ଧନ୍ଵନ୍ତରି ଶୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ତିନି ଏହିପରି କହିଲେ—ଦୁଃଖ କରି ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା କେଶର ଅକାଳ ସ୍ୱେତତା ପାଇଁ ଦୁଇ ମାପ ମଧୁକା ଓ ଏକ ମାପ ତେଲ, ଦୁଧ ଓ ଚିନି ମିଶିତ ତେଲ ରନ୍ଧି ନାକରେ ପକାଇଲେ ଏହା ସ୍ୱେତତା ଦୂର କରେ। ମୁଁହ ରୋଗ ପାଇଁ ତିନି ଉପଦେଶ ଦେଲେ—ତ୍ରିଫଳା ଦ୍ୱାରା କୁଳକୁଳା କରିବା, ଘରର ଧୂଆଁ, ଜୌ ରାଖ, ପାଠା, ବ୍ୟୋପର ଓ କଜଳ ଦେବା ଉପଯୁକ୍ତ। ତେଜୋଦା, ତ୍ରିଫଳା, ଲୋଧ୍ରା, ଚିତ୍ରକ ପିଠା ମଧୁ ସହିତ ମୁଁହରେ ଧରିଲେ ଗଳା, ଗ୍ରୀବା, ଦାନ୍ତ, ମୁଁହ ରୋଗ ସାରିଯାଏ। ପଟୋଳା, ନିମ, ବାଗ୍ରା, ମାଲତୀ ଓ ନୂତନ ପତ୍ର ମିଶିତ ପଞ୍ଚପତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ମୁଁହ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ କସା ରସ ଦେଇଥାଏ। ରସୁଣ, ତାଜା ଅଦା, ସଜନା, ମୂଳା ଓ ରୁଦନ୍ତୀ ଗଛର ରସ କାନରେ ଦେଲେ ଏହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଉଷ୍ଣ ହୋଇ କାନ ରୋଗରେ ଲାଭ ଦେଏ। କାନର ଭୟାନକ ବେଦନା, ଶବ୍ଦ ଓ ପୁସ୍ତି ପାଇଁ ଗାଈର ଗରମ ପିଲା ମୂତ୍ର ଓ ଶିଳା ଲୁଣ ପିଠା ମିଶିତ ଦେଲେ ଉପଚାର ହେଏ। ଜାତୀ ପତ୍ର ରସରେ ରନ୍ଧା ତେଲ କାନର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୂର କରେ; ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ସୋରିଷ ତେଲ ଗରମ କରି କାନ ବେଦନା ଶମ କରେ। ପଞ୍ଚମୂଳା, ଚିତ୍ରକ, ହରୀତକୀ, ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ଓ ଷଡ୍ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଧ ରନ୍ଧି ନାକରେ ଦେଲେ ନାକ ଗାଢି ହେବା ଦୂର ହୁଏ। ଚକ୍ଷୁ, ଉଦର, ଶ୍ଳେଷ୍ମା, ଗଉଁ, ଜ୍ୱର—ଏହି ପଞ୍ଚ ରୋଗ ପାଖିରେ ଫାକା ରହିଲେ ପଞ୍ଚ ଦିନରେ ଶମ ହୋଇଯାଏ। ଆମଳକୀ ରସ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଲେ ଚକ୍ଷୁ ଦାହ ଦୂର ହୁଏ; ହରଦି ଓ ମୂଳା ରସ ମଧୁ ଓ ଶିଳା ଲୁଣ ସହିତ ଲେପା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ମିଳେ। ହଳଦୀ, ଦେଓଦାର, ଶିଳା ଲୁଣ, ପାଠ୍ୟା, ଅଜୱାଇନ ଓ ଗାଈ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ଉପରେ ଲେପା କରିଲେ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ସାରିଯାଏ। ତ୍ରିଫଳା ଦୁଧ ସହିତ, କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ନିମ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହଳକା ଗରମ ଓ ଶିଳା ଲୁଣ ସହିତ ଚକ୍ଷୁ ଉପରେ ଲେପା କରିଲେ ଫୁଲା, ଖୁଜିଲା ଓ ବେଦନା ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୁଏ। ଅଭୟା ଓ ହରୀତକୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଚାରି ମାପ ଦେଇ ମଧୁ ଘିଅ ସହିତ ଖାଇଲେ ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଚନ୍ଦନ, ତ୍ରିଫଳା, ସୁପାରି, ପଳାଶ ମୂଳ ପିଠା ଜଳ ସହିତ ଲେପା କରିଲେ ଦୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ। ମରିଚ ଦହି ସହିତ ପିଠା ଲେପା ରାତି ଅନ୍ଧା ଦୂର କରେ; ଘିଅ, ତ୍ରିଫଳା ପିଠା ଓ କ୍ଷୀର ଦ୍ୱାରା ରନ୍ଧି ଉପଚାର ହେଏ। ଏହା ରାତିରେ ନେଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାର ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୁଏ; ପିପ୍ପଳୀ, ତ୍ରିଫଳା, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଲୋହ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିଳା ଲୁଣ ମିଶିତ ଉପାୟ ଲାଭଦାୟକ। ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସ ପିଠା ଲେପା ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧକାର, ନିର୍ମଳତା, ତୁଳି, ଅନ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ନଶ୍ଟ କରେ। ତ୍ରିକଟୁ, ତ୍ରିଫଳା, ସେନ୍ଧା, ମନହ୍ଶିଳା, ରୁଚକ, ଶଙ୍ଖ, ଜାତୀ ଫୁଲ ଓ ନିମ, ରସାଞ୍ଜନ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଘିଅ, ମଧୁ, ଦୁଧ ମିଶି ଗୋଳି ତିଆରି କରିଲେ ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଏକ ଦିବ୍ୟ ଉପାୟ ହେଉଛି—ଏରଣ୍ଡ ମୂଳ ଜଳି ପିଠା କାଉ ଦିଆ ରସ ସହିତ କିମ୍ବା ମୁଚୁକୁନ୍ଦା ଫୁଲ ଲେପା କରିଲେ ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ଶୀଘ୍ର ଶମ ହୁଏ। ଶତମୂଳୀ, ଏରଣ୍ଡ ମୂଳ, ଚକ୍ରା, ବ୍ୟାଘ୍ରୀ, ପଳାଶ ଦ୍ୱାରା ତେଲ ରନ୍ଧି ନାକରେ ପକାଇଲେ ଶୁଖିଲା, କଫ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଉପର ଅଂଶର ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଲଣଣା ଗୁଡ଼ ସହିତ, କିମ୍ବା ପିପ୍ପଳୀ ଶିଳା ଲୁଣ ସହିତ ନେଲେ ବାହୁ ଗଳା ଓ ଉପର ଅଂଶର ରୋଗ ଉପଚାର ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକ୍ଷର ଜନିତ ରୋଗ ପାଇଁ ନାସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଔଷଧ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ଦଶମୂଳା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱେକ୍ଷୀର ଘିଅ ଓ ଶିଳା ଲୁଣ ମିଶିତ ନାକରେ ପକାଇଲେ ଅଂଶ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଓ ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ଶମ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜନନୀ ବାୟୁ କିମ୍ବା ରକ୍ତ ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦହି, କଳା ଲୁଣ, ଅଜୱାଇନ, ମଧୁକା, ନୀଳପଦ୍ମ ଓ ମଧୁ ଦେଇ ମିଶିତ ପାନ କରାଯିବା ଉପଯୁକ୍ତ। ପିତ୍ତ ଦୋଷ ପାଇଁ ତାଜା ବାସକା କିମ୍ବା ଗୁଡୁଚୀ ରସ ଦେବା, କିମ୍ବା ଆମଳକୀ ଗୁଠି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ସହିତ, ଏହା ସହିତ ବାସା, ଚିନି ଓ ମଧୁ ଦେଇ ଉପଚାର ହୁଏ। ଅନିମିଆ ଓ ଅତିସ୍ରାବ ପାଇଁ ଆମଳକୀ ଦ୍ୱାରା ମିଠା ରସ କିମ୍ବା କପାହ ମୂଳ ରସ ଚାଉ ଚିପା ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ। ତଣ୍ଡୁଳୀୟକ ମୂଳ ମଧୁ ଓ ତାଜା ରସ ଚାଉ ଚିପା ସହିତ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଅତିସ୍ରାବ ଦୂର ହୁଏ; କୁଶ ମୂଳ ଚାଉ ଚିପା ସହିତ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତିସ୍ରାବ ଦୂର ହୁଏ। ଏହା ପରେ ଧନ୍ଵନ୍ତରି ଶୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏବେ ନାରୀ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ବିସ୍ତୃତ କରିବି, ଶୁଶ୍ରୁତ, ଶୁଣ। ଯୋନି ରୋଗରେ ବାୟୁ ଶମକ ଚିକିତ୍ସା ବିଶେଷ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।" ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶିତ ଉପାୟ ତିଆରି କରିବାକୁ କହିଲେ—ବଚା, ପକୁଞ୍ଚିକା, ଜାତୀ, କୃଷ୍ଣା, ବାସକା, ଶିଳା ଲୁଣ, ଅଜମୋଦା, ଯବକ୍ଷାର, ଚିତ୍ରକ, ଚିନି। ଏଗୁଡିକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଘିଅରେ ଭଜି ଖାଇଲେ ଯୋନି ବେଦନା, ପାର୍ଶ୍ୱ, ହୃଦୟ ବେଦନା, ଉଦର ଗଠା, ମସି ବା ଅର୍ଶ ଦୂର ହୁଏ। ବଦରୀ ପତ୍ର ଲେପା ଯୋନି ଫାଟିଯିବା ଶମ କରେ; ଲୋଧ୍ରା ଓ ତୁମ୍ବୀ ଫଳ ଲେପା ଯୋନିକୁ ଦୃଢ଼ କରେ। ପଞ୍ଚପତ୍ର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମାଲତୀ ଫୁଲ ଘିଅରେ ରନ୍ଧି ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି abnormal uterine bleeding ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୂର କରେ। ଜପା ଫୁଲ ଟକ ଚିପା, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ପତ୍ର, ଦୂର୍ବା ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଚିତ୍ରକ, ଚିନି ମିଶିତ ଉପାୟ ଖାଇଲେ ଲାଭ ମିଳେ। ଧାତ୍ରୀ, ଅଞ୍ଜନ, ଅଭୟା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ସହିତ ନେଲେ ରଜୋଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ; ଲକ୍ଷ୍ମଣା ଦୁଧ ସହିତ ନେଲେ କିମ୍ବା ରତୁକାଳରେ ନାକରେ ପକାଇଲେ ସନ୍ତାନ ଲାଭ ହୁଏ। ଅଧା ଆଢ଼କା ଦୁଧ, ଘିଅ, ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ନେଲେ ସନ୍ତାନ ଲାଭ ହୁଏ; ଅପତ୍ୟ ନାରୀ ଏହା ଘିଅ ଓ ବ୍ୟୋପକେଶର ସହିତ ଖାଇଲେ ପୁଅ ଲାଭ କରେ। କୁଶ, କାଶ, ଉରୁଚୃକ, ମୃଳା, ଗୋକ୍ଷୁରକ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱେକ୍ଷୀର ଓ ଚିନି ମିଶିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗର୍ଭବତୀ ନାରୀର ଉଦର ବେଦନା ଉପଚାର କରେ। ପାଠା, ଅଳଙ୍ଗାଳି, ସିଂହା, ମୟୂର, କୁଟଜା ଦ୍ୱାରା ନାବି, ମୁତ୍ରାଶୟ ଓ ଯୋନିରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଲେପା କରିଲେ ନାରୀ ସୁବିଧାରେ ସନ୍ତାନ ଦେଇପାରିବେ।