ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହିପରି ଚମତ୍କାରିକ ଔଷଧ ଉପାୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି। ଏଠାରେ ଖଦିର ଗଛର ମୂଳକୁ ଦଶ ହଜାର ଛିଦ୍ର ଥିବା ମାଟିଘରେ ପୋଡ଼ି, ତାହାର ରସକୁ ଧାତ୍ରୀ ରସ ଓ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇଲେ କୁଷ୍ଠ ନାଶ ହୁଏ ଓ ଏହା ରସାୟନ ଭାବେ କାମ କରେ। ଏହାପରି ଧାତ୍ରୀ ଓ ଖଦିରର କଢ଼ାକୁ ବାଗଜୀ ସହିତ ଦେଇ ପିଇଲେ, ଶଙ୍ଖ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଧଳା ଶ୍ୱିତ୍ର ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏହାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏକ ମାସ ଧରି ଭଲାଟକ ତେଲ ପିଇଲେ ରୋଗ ଜିତିପାରିବେ; ଏହିପରି ଖଦିରକୁ ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟ ପାନୀୟ ସହିତ ନେଲେ କୁଷ୍ଠ ନିବାରଣ ହୁଏ। ସୋମରାଜୀ ଫଳକୁ ଭଲ ଭାବେ ମଲପୂକ କଢ଼ାରେ ସିଧାଇ ଏକ କର୍ଷ ପରିମାଣରେ ନେବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ଲୁଣ ସହିତ ଖାଇ ଏବଂ ଅକ୍ଷ ଓ ଫଲ୍ଗୁ ସହିତ ଘିଅ ପିଇବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ଶ୍ୱିତ୍ର ଅସାଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ଅପରାଜିତା ଲେପ ଲଗାଇ ନଶ୍ଟ କରାଯାଏ; ଏହାପରି ବାସା, ଶୁଧ୍ଧ ତ୍ରିଫଳା, ପଟୋଳ ଓ କରଞ୍ଜ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ନିମ୍ବା ଓ କୃଷ୍ଣବେତ୍ର କଢ଼ା ଓ ଲେପ ଭାବରେ ଖାଇଲେ ଶରୀର ହୀରା ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ ଓ କୁଷ୍ଠ ନିବାରଣ ହୁଏ; ଏହା ଶତାୟୁ ଦେଉଛି। ଦୁର୍ବା ରସକୁ ଚାରି ଗୁଣ ତେଲ ସହିତ ରାନ୍ଧି ଚର୍ମରେ ଲଗାଇଲେ ଚର୍ମ ରୋଗ ଓ ଖଜୁଲି ସାରିଯାଏ। ଗଛର ଛାଲ, ଅର୍କ, କୁଷ୍ଠ, ଲୁଣ, ମୁତ୍ର, ଗମ୍ଭାରୀ ଓ ଚିତ୍ରକ—ଏହାର ତେଲ ତିଆରି କରି ଚର୍ମ ରୋଗ ଓ ଘାଅ ଠିକ୍ କରାଯାଏ। ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଆମଳ ଓ ନିମ୍ବ ଫଳ, ଚିତ୍ରକ ଗାଈର ମୁତ୍ର ସହିତ, ବାସା, ଅମୃତା, ପର୍ପଟିକା, ନିମ୍ବ, ଭୂନିମ୍ବ ଓ କ୍ଷାର, ତ୍ରିଫଳା ଓ କୁଳଥ କଢ଼ା ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ଦୂର ହୁଏ। ଫଳତ୍ରିକା, ପଟୋଳ, ତୀତଳ ଔଷଧୀ ଓ ଚିନିର କଢ଼ା ଯଷ୍ଟିମଧୁ ସହିତ ଦେଇ ପିଇଲେ ଜ୍ୱର, ବାନ୍ତି ଓ ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ନିବାରଣ ହୁଏ। ବାସା ଘିଅ, ତୀତଳ ଘିଅ, ପିପ୍ପଳୀ ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ପିପ୍ପଳୀ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ନେଲେ ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ପିପ୍ପଳୀ, ଗୁଡ଼ ଓ ପାଣି କଫ, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଉପକାରୀ। ଅଜାଜୀ ଓ ଧନିଆ ବଟି ଏକ ମାପ ଘିଅରେ ରାନ୍ଧିଲେ କଫ, ପିତ୍ତ, ରସ ଦୋଷ ଓ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୁଏ। ପିପ୍ପଳୀ, ଅମୃତ, ଭୂନିମ୍ବ, ବାସା, ଅରିଷ୍ଟ, ପର୍ପଟା ଓ ଖଦିର ଅରିଷ୍ଟର କଢ଼ା ଦେଇଲେ ଚର୍ମ ଚିର୍କୁଟ, ବେଦନା ଓ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା ରସ ଓ ତ୍ରିବୃତ ଘିଅ ପାଇଁ ପାନ କରାଯାଏ, ଯାହା ଭାଗନ୍ଦର ଓ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ କରେ। ଖଦିର, ତ୍ରିଫଳା ଅରିଷ୍ଟ, ପଟୋଳ, ଅମୃତ ଓ ବାସାର କଢ଼ା ଯାହାକୁ ଅଷ୍ଟକା କହାଯାଏ, ମେଜଲସ ଓ ଗୋଟି ପକା ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ। ଏହି କଢ଼ା କୁଷ୍ଠ, ଭାଗନ୍ଦର, ଚିର୍କୁଟ ଓ ଖଜୁଲି ଭଳି ଚର୍ମ ରୋଗ ଦୂର କରେ; ରସୁଣ ଗୁଣ୍ଡ ପିସି ଲଗାଇଲେ ମାଛି ଦୂର ହୁଏ। ଚର୍ମ ଟାଗ, ମସା, ମାଛି, ଦାଗ ଓ କଳା ଚିହ୍ନକୁ ଛୁରୀରେ କାଟି, ପୁଣି କ୍ଷାର ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଦାଗି ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ପଟୋଳ ଓ ନୀଳୀ ଲେପ ଗଧା ଗଳ ଫୁଲିଲେ ଲଗାଇଲେ ଠିକ୍ ହୁଏ; ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସରେ ମୁଣ୍ଡ ଉବାଇଲେ ଜଠର, ଚର୍ମ ଓ ବାୟୁ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଅର୍କ, ହଡ଼ି ମଜ୍ଜା, ତ୍ରିଫଳା, ନାଳୀଚା ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଲୁହ ଚୁରି ଓ ଖଟା ମାଣ୍ଡ ରେ ରାନ୍ଧିଲେ କଳା କେଶ ଆସେ। ଦୁଧ, ଚିନି, ଦୁଇ ମାପ ମଧୁକ ଓ ଏକ ମାପ ତେଲ ମିଶାଇ ରାନ୍ଧି ନାସାରେ ଦେଲେ ଅକାଳ ପକା କେଶ ଦୂର ହୁଏ। ମୁଖ ରୋଗ ପାଇଁ ତ୍ରିଫଳା ଗଣ୍ଡୁଷ ଓ କବଳ, ଘରର ଧୂଆଁ, ଯବ ଛାର, ପାଠା, ବ୍ୟୋପର ଓ ଅଞ୍ଜନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ତେଜୋଦା, ତ୍ରିଫଳା, ଲୋଧ୍ରା, ଚିତ୍ରକ ଗୁଣ୍ଡ ପିସି ମଧୁ ମିଶାଇ ମୁଁହରେ ଧରିଲେ ଗଳ, ଗଳା, ଦାନ୍ତ ଓ ମୁଁହ ରୋଗ ଠିକ୍ ହୁଏ। ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ, ବାଗ୍ର, ମାଳତୀ ଓ ନୂଆ ପତ୍ରର ପଞ୍ଚପତ୍ର ମିଶ୍ରଣ ମୁଁହ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ରସୁଣ, ଅଦା, ସଜନା, ମୂଳା ଓ ରୁଦନ୍ତୀ ଗଛର ରସ କାନରେ ଦେଲେ ଏହା ତିକ୍ତ ଓ ଉଷ୍ଣ ଥାଏ। ଯଦି କାନରେ ଦୁଃଖ, ଶବ୍ଦ ଓ ପୁସ୍ ଥାଏ, ଗରମ ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ି ଲୁଣ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ହୁଏ। ଜାତୀ ପତ୍ର ରସରେ ତେଲ ରାନ୍ଧି କାନର ପୁତି ରୋଗ ଠିକ୍ କରେ; ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ସୋରିଷ ତେଲ ଗରମ କରି ଦେଲେ କାନ ଦୁଃଖ ମିଟେ। ପଞ୍ଚମୂଳ ଦୁଧ, ଚିତ୍ରକ, ହରୀତକୀ, ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ଓ ଷଡଙ୍ଗ କଢ଼ା ମିଶାଇ ନାସା ରୋଗ ଠିକ୍ କରେ। ଚକ୍ଷୁ, ଗଭ, ପ୍ରତିଶ୍ୟାୟ, ଘାଅ ଓ ଜ୍ୱର ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ରୋଗ ପଞ୍ଚ ରାତି ଉପବାସରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଆମଳକୀ ରସ ନାସାରେ ଦେଲେ ଚକ୍ଷୁ ଶୋଥ ଦୂର ହୁଏ; କିମ୍ବା ଶୋରିଷ ଓ ମୂଳା ରସ ମଧୁ ଓ ଲୁଣ ସହିତ ଲେପ ଲଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ମିଳେ। ହଳଦୀ, ଦେବଦାରୁ, ଲୁଣ, ପାଠ୍ୟା, ଅଜୱାଇନ ଓ ଘିଅର ପୋଲଟିସ୍ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ଠିକ୍ କରେ। ତ୍ରିଫଳା ଦୁଧ, ସୁଖିଲା ଅଦା ଓ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଗରମ କରି ଲୁଣ ମିଶାଇ ଆଖି ଉପରେ ଲଗାଇଲେ ଫୁଲି, ଖଜୁଲି ଓ ବେଦନା ଦୂର ହୁଏ। ଅଭୟା ଓ ହରୀତକୀର କଢ଼ା ଏକ, ଦୁଇ, କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗ ପରିମାଣରେ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ନେଲେ ସମସ୍ତ ଆଖି ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଚନ୍ଦନ, ତ୍ରିଫଳା, ସୁପାରି ଓ ପଳାଶ ମୂଳକୁ ଜଳରେ ବଟି ଲେପ ତିଆରି କରିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ। ମରିଚ ଦହିରେ ବଟି ଲେପ ଦେଲେ ରାତି ଅନ୍ଧାରି ଦୂର ହୁଏ; ତ୍ରିଫଳା ଲେପ ଓ କଢ଼ା ଘିଅ ଓ ପୟସ ରେ ରାନ୍ଧି ଦେଲେ ଲାଭ ମିଳେ। ଏହାକୁ ରାତିରେ ନେଲେ ଶୀଘ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାର ଠିକ୍ ହୁଏ; ପିପ୍ପଳୀ, ତ୍ରିଫଳା, ଅଙ୍ଗୁର, ଲୁହ ଚୁରି ଓ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଭଲ। ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସ ବଟି ଲେପ ଦେଲେ ଅନ୍ଧତ୍ୱ, ଅନ୍ଧକାର, ପତଳି ଓ ଅନ୍ୟ ଆଖି ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ତ୍ରିକଟୁ, ତ୍ରିଫଳା, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ମନଃଶିଲା, ରୁଚକ, ଶଙ୍ଖ ଚୁରି, ଜାତୀ ଫୁଲ ଓ ନିମ୍ବ— ରସାଞ୍ଜନ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଘିଅ, ମଧୁ ଓ ଦୁଧ ସହିତ ବଟି ଗୋଳି ତିଆରି କରିଲେ ସମସ୍ତ ଆଖି ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ରେଣୁନ୍ଦା ମୂଳ ଜଳାଇ କାଉଁଆ ମଳ ବଟି କିମ୍ବା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଲେପ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇଲେ ମାଥା ଦୁଃଖ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୁଏ। ଏଭଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଉପାୟ ଗୁଡିକୁ ଯଥାବିଧି ବ୍ୟବହାର କଲେ ଦେହ ଓ ମନ ସୁସ୍ଥ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ।