ଏକ ସମୟର କଥା, ଶିଶୁମାନେ ଯେତେବେଳେ ବାଲା କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ, ତେଁବେଳେ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଏହାର ଉପଚାର ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଲେହ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ଲେହ୍ୟରେ ଥିଲା—କୁଷ୍ଠ, ବଚା, ଅଭୟା, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ମଧୁରା, ମଧୁ ଓ ଘୃତ। ଏହି ଔଷଧ ଶିଶୁଙ୍କର ଚମକ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଆକର୍ଷଣ ବଢ଼ାଏ। ଯଦି ମାଆର ଦୁଧ ମିଳିନଥାଏ, ତେବେ ଛୁଆଙ୍କୁ ଛାଗ ଓ ଗାଈର ଦୁଧ ଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହାର ଗୁଣ ଏକରୂପ। ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଶୀତ ନଥିବା ସ୍ଫୀତିରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ଗରମ କରାଯାଇଥିବା ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସେକ ଦେବା ଉପଯୁକ୍ତ। ବାମ୍ମି ଓ ଜ୍ୱର ଦେଖାଦେଲେ, ମୁଷ୍ଟା ଓ ବିପାୟକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲେହ୍ୟ ଦେବା ଉପକାରୀ। ଦିଗ୍ଧି ଲାଗିଲେ, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ବିଷା, ବେଳ ଓ କୁଟଜ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ହିକ୍କା ଓ ବାମ୍ମି ଦେଖାଦେଲେ, ମଧୁ, ବ୍ୟୋଷ ଓ ମାତୁଲୁଙ୍ଗ ଦେବା ଉପକାରୀ। କୁଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରୟବ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥକ, ନିଶା ଓ ଦୂର୍ବା ଚର୍ମରୋଗରେ ଲାଭକାରୀ। ଗ୍ରହଦୋଷ ଦୂର କରିବାକୁ ମହାମୁଞ୍ଜା, ତିକ୍ତ ଓ ଜୀଚ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତଚ୍ଛଦ, ଅମୟ, ନିଶା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗ ମଲିବା ପ୍ରସ୍ତାବିତ। ଶଙ୍ଖ, ପଦ୍ମବୀଜ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ବଚା ଓ ଲୋହ ଧରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶିଶୁଙ୍କୁ ଝଡ଼ା ଓ ତାନା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଦିଆଯାଏ—"ଓଁ କଂ ଠଂ ଯଂ ଗଂ, ବୈନତେୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଓଁ ହଂ ହାଂ ହଃ", ଏବଂ "ଓଁ ହ୍ରୀଂ ବାଲମ୍ରହାଦ୍ଵଲିଂ ଗୃହ୍ଣୀତ ବାଲଂ ମୁଞ୍ଚତ୍ ସ୍ୱାହା।" ବିଷ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଏକ ପଳା ଶିରୀଷ ଚାଲା ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ଚାଳ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ହୁଏ। ସାପ ଦଶିଲେ, ବର୍ଷାଭ୍ୱା କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଲା ସହ ଚାଳ ଦେବା ଉପକାରୀ। ସିନ୍ଧୃତ୍ଥ ବିଷ ଦୂର କରିବାକୁ ଦହି, ଘୃତ, ଚାଳ ଚାଲା, ଗୃହଧ୍ରମ, ନିଶା ଓ ମଧୁ ସହ ପିଷ୍ଟି କିମ୍ବା ପାନୀୟ ଦେବା ଉପକାରୀ। ଅଙ୍କୋଟା ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଘୃତ ସହ ପିଇଲେ ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏହା ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରେ ଏବଂ ରସାୟନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ସିନ୍ଦୂତି, ଅରାର୍କ, ରାଶୁଣ୍ଠୀ, କଣା, ମଧୁ ଓ ଗୁଡ଼ ଏକାକ୍ରମେ ବର୍ଷାଦି ଋତୁରେ ନେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅଭୟା ସହ ଏହା ରସାୟନ ଗୁଣ ବଢ଼ାଏ। ଜ୍ୱର ଶେଷ ହେଲେ ଏକ ଅଭୟା ଓ ଦୁଇଟି ବିଭୀତକ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଚାରିଟି ଦ୍ରବ୍ୟ—ମଧୁ, ଘୃତ, ଆମଳକୀ ଓ ଧାତ୍ରୀ—ଖାଇଲେ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ମିଳେ। ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ସହ ନେଲେ ଶୁକ୍ର ଦୋଷ ନିବାରଣ ହୁଏ। ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣୀ ଓ ବିଦାରୀର ତାଜା ରସ ଅମୃତ ସମାନ। ତିଳ, ଧାତ୍ରୀ, ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଭୋଗ କରିଲେ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ମିଳେ। ତ୍ରିକଟୁ, ତ୍ରିଫଳା, ବହ୍ନୀ, ଗୁଡ଼ୂଚୀ, ଶତାବରୀ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ଲୋହ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହ ନେଲେ ରୋଗ ନିବାରଣ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା, କଣା, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ଗୁଡ଼ୂଚୀ, ଶତାବରୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ। ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହ ନେଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ଲେହ୍ୟ ଲିହିଲେ ଏକ ପୁରୁଷ ଦଶ ନାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇପାରିବେ। ଶତାବରୀ ପିଷ୍ଟି ଦଶଗୁଣ ଦୁଧରେ ରାନ୍ଧି ଘୃତରେ ମିଶାଇ, ଚିନି, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ମଧୁ ସହ ଯାରକ ନାମକ ଘୃତ ତିଆରି କରାଯାଏ। ପ୍ରତିମାର୍ଷ, ଅବପୀଡ଼, ନସ୍ୟ, ପ୍ରବପନ, ଶିରୋବିରେଚନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଉପକ୍ରମ ପଞ୍ଚକର୍ମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ମାଘ ଆଦି ଛଅ ଋତୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ମାସ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି, ଦୁଧ ଓ ଦହି ଦ୍ରବ୍ୟ ରୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୀତକାଳରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସୟନ କରିବା ଉଚିତ, ବସନ୍ତରେ ଦିନେ ଶୁଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଶୟନ ଓ ସଦୃଶ ଆଦତ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଶରଦ ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ପଥ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଚାଉଳ, ମୁଦ୍ରା ଡାଲି, ବର୍ଷାଜଳ, ଉବା ଦୁଧ, ଏବଂ ନୀମ୍ବ, ଅତସୀ, କୁସୁମ୍ଭ, ଶିଗ୍ରୁ ଓ ସରିଷା। ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଓ ଅନ୍ୟା ମୂଳର ତେଲ କୀଟ, ଚର୍ମ ରୋଗ, ମୁତ୍ର ଦୋଷ, ଏବଂ ବାୟୁ, କଫ, ମୁଣ୍ଡ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର କରେ। ଦାଲିମ୍ବ, ଆମଳକୀ, କୋଳ, କରମଦ, ପିୟାଳ, ଜମ୍ବିର, ନାଗଙ୍ଗ, ଅମ୍ରତକ ଓ କପିତ୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ଫଳ ପିତ୍ତ ଶାନ୍ତ କରେ, ଭାତ ଶାନ୍ତ କରେ, କିନ୍ତୁ କଫ ବଢ଼ାଏ। ଜିମୁତକ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କୁଟଜ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଜଳ ବନ୍ଧନକାରୀ। ଧାମାର୍ଗବ ଓ ଅର୍କ ସଦା ଏକାସାଥି ଦେଲେ ବାମ୍ମି ଆସେ। ପ୍ରଭାତରେ ବାମ୍ମି ଆଣିବାକୁ ମଦନ, ଇନ୍ଦ୍ରଭ, ବଚା ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ମୃଦୁ ମଳ, ସେମାନେ ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ; କଠିନ ମଳ ଥିଲେ, ବାୟୁ କଫ ଦ୍ୱାରା; ମଧ୍ୟମ ଦୋଷ ଥିଲେ, ତିନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ତ୍ରିବୃତ ଦେବା ଉପଯୁକ୍ତ। ତ୍ରିବୃତ ଚିନି, ମଧୁ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ନଗର, ହରୀତକୀ, ବିହାନା ଓ ଗାଈର ପିତ୍ତ ସହ ଦେଲେ ବିରେଚନ ହୁଏ। ବାୟୁ ଦୋଷ ବଢ଼ିଲେ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଭୋଜନ ପରେ ଦୁଇ ଗୁଣ ତ୍ରିଫଳା କଢ଼ା ଓ ଏଠାରେ ରେଣୁ ତେଲ ଦେଲେ ବାମ୍ମି ଆସେ। ବାସ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ବାଁସ କୁହୁଡ଼ି ଏଠରେ ଅଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା, କର୍କନ୍ଧୁ ଫଳ ପରି ଛିଦ୍ର କରି, ପିଠି ଉପରେ ଶୁଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅର୍ଦ୍ଧ, ତ୍ରିଭାଗ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଳା ମାପରେ, ହଳକା, ମଧ୍ୟମ, ଭାରୀ ଭାବରେ ଦିଆଯିବ। ଏଠାରେ ଅକ୍ଷବତ୍ରୀ ଏକ, ଦୁଇ, କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗ, ରୁଗର୍ଦ୍ଦନ, ଶତାବରୀ, ଶୃତି, ଭୃଙ୍ଗ, ସିନ୍ଧୁବର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଶାଇ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ। ଏହିପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ, ଏବେ ମୁଁ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିବରଣା କରିବି, ଯେଉଁମାନେ ରତି ଦୋଷ ଦୂର କରେ—ଶାଲି ଚାଉଳ, ଷଷ୍ଠିକ ଚାଉଳ, ଗହୁଁ, ଦୁଧ, ଘୃତ, ରସ, ଓ ମଧୁ। ମଜ୍ଜା, ଶୃଙ୍ଗଟକ, ଯବ, ଉରୁଗି, କ୍ଷୁର, ଗମ୍ଭାରୀ, ପୁଷ୍କର ବୀଜ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଖଜୁରି, ବଳା ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ। ନାଡିଅ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଆତ୍ମନୁପ୍ତ, ବିଦାରୀ, ପିୟାଳ, ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ତାଳ ଫଳ, କୁମ୍ଭାଳ—ଏହି ସବୁ ମିଷ୍ଟା ଦ୍ରବ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ।