର କରିବା ଉପାୟ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।" ହରି କହିଲେ—"ସମସ୍ତ ଜ୍ୱରରେ ପ୍ରଥମେ ଉପବାସ, ଉବାଲା ପାଣି ପିଇବା ଓ ବାୟୁ ସ୍ପର୍ଶ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଜ୍ୱର ଅଗ୍ନି ସ୍ୱେଦନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଗୁଡୂଚୀ ଓ ମୁଷ୍ଟକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କ୍ୱାଥ ବାତଜ୍ୱରର ଚିକିତ୍ସା। ଏବେ ଶୁଣ, ଘୃତ ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ, ଏହି ଘୃତ ଶୁଖିଲା ଅଦା, ପର୍ପଟ, ମୁଷ୍ଟ, ବଳା, କୋଶୀର, ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପିତ୍ତଜ୍ୱର ନିବାରଣ କରେ। ଘୃତ, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ଦୁର୍ଲଭା ଦେଇ କ୍ୱାଥ କଫଜ୍ୱରରେ ଉପଯୋଗୀ। ବଳା ସହ ଏହି ଘୃତ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ନିବାରଣ କରେ, ବିଶେଷକରି ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ପର୍ପଟ ସହ ଦିଆଯିଲେ।" "ପିତ୍ତଜ୍ୱରର ଉତ୍ତମ ଔଷଧ ହେଉଛି କିରାତତିକ୍ତ, ନାରୀ, ଗୁଡୂଚୀ, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ମୁଷ୍ଟ; ଏହି ଉତ୍ତମ ନିୟମ ଶୁଣ। ବଳା, କୋଶୀର, ପାଠା, କଣ୍ଟକାରିକା, ମୁଷ୍ଟ, ସୁରଦାରୁ ଦେଇ କ୍ୱାଥ ତିଆରି କଲେ ତାପ ଶମନ ହୁଏ। ଧନ୍ୟାକ, ନିମ୍ବ, ମୁଷ୍ଟ ଓ ମଧୁ ସହ କିମ୍ବା ପଟୋଳ ପତ୍ର, ଗୁଡୂଚୀ, ତ୍ରିଫଳା ସହ ମିଶାଯିବା ଉପୟୋଗୀ।