ଏକ ସମୟରେ ଆୟୁର୍ବେଦର ମହାନ ଆଚାର୍ୟ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଓ ତାହାର ଚିକିତ୍ସା ବିଷୟରେ ଶିଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ—ଯଦି ଦହି ଅମ୍ଳ ହୁଏ, ତେବେ ଘିଅ, ତିତି ଘିଅ, ପିପ୍ପଳୀ ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଭଲ ହେବ। ପିପ୍ପଳୀ ମଧ ଦେଇ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଦହି ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ପିପ୍ପଳୀ, ଗୁଡ଼ ଓ ପାଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଫ, ଦୁର୍ବଳ ଜାଠରାଗ୍ନି ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଗି ଉପଯୁକ୍ତ। ଏଯାଏଁ, ଅଜାଜୀ ଓ ଧନ୍ୟାକ ଚଉଣା କରି ଏକ ମାପ ଘିଅରେ ରନ୍ଧିଲେ କଫ, ପିତ୍ତ, ରୁଚି ଅସୁସ୍ଥତା ଓ ଦୁର୍ବଳ ଜାଠରାଗ୍ନି ନିବାରଣ ହୁଏ। ପିପ୍ପଳୀ, ଅମୃତ, ଭୂନିମ୍ବ, ବାସା, ଅରିଷ୍ଟ, ପର୍ପଟା ଓ ଖଦିର ଅରିଷ୍ଟ ଦେଇ ତିଆରି ଜଳ ଚମଡ଼ ଫୁଟିବା, ବେଦନା ଓ ଜ୍ୱର ହଟାଇ ଦେଇଥାଏ। ଘିଅ ତ୍ରିଫଳା ରସ ଓ ତ୍ରିବୃତ୍ ଦେଇ ଲାଗିଲେ ଶୋଧନ ହୁଏ, ଏରିସିପେଲାସ ଓ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଖଦିର, ତ୍ରିଫଳା ଅରିଷ୍ଟ, ପଟୋଲା, ଅମୃତ ଓ ବାସା ଦେଇ ତିଆରି ଅଷ୍ଟକ ଚୁନା ମିଜିଲା ଓ ମାସିକ ରୋଗ ଜୟ କରେ। ଏହା ଚମଡ଼ ରୋଗ, କୁଷ୍ଠ, ଏରିସିପେଲାସ, ଫୁଟିବା, ଖୁଜଲି ନଷ୍ଟ କରେ; ରସୁଣ ଚଉଣା ଲାଗିଲେ ମାଛି ଦୂର ହୁଏ। ଚମଡ଼ ତାଗ, ଦାନା, ମାଛି, ଚିହ୍ନ, କଳା ଦାଗ କଟା ଚାକୁ ଦେଇ ଉପଯୁକ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଦେଇ ଶୁଧ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପଟୋଲା ଓ ନୀଳୀ ଚଉଣା ଗଧାର ଗଠିଆ ଫୁଲା ଠିକ କରେ; ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସ ଦେଇ ଚୁନା କରି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରନ୍ଧିଲେ ଗଭୀର କଣ୍ଠ, ଚମଡ଼ ଓ ବାୟୁ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଅର୍କ, ହାଡ଼ ମଜ୍ଜା, ତ୍ରିଫଳା, ନାଳୀଚା ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଦେଇ ଲାଗିଲା ଓ ଲୁହା ଚୁଣା ଓ ଖଟା ଚାସ ଦେଇ ରନ୍ଧିଲେ କଳା କେଶ ହୁଏ। ଦୁଧ, ଚିନି, ଦୁଇ ମାପ ମଧୁକା, ଏକ ମାପ ତେଲ ଦେଇ ତିଆରି ତେଲ ନାକ ଭିତରେ ଦେଲେ ଆଗ୍ର ଧଳା କେଶ ଦୂର ହୁଏ। ମୁଖ ରୋଗ ପାଇଁ ତ୍ରିଫଳା ଦେଇ ଗରାରେ, ଘର ଧୁଆଁ, ଯବ ଛାଇ, ପାଠା, ଭ୍ୟୋପରା ଓ ଅଞ୍ଜନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ତେଜୋଦା, ତ୍ରିଫଳା, ଲୋଧ୍ରା, ଚିତ୍ରକ ଚଉଣା ମଧ ଦେଇ ମୁଖରେ ଧରିଲେ କଣ୍ଠ, ଗଳା, ଦାନ୍ତ ଓ ମୁଖ ରୋଗ ଠିକ ହୁଏ। ପଟୋଲା, ନିମ୍, ବାଗ୍ରା, ମାଳତୀ ଓ ନୂଆ ପତ୍ର ଦେଇ ପଞ୍ଚପତ୍ର ମିଶ୍ରଣ ମୁଖ ଧୋଇବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୀକ୍ତ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ। ରସୁଣ, ତାଜା ଅଦା, ସଜନା, ମୁଳା ଓ ରୁଦନ୍ତୀ ରସ କଣ୍ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଲାଗିଲେ ତୀକ୍ତ ଓ ଉଷ୍ଣ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କଣ୍ ଭିତରେ ତୀବ୍ର ବେଦନା, ଶବ୍ଦ ଓ ଖରା ଏବେ ଥିଲେ ଗାଈର ଗରମ ପିଆଁ ଓ ପଥର ଲୁଣ ଚଉଣା ଦେଇ ଦେଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଜାତୀ ପତ୍ର ରସ ଦେଇ ତିଆରି ତେଲ ଦେଲେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ କଣ୍ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ସୋରିଷ ତେଲ ଗରମ କରି ଦେଲେ ନିବାରଣ ହୁଏ। ପଞ୍ଚମୂଳ ଦୁଧରେ ରନ୍ଧି, ଚିତ୍ରକ, ହରିତକୀ, ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ଓ ଷଡ଼ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ନାକ ଜମା ଦୂର ହୁଏ। ଚକ୍ଷୁ, ଉଦର, କାଫ, ଗାଉଁ, ଜ୍ୱର ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ରୋଗ ପାଞ୍ଚ ରାତି ଉପବାସ ଦେଇ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଆମଳକୀ ରସ ଦେଇ ଚକ୍ଷୁ ଶୋଫ ଦୂର ହୁଏ; କିମ୍ବା ମୁଳା ଓ ମୁଳି ରସ ମଧ ଓ ପଥର ଲୁଣ ଦେଇ ଲାଗିଲେ ଉପଯୁକ୍ତ। ହଳଦୀ, ଦେଓଦାର, ପଥର ଲୁଣ, ପାଠ୍ୟା, ଅଜୱାଇନ ଓ ଗାଈ ଘିଅ ଦେଇ ଚଉଣା ଚକ୍ଷୁରେ ଲାଗିଲେ ରୋଗ ଠିକ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା ଦୁଧ ଦେଇ କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ନିମ୍ ପତ୍ର ଦେଇ ହାଲୁକା ଗରମ ଓ ଥୋଡ଼ା ପଥର ଲୁଣ ଦେଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଲାଗିଲେ ଶୋଫ, ଖୁଜଲି, ବେଦନା ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୁଏ। ଅଭୟା ଓ ହରିତକୀ ଦେଇ ଚୁନା ଏକ, ଦୁଇ, ଚାରି ମାପ ମଧ ଓ ଘିଅ ଦେଇ ଖାଇଲେ ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଚନ୍ଦନ, ତ୍ରିଫଳା, ଗୁଆ, ପଳାଶ ମୂଳ ଚଉଣା ଜଳ ଦେଇ ଲାଗିଲେ ଦୃଷ୍ଟିର କଳା ଦୂର ହୁଏ। ଗୋଲମରିଚ ଦହି ଦେଇ ଚଉଣା ଚକ୍ଷୁରେ ଲାଗିଲେ ରାତିର ଅନ୍ଧା ଦୂର ହୁଏ; ଘିଅ ତ୍ରିଫଳା ଚୁନା ଓ ପାୟସ ଦେଇ ରନ୍ଧିଲେ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ମିଶ୍ରଣ ରାତିରେ ଖାଇଲେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ଧା ଦୂର ହୁଏ; ପିପ୍ପଳୀ, ତ୍ରିଫଳା, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଲୁହା ଚୁଣା, ପଥର ଲୁଣ ଦେଇ ଚକ୍ଷୁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସ ଦେଇ ଚଉଣା ଚକ୍ଷୁରେ ଲାଗିଲେ ଅନ୍ଧା, କଳା, ନୀଳା, ଓ ଅନ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ତ୍ରିକଟୁ, ତ୍ରିଫଳା, ସାଇନ୍ଧବ, ମନହ୍ଶିଲା, ରୁଚକ, ଶଙ୍ଖ, ଜାତୀ ଫୁଲ, ନିମ୍, ରସାଞ୍ଜନ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଘିଅ, ମଧ ଓ ଦୁଧ ଦେଇ ଚଉଣା କରି ଗୋଳି ତିଆରି କରିଲେ ସମସ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଚିକିତ୍ସାରେ ଏକ ଭାଙ୍ଗୁର ମୂଳ ତାଳି ଦେଇ କଉଁ ଟିଏ ଦେଇ ଚଉଣା କରି କିମ୍ବା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଦେଇ ଲାଗିଲେ ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୁଏ। ଶତମୂଳୀ, ଭାଙ୍ଗୁର ମୂଳ, ଚକ୍ରା, ବ୍ୟାଘ୍ରୀ, ପଳାଶ ଦେଇ ତେଲ ରନ୍ଧି ନାକ ଭିତରେ ଦେଲେ ଶୁଖିଲା, କଫ, କଳା, ଓ ଉପର ଅଞ୍ଚଳ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ନାଚନା ଗୁଡ଼ ଦେଇ କିମ୍ବା ପିପ୍ପଳୀ ପଥର ଲୁଣ ଦେଇ ଖାଇଲେ ହାତର ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଉପର ଅଞ୍ଚଳ ରୋଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗତି ଦୂର୍ବଳତା ରୋଗରେ ନାସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଔଷଧ ଦେବା ଉଚିତ; ଦଶମୂଳ ଚୁନା ଘିଅ ଓ ପଥର ଲୁଣ ଦେଇ ନାକ ଭିତରେ ଦେଲେ ଅଙ୍ଗ ବିଫଳା ଓ ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ଦୂର ହୁଏ। ଏହିପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ: "ମୁଁ ଏବେ ନାରୀ ରୋଗ ଚିକିତ୍ସା ବିବରଣ କରିବି, ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ଶୁଣ। ଯୋନି ରୋଗରେ ବାୟୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଚିକିତ୍ସା ବିଶେଷ ଉପଯୁକ୍ତ।" ଏହିପାଇଁ ବଚା, ପକୁଞ୍ଚିକା, ଜାତୀ, କୃଷ୍ଣା, ବାସକା, ପଥର ଲୁଣ, ଅଜମୋଦା, ଯବକ୍ଷାର, ଚିତ୍ରକ ଓ ଚିନି ମିଶାଇ ଚଉଣା କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ଚଉଣା ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ମିଶାଇ ଘିଅରେ ଭଜି ଖାଇଲେ ଯୋନି, ପାର୍ଶ୍ୱ, ହୃଦୟ, ଉଦର ଗଠିଆ, ଅର୍ଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଏପରି ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଦେଇଥିବା ଏହି ଚିକିତ୍ସା ବିଧି ଏକ ଦୟାଳୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ଭାବରେ ଆୟୁର୍ବେଦର ଦୀର୍ଘ ଐତିହ୍ୟ ରେ ରହିଛି।