ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଏକ ଦିନ ଚିକିତ୍ସାର ଅନେକ ଗୁପ୍ତ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେ କହିଲେ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଳର ତେଲ ଦ୍ୱାରା କୀଟ, ଚର୍ମରୋଗ, ମୁତ୍ର ଦୋଷ ଓ ବାୟୁ, କଫ, ମୁଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର କରାଯାଏ । ପୁନି ସେ ପୋମେଗ୍ରାନେଟ୍, ଆମଳକୀ, କୋଲା, କରମଦା, ପିୟାଳା, ଜମ୍ବିରା, ନାଗଙ୍ଗା, ଅମ୍ରତକା ଓ କପିତ୍ଥ ଫଳର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ପିତ୍ତ ଦୋଷରେ ଉପକାରୀ, ବାତ ଶାନ୍ତ କରେ, କିନ୍ତୁ କଫ ବଢ଼ାଇ ଦିଏ । ଜିମୁତକା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ କୁଟଜା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଜଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଶୋଷଣ କରେ । ଧମାର୍ଗଭ ଓ ଅର୍କ ଦିଆଯିବା ସମୟରେ ସଦା ଏକସାଥି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଦିନ ମଧ୍ୟାନ୍ନରେ ବମି କରାଇବାକୁ ମଦନା, ଇନ୍ଦ୍ରାବା ଓ ବଚା ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକର ଦେହ ମୃଦୁ, ସେ ପିତ୍ତ ଦୋଷରେ ପ୍ରଭାବିତ; ଯେଉଁ ଲୋକର ଦେହ କଠିନ, ସେ ବାତ ଓ କଫ ଦୋଷରେ; ଯେଉଁ ଦେହ ମଧ୍ୟମ, ସେ ତ୍ରିବୃତ୍ ଦ୍ୱାରା ଶୋଧନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ତ୍ରିବୃତ୍ ଚିନି, ମଧୁ, ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ, ନାଗରା, ହରିତକୀ ଓ ବିହାନା ସହିତ ଗାଈର ମୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେଲେ ଶୋଧନ କାମ କରେ। ବାତ ଦୋଷ ଅଧିକ ଥିବା ଦେହରେ, ଖାଇବା ପରେ ଏରଣ୍ଡ ତେଲ ଓ ତ୍ରିଫଳା ଦ୍ୱିଗୁଣା ମାତ୍ରାରେ ଦେଲେ ବମି ହୁଏ। ଏନିମା ପାଇଁ ବାଁଶର ଏକ ନଳି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଆଠ କିମ୍ବା ବାର ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଓ କର୍କନ୍ଧୁ ଫଳ ଭଳି ଏକ ଫୋକ ଥାଏ। ଏହିପରି ଏନିମା ଦେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ମାତ୍ରା ଅନୁସାରେ ହାଫ, ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ, କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଳା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ—ଏହି ଲାଘବ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ। ଏହିପରି ଉପକାରୀ ଅକ୍ଷବତ୍ରୀକୁ ଏକ, ଦୁଇ, କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗରେ ରୁଗର୍ଦାନା, ଶତାବରୀ, ସ୍ରିତ, ଭୃଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁଭରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ମିଶାଇ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ପରେ କହିଲେ, ମୁଁ ଏବେ ମଧୁର ଗୁଣ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି, ଯାହା ରାଗ ଦୂର କରେ: ଶାଳି ଚାଉଳ, ଶଷ୍ଟିକା ଚାଉଳ, ଗୋଧୁମା ଗହମ, ଦୁଧ, ଘିଁ, ରସ ଓ ମଧୁ। ମାରୋ, ଶ୍ରିଙ୍ଗଟକା, ଯବ, ଉରୁଗି, କ୍ଷୁରା, ଗମ୍ଭାରୀ, ପୁଷ୍କରା ବୀଜ, ଅଙ୍ଗୁର, ଖଜୁରା, ବଳା ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସେ। ଏହିପରି ମଧୁର ପଦାର୍ଥରେ ନଡିଆ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଆତ୍ମନୁପ୍ତା, ବିଦାରୀ, ପିୟାଳା, ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ତାଳ ଫଳ, ଶ୍ୱେତ କୁମ୍ଭୀ ମୁଖ୍ୟ। ଏହିପରି ଦେଲେ ମୁର୍ଚ୍ଛା, ଜ୍ୱଳନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୁଦ୍ଧି, କୀଟ ଓ କଫ ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ; ଅତି ମାତ୍ରାରେ ଦେଲେ ହାନି କରେ। ଅସ୍ଥମା, କାଶ, ମଧୁମେହ, କଣ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର, ଗଠା, ଗଳସ୍ଫୀତି, ଏଲିଫ୍ୟାଣ୍ଟିଆସିସ୍ ରୋଗରେ ଗୁଡ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ପଦାର୍ଥର ଲେପ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ପୋମେଗ୍ରାନେଟ୍, ଆମଳକୀ, ଆମ୍ର, କପିତ୍ଥ, କରମଦା, ମତୁଲୁଙ୍ଗା, ଅମ୍ରତକା, ବଦରା, ଟେନ୍ତୁଲ ଫଳ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସେ। ଦହି, ଛାସ, ଫରମେଣ୍ଟ ଗ୍ରୁଏଲ, ଲକୁଚା ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟ sour ପଦାର୍ଥ—ଖଟା ରସ ଲୁଣ ଓ ଆଦା ସହିତ ଜୀରଣ କରେ ଓ ଜୀରଣଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇ ଦିଏ। ଏହି ଖଟା ରସ ଶୋଷଣ କରେ, ବାୟୁ ବଢ଼ାଇ ଦିଏ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଜ୍ୱଳନ ଓ ଅଧୋଗତି କରେ; ଅତି ମାତ୍ରା ନିଗଲେ ଦାନ୍ତରେ ସଂକୁଚନ ହୁଏ। ଏହି ଖଟା ରସ ଦେହକୁ ଶିଥିଳ କରେ, କଣ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର, ଗଳ, ମୁଖ ଓ ହୃଦୟ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଘା ଓ ଅଳସର ଉତ୍ତେଜନା ପରେ ଜ୍ୱଳନ ଦେଇଥାଏ। ସାଧାରଣ ଲୁଣ, ଯବକ୍ଷାର, ସର୍ଜିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୁଣ—ଲୁଣ ରସ ଶୁଧ୍ଧି, ଜୀରଣ, ଶୋଷଣ ଓ ବିଭେଦନ କରେ। ଏକା ଦିଆଯିବାରେ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ଅବରୋଧ କରେ ଓ ଶିଥିଳତା ଦେଇଥାଏ; ଦେହର ଅଙ୍ଗରେ ଖିଜି, ଉଦର ଫୁଲିବା, ଚର୍ମ ରଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ, ରକ୍ତ ଦୋଷ, ବାୟୁ, ପିତ୍ତ ଓ ରକ୍ତ ଦୋଷ, ନପୁଂସକତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୋଗ ହୁଏ। ଲଙ୍ଗ ମରିଚ, ହସରାଡିଶ୍ ମୂଳ, ଦେବଦାରୁ, କୁଷ୍ଠ, ରସୁଣ, ବଳଗୁଜୀ ଫଳ, ମୁଷ୍ଟା, ଗୁଗୁଳୁ, ଲାଙ୍ଗଳୀ—ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରସ ଉତ୍ତେଜନା, ଶୁଧ୍ଧି, ଚର୍ମ ରୋଗ, ଖିଜି ଓ କଫ ନଷ୍ଟ କରେ; ଅତି ମାତ୍ରାରେ ଦେଲେ ମୁଣ୍ଡ ଘୁରିବା, ଜ୍ୱଳନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ହୁଏ। କୃତମାଳା, କୀରାଣୀ, ହଳଦୀ, ଯବ, ମିଠା କଣ୍ଟା, ବେତ୍ର, ବୃହତୀ ଓ ଶଙ୍ଖିନୀ—ଗୁଡୁଚୀ, ଦ୍ରାବନ୍ତୀ, ତ୍ରିବୃତ୍, ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣୀ, କାରବେଲ୍ଲା, ବେଗୁନ, କରବୀର, ଭାସକା—ରୋହିଣୀ, ଶଙ୍ଖ ଚୁରା, କର୍କୋଟା, ଜୟନ୍ତିକା, ଜାତୀ, ଭାରୁଣକା, ନିମ୍ବୁ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ, ପୁନର୍ନବା—ଏହିପରି ତିତିକ୍ତ ରସ ଚେଦନ, ଶୁଧ୍ଧି, ଉତ୍ତେଜନା, ଜ୍ୱର, ତୃଷ୍ଣା ଦୂର କରେ; ମୁର୍ଚ୍ଛା, କଣ୍ଠ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଏହିପରି ରୋଗ ନିବାରଣ କରେ। ଅତି ମାତ୍ରାରେ ଦେଲେ ମଳ ଓ ମୁତ୍ର ଶୁଷ୍କ ହୁଏ; ଜବା ଶିଥିଳ, ଅନ୍ତରା ହୁଏ, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁଣ୍ଡ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଘା ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା, ସଲ୍ଲକୀ, ଜମ୍ବୁ, ଆମ୍ରତକା, ବଚା, ତିନ୍ଦୁକା, ଭକୁଳା, ଶାଳ, ପାଳଙ୍କୀ, ମୁଦ୍ଗା, ଚିଲ୍ଲକା—ଏହିପରି କଷା ରସ ଶୋଷଣ, ଉପଚାର, ବନ୍ଧନ ଓ ଅର୍ଦ୍ରତା ଶୁଷ୍କ କରେ; ଅତି ମାତ୍ରାରେ ଦେଲେ ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁଖ ଶୁଷ୍କ, ଜ୍ୱର, ଉଦର ଫୁଲିବା ଓ ଶିଥିଳତା ହୁଏ। ହଳଦୀ, କୁଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ ଲୁଣ, ମେଷଶ୍ରିଙ୍ଗୀ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବଳା, କଚ୍ଛୁରା, ସଲ୍ଲକୀ, ପାଠା, ପୁନର୍ନବା, ଶତାବରୀ—ଅଗ୍ନିମନ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୀ, ଶ୍ୱଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ଏରଣ୍ଡା, ଯବ, କୋଲା, କୁଲଥ, କର୍ଷାଶୀ, ଦଶମୂଳ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଆଯିବାରେ ଓ ସମସ୍ତ ମିଶାଇ ଦିଲେ ବାୟୁ ଦୋଷ ଓ ଅନେକ ପିତ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରାଯାଏ। ଶତାବରୀ, ବିଦାରୀ, ବାଳକା, ଶୀରା, ଚନ୍ଦନ, ଦୂର୍ବା, ବଟ, ପିପ୍ପଳୀ, ବଦରୀ, ସଲ୍ଲକୀ—କଳା, ପଦ୍ମ, ରକ୍ତ ପଦ୍ମ, ଉଦୁମ୍ବରା, ପଟୋଲା, ତାପରେ କଫ ଦୂର କରିବା ଦଳ: ହଳଦୀ, ଗୁଡ, କୁଷ୍ଠ। ଶତପୁଷ୍ପୀ, ଜାତୀ, ଭ୍ୟୋଷ, ଅରଗ୍ବଧା, ଲାଙ୍ଗଳୀ, ଘିଁ, ତେଲ, ପଶୁ ଚର୍ବି, ମାରୋ ଏହି ଉନ୍କ୍ତ ପଦାର୍ଥରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଭଳି ଘିଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ମୃତି, ଧୀ, ଜୀରଣ ଶକ୍ତି ଚାହାନ୍ତି; ପିତ୍ତ ଅଧିକ ଥିଲେ କେବଳ ଘିଁ ଦିଅ, ବାୟୁ ଅଧିକ ଥିଲେ ଘିଁ ଲୁଣ ସହିତ ଦିଅ। କଫ ଅଧିକ ଥିଲେ ଘିଁ ଭ୍ୟୋଷ ଓ ଆଲକାଲିନ୍ ପଦାର୍ଥ ସହିତ ଦିଅ; ଗ୍ରନ୍ଥି, ଚ୍ୟାନେଲ୍, କୀଟ, କଫ, ଚର୍ବି, ବାୟୁ ଦୋଷରେ ଦିଅ।