ଧନ୍ଵନ୍ତରି ଏବଂ ଶୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଏହିପରି କହିଲେ— ତୁରୁମେରିକ, କୁଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ ଲୁଣ, ମେଷଶୃଙ୍ଗି, ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବଲା, କଚ୍ଛୁରା, ସଲ୍ଲକୀ, ପାଠା, ପୁନର୍ନବା ଏବଂ ଶତାବରୀ— ଏହି ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ବାତ ଏବଂ ପିତ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ। ଅଗ୍ନିମନ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୀ, ଶ୍ବଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଏରଣ୍ଡ, ଯବ, କୋଲା, କୁଲଥ, କର୍ଷାଶୀ, ଦଶମୂଳ— ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଏକା ଏକା ଭାବରେ ବାତ ଏବଂ ପିତ ରୋଗକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ଏହିପରି ଶତାବରୀ, ବିଦାରୀ, ବାଳକ, ଶୀର, ଚନ୍ଦନ, ଦୂର୍ବା, ବଟ, ପିପ୍ପଳୀ, ବଦରୀ, ସଲ୍ଲକୀ— ଏହି ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକ ଦେହକୁ ସ୍ଵସ୍ଥ କରେ। କଦଳୀ, ପଦ୍ମ, ରକ୍ତପଦ୍ମ, ଉଦୁମ୍ବର, ପଟୋଳ ଏବଂ କଫ ଦୂର କରିବା ଉପାୟରେ ହଳଦୀ, ଗୁଡ଼, କୁଷ୍ଠ ଦିଆଯାଏ। ଏହିପରି ଶତପୁଷ୍ପୀ, ଜାତୀ, ବ୍ୟୋଷ, ଅରଗ୍ବଧ, ଲାଙ୍ଗଳୀ, ଘୃତ, ତେଲ, ପଶୁ ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା— ଏହି ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଉନ୍ତ୍ୟତ୍ତମ ମନାଯାଏ। ବୁଦ୍ଧି, ମତି, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଜଠରାଗ୍ନି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଘୃତ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ପିତ ଅଧିକ ହେଲେ କେବଳ ଘୃତ ଦିଅ, ବାତ ଅଧିକ ହେଲେ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଘୃତ ଦିଅ। ଏହିପରି କଫ ଅଧିକ ହେଲେ ଘୃତରେ ବ୍ୟୋଷ ଏବଂ ଆଲକାଲି ମିଶାଇ ଦିଅ; ଗ୍ରନ୍ଥି, ନାଳ, କୀଟ, କଫ, ଚର୍ବି, ବାତ ରୋଗରେ ଏହି ଉପାୟ ଲାଗୁ କରିବା ଉଚିତ। ଗଢ଼ ମଳ ଥିଲେ ଏବଂ ବାତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ଭାର, ନାରୀ, ଅତି ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହେଲେ ତେଲ ଦିଅ। ଶୋଷ, ବେଦନା, ଶ୍ରମ, ଅତି ଜଠରାଗ୍ନି, ଚ୍ୟାନେଲ୍ରେ ବାତ ଅଟକି ରହିଲେ, ଶିରା ନେଟୱାର୍କ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ। ଉନ୍ତ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଔଷଧର ଦେୟ: ଉତ୍ତମ ପ୍ରକାର ପାଇଁ ଏକ ପଳା, ମଧ୍ୟମ ପାଇଁ ତିନି ଅକ୍ଷା, ନିମ୍ନ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧ ପଳା। ଘୃତ ସହ ଉଷ୍ଣ ଜଳ ଦିଅ; ତେଲ ସହ ଅଲଗା ଭାବରେ ଉଷ୍ଣ ଜଳ ଦିଅ; ପିତ ଏବଂ ତୃଷ୍ଣା ଉପଚାରରେ ଉଷ୍ଣ ଜଳ ପିଅ। ଉନ୍ତ୍ୟତ୍ତା, ବାତ ନିମ୍ନଗତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଠରାଗ୍ନି, ଭଲ ଚାମର ଲୋକ ପାଇଁ ଏହି ଉପାୟ ଉଚିତ; ଶୋଷ ଥିଲେ ଉନ୍ତ୍ୟତ୍ତା ଦିଅ, ଉନ୍ତ୍ୟତ୍ତା ଅଧିକ ଥିଲେ ଶୋଷ ଦିଅ। ଶ୍ୟାମାକ, କୋଦ୍ରବ, ଦୋଷ, ନଟକ୍ର, ପିଣ୍ୟାକ, ସକୁଭି— ଏହି ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ବାତ ଏବଂ କଫ ରୋଗରେ ନିଷ୍ପାପନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ; ଅତି ଚର୍ବି, ଶୋଷ, ଦୁର୍ବଳ, ଅଚେତ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଷ୍ପାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଧନ୍ଵନ୍ତରି କହିଲେ: ଏବେ ଘୃତ, ତେଲ ଏବଂ ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି। ଶଙ୍ଖପୁଷ୍ପୀ, ବଚା, ସୋମା, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ବ୍ରହ୍ମସୁଵର୍ଚ୍ଚଳା, ଅଭୟା, ଗୁଡୁଚୀ, ଅଟରୂପ, କବାଗୁଜୀ— ଏଠାରେ ସମପ୍ରମାଣ ଦେଇ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ। କଣ୍ଟକାରୀ ରସ ଏବଂ ସମପ୍ରମାଣ ଦୁଧ ମିଶାଇ ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଘୃତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶ୍ରବଣ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ତ୍ରିଫଳା, ଚିତ୍ରକ, ବଲା, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ, ନିମ୍ବବାସକ, ପୁନର୍ନବା, ଗୁଡୁଚୀ, ବୃହତୀ, ଶତାବରୀ— ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଉପଲବ୍ଧ ଘୃତ ତିଆରି କରାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଏକ ଶତ ବଲା ମୂଳର କ୍ୱାଥରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆଢ଼କ ତେଲ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ମଧୁକ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଚନ୍ଦନ, ଉତ୍ପଳ, ପଦ୍ମକା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶାଇ। ଇଲା, ପିପ୍ପଳୀ, କୁଷ୍ଠ, ତ୍ୱକ, ଏଲା, ଅଗୁରୁ, କେସରା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଓ ଜୀବନଦାୟୀ ଔଷଧି ଏକ ଆଢ଼କ ଦୁଧ ସହ ମିଶାଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ। ଏହି ତେଲ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହଳୁକ ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ଶୁଭ୍ର ରୂପା ଭାଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ବାତ ଏବଂ ଦେହର ସମସ୍ତ ଧାତୁ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ତେଲ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ବାତ ରୋଗକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଶତାବରୀ ରସ ଏବଂ ସମପ୍ରମାଣ ଦୁଧ ମିଶାଇ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଶତପୁଷ୍ପ, ଦେବଦାରୁ, ମାଂସୀ, ଶୈଳେୟକ, ବଲା, ଚନ୍ଦନ, ଟଗର, କୁଷ୍ଠ, ମନ:ଶିଲା, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ— ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ସମପ୍ରମାଣ କର୍ଷ ଦେଇ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ଏହି ଘୃତ କୁଞ୍ଚିତ, ବାମନ, ଲଙ୍ଗ, ବଧିର, ଅପଙ୍ଗ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ଅଂଗ ବାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୌନ ଶକ୍ତି ହୀନ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ, ଫୁଲିଯାଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ— ଏହି ତେଲ ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନଷ୍ଟ କରି ତ୍ୱଚା, ଶିରା, ନସାରେ ଥିବା ବାତକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରେ। ଏହି ନାରାୟଣ ତେଲ, ବିଷ୍ଣୁ କହିଥିବା, ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଔଷଧିରେ ଘୃତ ଓ ତେଲ ଅଲଗା ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ଥୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଶତାବରୀ, ଗୁଡୁଚୀ, ଚିତ୍ରକ, ଗୋଚନା, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ, କଣ୍ଟକାରୀ ଓ ତାହାର ରସ ଦେଇ ଲାଗୁ କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷାଭୂ, ଆଳୟ, ବାସକ, ତିନି ଫଳ, ବ୍ରାହୀ, ଇଗ୍ଣ୍ଡକ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, କୁଷ୍ଠ, ମୁସଳୀ, ଦଶମୂଳ, ଖଦିର, ବଟ ଓ ସମାନ ଔଷଧି— ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଗୁଳି, ଲଡ଼ୁ କିମ୍ବା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ତିଆରି କରି ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗର ଉପାୟ। ଘୃତ, ମଧୁ, ଜଳ, ଚିନି ଓ ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶାଇ, ତିକ୍ତ ଲୁଣ ଦେଇ ଉପଲବ୍ଧ ଉପାୟ କରାଯାଏ। ଚିତ୍ରକ, ଅର୍କ, ତ୍ରିବୃତ, ଯବନୀ, ହୟମାରକ, ସୁଧା, ବଲା, ଗଣିକା, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ସୁଵର୍ଚ୍ଚିକା— ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ। ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଏକଟିକରି ବିଦ୍ୱାନ ତେଲ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ଏହି ତେଲ ତିଆରି କରି ଭୟୋଗ (ଫିଷ୍ଟୁଲା) ରୋଗରେ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଧନ ଓ ଚିକିତ୍ସା, ସମସ୍ତ ଚାମର ଦେଇଥାଏ; ଚିତ୍ରକ ଆରମ୍ଭ ତେଲ ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଅଜମୋଦା, ସିନ୍ଦୂରା, ହରିତାଳା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ନିଶା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଆଲକାଲି, ଝାଗ, ତାଜା ଅଦା, ଶବ ଗଛର ଗୁମ୍ମି— ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଇନ୍ଦ୍ରବାରୁଣୀ, ଅପାମାର୍ଗ, କଦଳୀ ଓ ତାହାର ରସ ମିଶାଇ ମାଷ୍ଟର୍ଡ ତେଲ ଏବଂ ମେଢ଼ା ମୁତ୍ର ଦେଇ ତିଆରି କରାଯାଏ। ଏହି ତେଲ ଗାଏ ଦୁଧ ସହ ହଳୁକ ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ; ଅଜମୋଦା ଓ ସମାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ତିଆରି ତେଲ ଗ୍ରନ୍ଥି ଫୁଲିବା ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ତେଲ ଭଲ ଭାବରେ ରନ୍ଧିବା ପରେ ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ତେଲ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା ଓ ମୃଦୁତା ଦିଆଯାଏ।