ଧନ୍ୱନ୍ତରି ମହାର୍ଷି ସୁଶୃତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଘୃତ, ତେଲ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଔଷଧ ଉପରେ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଶ୍ରବଣ କର। ଏଠିରେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଷୟରେ ଖୁବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଦି ଏକାକି ସେବନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଦେହର ନାଳୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅବରୋଧ କରେ, ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରେ, ଚୁଲି ଓ ଅଙ୍ଗରେ ଖଜୁଆ ଦେଇଥାଏ, ଗ୍ରୀବା ଫୁଲିଯାଏ, ଚର୍ମର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଏ, ରକ୍ତ ଓ ବାତ ଦୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଶୁକ୍ର ଦୋଷ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୋଗ ଓ ଅନେକ ବ୍ୟାଧି ହୁଏ। ପିପ୍ପଳୀ, ଶିଗ୍ରୁ ମୂଳ, ଦେବଦାରୁ, କୁଷ୍ଠ, ରସୁଣ, ବଲ୍ଗୁଜୀ ଫଳ, ମୁଷ୍ତା, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ଲାଙ୍ଗଳୀ ପ୍ରଭୃତି ଦ୍ରବ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ତୀକ୍ତ ରସ ଅଗ୍ନିଦୀପକ, ଶୋଧକ, ଚର୍ମ ରୋଗ, ଖଜୁଆ ଓ କଫ ନାଶକ; ଏହା ଭାରି ହେବା, ଆଳସ୍ୟ, କୀଟ ନାଶ କରେ, ଶୁକ୍ର ଓ ଚର୍ବିକୁ ଦମନ କରେ। କିନ୍ତୁ ବେଶି ଭାବେ ନିଅଗୁଡ଼ିକୁ ସେବନ କଲେ ମୁଣ୍ଡ ଘୁରା, ଜଳନ, ଇତ୍ୟାଦି ହୁଏ। କୃତମାଳା, କୀରାଣୀ, ହଳଦୀ, ଯବ, କଠାର, ବେତ୍ର, ବୃହତୀ, ଶଙ୍ଖିନୀ, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ଦ୍ରବନ୍ତୀ, ତ୍ରିବୃତ, ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣୀ, କାରବେଲ୍ଲା, ବେଗୁନ, କରବୀର, ବାସକ, ରୋହିଣୀ, ଶଂଖଚୂର୍ଣା, କର୍କୋଟ, ଜୟନ୍ତିକା, ଜାତୀ, ବାରୁଣକ, ନିମ୍ବୁ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ, ପୁନର୍ନବା ଏହି ସବୁ ତୀକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବରେ ଉପଯୋଗୀ। ତୀକ୍ତ ରସ କଟୁ, ଶୋଧନ, ଦୀପନ; ଏହା ଶୁଧ୍ଧିକର, ଜ୍ୱର ଓ ତିରିକ୍ତ ଦାହ ହରେ, ଅଚେତନ, କଣ୍ଠବ୍ୟଥା ଓ ଏହା ସମ୍ପୃକ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ। କିନ୍ତୁ ବେଶି ଖାଇଲେ ମଳ ଓ ମୁତ୍ର ଶୁଷ୍କ କରେ, ମଣ୍ଡ ଜଡାଇଯାଏ, ନଡ଼ି ମଡ଼ିଯାଏ, ବ୍ୟଥା, ମୁଣ୍ଡ ବିଥା, ଓ ଘାଉ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା, ସଲ୍ଲକୀ, ଜାମୁ, ଆମ୍ରାତକ, ବଚା, ଟିଣ୍ଡୁକ, ବକୁଳ, ଶାଳ, ପାଳଙ୍କୀ, ମୁଡ଼ଗ, ଚିଲ୍ଲକ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକ ଖାଇଲେ କଷାୟ ରସ ଶୋଷଣ, ରୋପଣ, ବନ୍ଧନ, ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ଶୁଷ୍କ କରେ; ବେଶି ଖାଇଲେ ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁଖ ଶୁଷ୍କତା, ଜ୍ୱର, ଗୁଦଫୁଲି, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠିନତା ଦିଏ। ହଳଦୀ, କୁଷ୍ଠ, ସାଇନା ଲୁଣ, ମେଷଶୃଙ୍ଗୀ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବଳା, କଚ୍ଛୁରା, ସଲ୍ଲକୀ, ପାଠା, ପୁନର୍ନବା, ଶତାବରୀ, ଅଗ୍ନିମନ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୀ, ଶ୍ୱଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଏରଣ୍ଡ, ଯବ, କୋଳ, କୁଲଥ, କର୍ଷାଶୀ, ଦଶମୂଳ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏକେଠାରେ ବା ଅଲଗା ଭାବରେ ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ଦୋଷ ନାଶ କରେ। ଶତାବରୀ, ଵିଦାରୀ, ବାଳକ, ଶୀର, ଚନ୍ଦନ, ଦୂର୍ବା, ବଟ, ପିପ୍ପଳୀ, ବଦରୀ, ସଲ୍ଲକୀ, କଦଳୀ, ପଦ୍ମ, ରକ୍ତପଦ୍ମ, ଉଦୁମ୍ବର, ପଟୋଳ, ଏବଂ କଫ ନାଶକ ଦଳ: ହଳଦୀ, ଗୁଡ଼, କୁଷ୍ଠ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେହରେ କଫ ଦୋଷ ଦୂର କରେ। ଶତପୁଷ୍ପୀ, ଜାତୀ, ବ୍ୟୋଷ, ଅରଗ୍ବଧ, ଲାଙ୍ଗଳୀ, ଘୃତ, ତେଲ, ପଶୁ ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା ଏହି ସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପୁଣି ଘୃତ ଉନ୍ନତ ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ମୃତି, ଧୀ, ଅଗ୍ନି ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ଅତି ପିତ୍ତ ଥିଲେ କେବଳ ଘୃତ ଦିଆଯିବ; ଅତି ବାତ ଥିଲେ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଘୃତ ଦିଆଯିବ। ଯେଉଁମାନେ ଅତି କଫ ଦୋଷ ରୋଗୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଘୃତ ସହ ବ୍ୟୋଷ ଓ ଖାର ଦିଆଯିବ; ଗଠି, ନାଳୀ, କୀଟ, କଫ, ଚର୍ବି, ବାତ ଦୋଷ ରୋଗୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାୟ ଦିଆଯିବ। ଯେଉଁମାନେ କଠିନ ମଳ ରୋଗୀ, ବାତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ଭାର, ସ୍ତ୍ରୀ, ଅତି କ୍ଷୟ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀଣ, ସେମାନଙ୍କୁ ତେଲ ଦିଆଯିବ। ଶୁଷ୍କତା, ଯନ୍ତ୍ରଣା, କ୍ଷୟ, ଅତି ଦୀପନ ଅଗ୍ନି, ବାତ ନାଳୀ ଅବରୋଧ ଥିଲେ, ନଡ଼ୀ ଦାଗି, ଯୋନି ଓ ମୁଣ୍ଡ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିକିତ୍ସା କରାଯିବ। ଉତ୍ତମ ପ୍ରକାର ରୋଗୀଙ୍କୁ ଏକ ପଳା ମାତ୍ରା, ମଧ୍ୟମ ପ୍ରକାରକୁ ତିନି ଅକ୍ଷ, ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରକୁ ଅର୍ଧ ପଳା ମାତ୍ରା ଦିଆଯିବ। ଘୃତ ସହ ସେବନ କରିବାକୁ ଉଷ୍ଣଜଳ ଦିଆଯିବ, କିନ୍ତୁ ତେଲ ସହ ଆଲଗା ଭାବେ ଦିଆଯିବ। ପିତ୍ତ ଓ ତିରିକ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଣା ରୋଗୀଙ୍କୁ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଚିକିତ୍ସାରେ ଉଷ୍ଣଜଳ ପାନ କରାଯିବ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନିଗ୍ଧ, ବାତ ନିମ୍ନଗତ, ଦୀପନ ଅଗ୍ନି, ଶୁଭ୍ର ଚର୍ମ ଥିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଚିକିତ୍ସା ଉପଯୁକ୍ତ; ଶୁଷ୍କ ଥିଲେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦିଆଯିବ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଥିଲେ ଶୁଷ୍କ ଚିକିତ୍ସା କରାଯିବ। ଶ୍ୟାମାକ, କୋଦର, ଦୋଷ, ନଟକ୍ର, ପିଣ୍ୟାକ, ସକୁଭି ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାତ ଓ କଫ ରୋଗୀଙ୍କୁ ସ୍ୱେଦନ କରାଯିବ; କିନ୍ତୁ ଅତି ଅସ୍ଥୂଳ, ଶୁଷ୍କ, କ୍ଷୀଣ, ବେହୋଶ ରୋଗୀଙ୍କୁ ସ୍ୱେଦନ ନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଉଁପରି ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଶ୍ରୀଘୃତ ଓ ତେଲର ବିଶେଷ ଉପାୟ ବିବେଚନା କଲେ। ଶଂଖପୁଷ୍ପୀ, ବଚା, ସୋମା, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ବ୍ରହ୍ମସୁବର୍ଚଳା, ଅଭୟା, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ଅଟରୂପ, କବାଗୁଜୀ—ଏମାନଙ୍କୁ ସମମାନରେ ନେଇ, ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। କଣ୍ଟକାରୀ ରସ ଓ ସମପରିମାଣ ଦୁଧ ମିଶାଇ, ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଘୃତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା କାନ ଶ୍ରବଣ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଉନ୍ନତ କରେ। ତ୍ରିଫଳା, ଚିତ୍ରକ, ବଳା, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ, ନିମ୍ବବାସକ, ପୁନର୍ନବା, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ବୃହତୀ, ଶତାବରୀ ଦ୍ୱାରା ଘୃତ ପାକ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ। ଶତ ବଳା ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆଢ଼କ ତେଲ ପାକ କରି, ମଧୂକ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଚନ୍ଦନ, ଉତ୍ପଳ, ପଦ୍ମକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଇ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ତେଲକୁ ଇଲା, ପିପ୍ପଳୀ, କୁଷ୍ଠ, ତ୍ୱକ୍, ଏଲା, ଅଗୁରୁ, କେସର ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଜୀବନ୍ୟ ଔଷଧ ସହ ଏକ ଆଢ଼କ ଦୁଧ ମିଶାଇ, ହଳୁକ ଅଗ୍ନିରେ ପାକ କରି, ଶୁଭ୍ର ରୂପା ଭାଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ତେଲ ସମସ୍ତ ବାତ ଦୋଷ ଓ ଦେହର ତନ୍ତୁ ରୋଗ ଦୂର କରେ। ଏହି ତେଲ ରାଜାମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ବାତ ଦୋଷ ଶମନ କରେ। ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଶତାବରୀ ରସ ଓ ସମପରିମାଣ ଦୁଧ ମିଶାଇ, ଶତପୁଷ୍ପ, ଦେବଦାରୁ, ମାଂସୀ, ଶୈଳୟକ, ବଳା, ଚନ୍ଦନ, ଟଗର, କୁଷ୍ଠ, ମନଃଶିଳା, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଏହି ସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ସମମାନ ଭାରରେ ନେଇ, ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତ ପାକ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଘୃତ କୁଞ୍ଚିତ, ବାମନ, ଖଞ୍ଜ, ବଧିର, ଅକ୍ଷମ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀ, ଅଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗ, କ୍ଷୀଣ, ବୃଦ୍ଧ, ଫୁଲିଯାଇଥିବା, ମୁଖ ଶୁଷ୍କ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।