ଏକ ସମୟର କଥା, ପ୍ରାଚୀନ ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଓ ଚର୍ମ ରୋଗ ନିମନ୍ତେ ଅନେକ ଉପଚାର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଉପଚାର ମଧ୍ୟରୁ, ମନ:ଶିଳା ଓ କଳିମରିଚ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ତେଲ କୁଷ୍ଠ ରୋଗକୁ ନଶ୍ୱନ କରିଥାଏ। ଏହି ତେଲ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର କୁଷ୍ଠ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟକର। ଏହିପରି, ଶିବା, ପଞ୍ଚଗୁଡ଼ ଓ ଚାଉଳ ମିଶାଇ ତିଆରି କ୍ରିମ ମଧ୍ୟ କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ଉପକାରୀ। କରଞ୍ଜ ଓ ଇଡ଼ଗଜ ଗଛର ପେଷଟ୍ ଗାଈର ମୁତ୍ର ସହିତ ଲଗାଇଲେ କୁଷ୍ଠ ହ୍ରାସ ପାଏ। କରବୀର ଦ୍ୱାରା ମାସାଜ୍ ଓ ତେଲ ଲଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୋଗ ହଟେ। ହଳଦୀ, ମଲୟ, ରାସ୍ନା, ଗୁଡୁଚୀ, ଇଡ଼ଗଜ, ଆରଗ୍ବଧ ଓ କରଞ୍ଜର ମିଶ୍ରିତ ପେଷଟ୍ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଉପଚାର। ମନ:ଶିଳା, ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ବାଗଜୀ ଓ ସରିଷା ଦାଣା କରଞ୍ଜ ଓ ମୁତ୍ର ସହିତ ଚକଚକା ପେଷଟ୍ ତିଆରି କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି କୁଷ୍ଠ ହଟେ। ଏହିପରି ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଇଡ଼ବଚା, କୁଷ୍ଠ, ନିଶା, ସିନ୍ଧୂତ୍ଥ ଓ ସରିଷା ଦାଣା ଟକା ମୁତ୍ର ସହିତ ଚକଚକା କଲେ, ଦାଦ ଓ କୁଷ୍ଠ ଦୁଇଁଟି ରୋଗ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ। ପ୍ରପୁନ୍ନାଟ ଦାଣା, ସୁବିଜ, ଧାତ୍ରୀ, ସର୍ଜ ଗୋମୟ, ସ୍ନୁହୀ ଓ ସୌଭୀର ମିଶାଇ ଗୁଣା କଲେ, ଏହା ଦାଦ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଚୁରୁଣି ହୁଏ। ଆରଗ୍ବଧ ଗଛର ପତ୍ର ଟକମଠା ସହିତ ଚକଚକା କଲେ, ଦାଦ, ଖଜୁଲି, କୁଷ୍ଠ ଓ ସିଧ୍ମା ହଟେ। ଗରମ ଭାବରେ ବାଗଜୀ ପାନ, ଦୁଧ ଭୋଜନ, ତିଳ ତେଲ, ତ୍ରିଫଳା, ମଧୁ, ବ୍ୟୋଷ, ଭଲ୍ଲାତକ ଓ ଚିନି—ଏହି ସାତଟି ଦ୍ରବ୍ୟ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ, ବୁଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧିକାରୀ, କୁଷ୍ଠ ନାଶକ ଓ ଇଚ୍ଛା ବୃଦ୍ଧିକାରୀ। ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ତ୍ରିଫଳା ଓ କୃଷ୍ଣା ଚୁରୁଣି ମଧୁ ସହିତ ଖାଇଲେ କୁଷ୍ଠ, କୀଟ, ମୁତ୍ର ରୋଗ, ଗଭୀର ଘାଓ ଓ ଭଗନ୍ଦର ନଶ୍ୱନ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଅଭୟାରିଷ୍ଟ, ଅରିଷ୍ଟ, ଆମଳକ ଓ ନିଶା ସେବନ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର କୁଷ୍ଠ ଓ ଚର୍ମ ରୋଗ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ଖଦିର ମୂଳ କୁ ଦଶ ହଜାର ଛିଦ୍ର ଥିବା ମାଟିର ଭାଡ଼ରେ ଜଳାଇ, ତାହାର ରସ ଧାତ୍ରୀ ରସ ଓ ମଧୁ ସହ ମିଶାଇଲେ, ଏହା କୁଷ୍ଠ ନାଶ କରେ ଓ ରସାୟନ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଧାତ୍ରୀ ଓ ଖଦିର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କ୍ୱାଥ ବାଗଜୀ ସହିତ ଖାଇଲେ, ଶଙ୍ଖ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧଳା ଶ୍ୱିତ୍ର ଦ୍ରୁତ ହଟେ। ଭଲ୍ଲାତକ ତେଲ ଏକମାସ ପିଇଲେ, ରୋଗ ଜିତାଯାଏ; ଏହିପରି, ଖଦିର ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାନୀୟ ସହିତ ଦେଲେ କୁଷ୍ଠ ହଟେ। ସୋମରାଜୀ ଫଳ ମଲପୂକ କ୍ୱାଥ ସହିତ ଭଲ ଭାବେ ଚିକିତ୍ସିତ କରି, ଏକ କର୍ଷ ପରିମାଣରେ ନମକ ସହିତ ଖାଇ ଏବଂ ଘିଅ ଅକ୍ଷ ଓ ଫଳ୍ଗୁ ସହିତ ପିଲେ ଉପକାର ହୁଏ। ଅପରାଜିତା ଚକଚକା ଲଗାଇଲେ ଅସାଧ୍ୟ ଶ୍ୱିତ୍ର ନଶ୍ୱନ ହୁଏ; ଏହିପରି, ବାସା, ଶୁଦ୍ଧ ତ୍ରିଫଳା, ପଟୋଳ ଓ କରଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ନିମ୍ବା ଓ କୃଷ୍ଣବେତ୍ର କ୍ୱାଥ ଓ ଚକଚକା ଭାବରେ ଖାଇଲେ, ଶରୀର ହୀରା ପରି ମଜବୁତ ହୁଏ ଓ କୁଷ୍ଠ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ; ଏହିପରି, ଜଣେ ଲୋକ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଥାଏ। ଦୁର୍ବା ରସ ଚାରିଗୁଣ ତେଲ ସହିତ ରାନ୍ଧି ଚର୍ମରେ ଲଗାଇଲେ ଚର୍ମ ରୋଗ ଓ ଖଜୁଲି ହଟେ। ଗଛ ଛାଲ, ଅର୍କ, କୁଷ୍ଠ, ଲୁଣ, ମୁତ୍ର, ଗମ୍ଭାରୀ ଓ ଚିତ୍ରକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ ଚର୍ମ ରୋଗ ଓ ଘାଓରେ ଉପକାରୀ। ଅମ୍ଲପିତ ରୋଗ ପାଇଁ, ଆମ୍ଳ ଓ ନିମ୍ବ ଫଳ, ଚିତ୍ରକ ଗାଈର ମୁତ୍ର ସହିତ, ବାସା, ଅମୃତା, ପର୍ପଟିକା, ନିମ୍ବ, ଭୂନିମ୍ବ ଓ ଖାର, ତ୍ରିଫଳା ଓ କୁଳଥ କ୍ୱାଥ ମଧୁ ସହିତ ଖାଇଲେ ଅମ୍ଳପିତ ହଟେ। ଫଳତ୍ରିକା ଓ ପଟୋଳ କ୍ୱାଥ, ତିତିକ୍ତ ଔଷଧ ଓ ଚିନି, ଯଷ୍ଟିମଧୁ ସହିତ ଦେଲେ ଜ୍ୱର, ବାନ୍ତି ଓ ଅମ୍ଳପିତ ଦୂରିତା ହୁଏ। ବାସା ଘିଅ, ତିତିକ୍ତ ଘିଅ, ପିପ୍ପଳୀ ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅମ୍ଳପିତ ପାଇଁ ଉପକାରୀ। ପିପ୍ପଳୀ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇଲେ ଅମ୍ଳପିତ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ; ପିପ୍ପଳୀ, ଗୁଡ଼ ଓ ଜଳ କଫ, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ସାର୍ବଭୌମ ଉପକାରୀ। ଅଜାଜୀ ଓ ଧନ୍ୟାକ ଚକଚକା ଘିଅ ସହିତ ରାନ୍ଧିଲେ, ଏହା କଫ, ପିତ୍ତ, ରୁଚି ଦୋଷ ଓ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ହଟାଏ। ପିପ୍ପଳୀ, ଅମୃତ, ଭୂନିମ୍ବ, ବାସା, ଅରିଷ୍ଟ, ପର୍ପଟ ଓ ଖଦିର ଅରିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କ୍ୱାଥ ଚମ୍ର ଉପଚ୍ଚ୍ରାସ, ବେଦନା ଓ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ କରେ। ଘିଅ, ତ୍ରିଫଳା ରସ ଓ ତ୍ରିବୃତ୍ ମିଶାଇ ପାନ କଲେ, ଭଲାସା, ଜ୍ୱର ଦମନ ହୁଏ। ଖଦିର, ତ୍ରିଫଳା ଅରିଷ୍ଟ, ପଟୋଳ, ଅମୃତ ଓ ବାସା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅଷ୍ଟକ କ୍ୱାଥ ମେଜଲ୍ସ ଓ ଛୋଟ ଚେଚି ଜିତିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା କୁଷ୍ଠ, ଭଲାସା, ଚମ୍ର ଉପଚ୍ଚ୍ରାସ, ଖଜୁଲି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚର୍ମ ରୋଗ ନଶ୍ୱନ କରେ; ରସୁଣ ଚୁରୁଣି ଲଗାଇଲେ ମশା ହଟେ। ଚର୍ମର ଟାଗ, ମସା, ମଶା, ଦାଗ ଓ କଳା ଚିହ୍ନ ଚାକୁ ଦ୍ୱାରା କାଟି ତାପରେ ଖାର ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପୁରା ଦାଗିବା ଉଚିତ। ପଟୋଳ ଓ ନୀଳୀ ପେଷଟ୍ ଗଧାର ଗଠି ଠିକ କରେ; ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଉବାଳିଲେ ଗୁରୁତର କଣ୍ଠ, ଚମ୍ର ଓ ବାତ ଦୋଷ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ। ଅର୍କ, ହାଡ଼ ମଜ୍ଜା, ତ୍ରିଫଳା, ନାଳୀଚା, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଲୋହ ଚୁରୁଣି ଓ ଟକା ଦଧି ସହିତ ରାନ୍ଧିଲେ କେଶ କଳା ହୁଏ। ଦୁଧ, ଚିନି, ଦୁଇ ମାପ ମଧୁକ ଓ ଏକ ମାପ ତେଲ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ ନାସାରେ ଦେଲେ ପ୍ରାକ୍ ଶ୍ୱେତ କେଶ ହଟେ। ମୁଖ ରୋଗ ପାଇଁ, ତ୍ରିଫଳା ଗଣ୍ଡୁଷ, ଘର ଧୂଆଁ, ଯବ ଛାର, ପାଠା, ବ୍ୟୋପରା ଓ ଅଞ୍ଜନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ତେଜୋଦା, ତ୍ରିଫଳା, ଲୋଧ୍ରା, ଚିତ୍ରକ ଚୁରୁଣି ମଧୁ ସହିତ ମୁଖରେ ଧରିଲେ, ଗଳ, କଣ୍ଠ, ଦାନ୍ତ ଓ ମୁଖ ରୋଗ ନଶ୍ୱନ ହୁଏ। ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ, ବାଗ୍ର, ମାଲତୀ ଓ ନୂତନ ପତ୍ର ମିଶାଇ ତିଆରି ପଞ୍ଚପତ୍ରୀ ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଓ କଷାୟ ଗୁଣ ଥାଏ। ରସୁଣ, ଅଦା, ସଜନା, ମୂଳା ଓ ରୁଦନ୍ତୀ ଗଛର ରସ କାନରେ ଦେଲେ, ଏହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଉଷ୍ଣ ଥାଏ, କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହଟେ। କାନରେ ତୀବ୍ର ବେଦନା, ଶବ୍ଦ ଓ ପୁସ୍ତ୍ରାବ ହେଲେ, ଗରମ ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ି ଲୁଣ ଚୁରୁଣି ମିଶାଇ କାନରେ ଦେଲେ ଉପକାର ହୁଏ। ଜାତୀ ପତ୍ର ରସ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ କାନର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରୋଗ ଜିତିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ; ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ସରିଷା ତେଲ ଗରମ କରି କାନରେ ଦେଲେ ବେଦନା ହଟେ।