ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଓ ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଚିକିତ୍ସକ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଉଥିଲେ । ସେ କହିଲେ, "ଉପଦଂଶ ରୋଗ ହେଲେ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତମୋକ୍ଷଣ କରି ଶୁଧି କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଘାଉକୁ ଅତି ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର, ନହେଲେ ଏହା ଶିରୋଭାଗକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇପାରେ । ଏହି ରୋଗ ନିମିତ୍ତେ ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ଗୁଡୂଚୀର କଢ଼ା, ସହିତ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଓ ଖଦିର ମିଶାଇ ପିଇବା ଉଚିତ, ଏହା ଉପଦଂଶକୁ ନଶ୍ୱ କରେ । ଏହି ଚିକିତ୍ସା ସହିତ, ତ୍ରିଫଳାକୁ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇ ମାଟି ପାତ୍ରରେ ଭୁନି ଲେପ ଭାବରେ ଲଗାଇଲେ ଘାଉ ତୁରନ୍ତ ଠିକ୍ ହୁଏ । ଏହି ଭଳି, ତ୍ରିଫଳା, ନିମ୍ବ, ଭୂନିମ୍ବ, କରଞ୍ଜ, ଖଦିର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଔଷଧୀ ଘୃତରେ ରନ୍ଧି ଲେପ ଓ କଢ଼ା ତିଆରି କଲେ ଉପଦଂଶ ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଔଷଧ ହୁଏ । ଏହି ଚିକିତ୍ସକ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ରୋଗ ବିଷୟରେ କହିଲେ, "ଯଦି ଅସ୍ଥି ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ପ୍ରଥମେ ଠଣ୍ଡା ପାଣିରେ ଧୋଇ ନିଅ, ପରେ ରନ୍ଧିତ ଲେପ ଲଗାଇ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଦିଅ । ଏହି ରୋଗୀଙ୍କୁ ମାଷ କଳାଇ, ମାଂସ, ଘୃତ, ଦୁଧ, ଶୋର୍ବା, ଓ ଯବ ମିଶିତ ପାଣି ଦିଅ; ଏହି ଭୋଜନ ଅସ୍ଥି ଭଙ୍ଗରେ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ । ରସୁଣ, ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଚିନିର ଲେପ ଖାଇଲେ ଭଙ୍ଗି, ଚ୍ୟୁତି ଓ ଗିରି ପଡ଼ିଥିବା ଅସ୍ଥି ଶୀଘ୍ର ଯୁକ୍ତି ହୁଏ । ଅଶ୍ୱଥ, ତ୍ରିଫଳା, ବ୍ୟୋଷ, ବରଭି ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ମିଶାଇ ତିଆରି କଲେ ଅସ୍ଥି ସଂଯୋଗ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ।" ପୁନି ସେ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ପାଇଁ ବମନ, ବିରେଚନ ଓ ରକ୍ତମୋକ୍ଷଣ ଉଚିତ; ଏହି ସହିତ ଭୂତୀକ, ବସା, ପଟୋଳ, ନିମ୍ବା, କଳିନୀ ଓ ଛାଲ ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କର । ତ୍ରିବୃତ୍, କର୍ଣ୍ଫଳ ଓ ତ୍ରିକଟୁ ସହିତ ମଧୁ ମିଶାଇ ତିଆରି କଢ଼ା ବିରେଚନ ପାଇଁ ଦିଅ; ଏହି ଔଷଧ ବାୟୁ ଓ ହୃଦ୍ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରେ । ମନଃଶିଳା ଓ କଳା ମରିଚ ତେଲରେ ରନ୍ଧି ଲେପ କଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କୁଷ୍ଠ ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ଏହିପରି ଶିବା, ପଞ୍ଚଗୁଡ଼ା ଓ ଚାଉଳ ମିଶ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ । କରଞ୍ଜ ଓ ଇଡ଼ଗଜ ପେଷି ଗୋମୂତ୍ର ସହିତ ଲେପ କଲେ କୁଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; କରବୀର ଦ୍ୱାରା ମାଲିଶ ଓ ତେଲ ଲେପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କୁଷ୍ଠ ଅପସାରଣ ହୁଏ । ହଳଦୀ, ମଳୟ, ରାସ୍ନା, ଗୁଡୂଚୀ, ଇଡ଼ଗଜ, ଆରଗ୍ବଧ, କରଞ୍ଜ—ଏହି ଲେପ କୁଷ୍ଠ ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଔଷଧ । ମନଃଶିଳା, ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ବାଗଜୀ ଓ ସୋରିଷ ପେଷି କରଞ୍ଜ ଓ ମୂତ୍ର ସହିତ ଲେପ କଲେ କୁଷ୍ଠ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଯେପରି ହରାଏ, ଏମିତି ହରାଏ । ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଇଡ଼ବଚା, କୁଷ୍ଠ, ନିଶା, ସିନ୍ଧୂତ୍ଥ, ସୋରିଷ ଖଟା ମୂତ୍ର ସହିତ ପେଷି ଲେପ କଲେ ସିଧ୍ମା ଓ କୁଷ୍ଠ ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ପ୍ରପୁନ୍ନାଟ ଚାଷ, ସୁବୀଜ, ଧାତ୍ରୀ, ସର୍ଜ ରସ, ସ୍ନୁହୀ, ସୌଭୀର ପେଷି ଗୁଣ୍ଡ଼ ତିଆରି କଲେ ସିଧ୍ମା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ । ଆରଗ୍ବଧ ପତ୍ର ଛାସ ସହିତ ପେଷି ଲେପ କଲେ ସିଧ୍ମା, କୁଷ୍ଠ, ଚରମ ରୋଗ ଓ ଦଦ୍ରୁ ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଗରମ ଭାବେ ବାଗଜୀ ପିଇବା, ଦୁଧ ଭୋଜନ, ତିଳ ତେଲ, ତ୍ରିଫଳା, ମଧୁ, ବ୍ୟୋଷ, ଭଲ୍ଲାତକ ଓ ଚିନି—ଏହି ସାତିଟି ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ, ବୁଦ୍ଧିବର୍ଦ୍ଧକ, କୁଷ୍ଠ ହରଣ କରେ ଓ ଇଚ୍ଛା ବଢ଼ାଏ । ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ତ୍ରିଫଳା, କୃଷ୍ଣା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହିତ ନେଲେ କୁଷ୍ଠ, କୀଟ, ମୁତ୍ର ରୋଗ, ଗୁହ୍ୟ ଘାଉ, ଭଗନ୍ଦର ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଯିଏ ଅଭୟାରିଷ୍ଟ, ଅରିଷ୍ଟ, ଆମଳକ ଓ ନିଶା ଖାଏ ସେ ନିଶ୍ଚିତ କୁଷ୍ଠ ଓ ଚରମ ରୋଗ ଜୟ କରେ । ଖଦିର ମୂଳ ଦଶହଜାର ଛିଦ୍ର ଥିବା ମାଟି ପାତ୍ରରେ ପୁଡ଼ି ତାହାର ରସ ଧାତ୍ରୀ ରସ ଓ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ କୁଷ୍ଠ ନଶ୍ୱ ହୁଏ ଓ ରସାୟନ ରୂପେ କାମ କରେ । ଧାତ୍ରୀ ଓ ଖଦିର କଢ଼ା ବାଗଜୀ ସହିତ ନେଲେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧଳା ଶିତ୍ବ୍ର ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ଏକ ମାସ ଭଲ୍ଲାତକ ତେଲ ପିଇଲେ ରୋଗ ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ଏହିପରି ଖଦିର ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପାନୀୟ ସହିତ ନେଲେ କୁଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହୁଏ । ସୋମରାଜୀ ଫଳ ମଲପୂକ କଢ଼ାରେ ସଂସ୍କାର କରି ଏକ କର୍ଷ ମାତ୍ରା ନେବା ଉଚିତ; ଏହା ଲୁଣ ସହିତ ଖାଇ, ଅକ୍ଷ ଓ ଫଳ୍ଗୁ ସହିତ ଘୃତ ପିଇଲେ ଉପକାର ମିଳେ । ଅପରାଜିତା ପେଷି ଲେପ କଲେ ଅସାଧ୍ୟ ଶିତ୍ବ୍ର ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ଏହି ସହିତ ବସା, ଶୁଧ୍ଧ ତ୍ରିଫଳା, ପଟୋଳ, କରଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର କର । ନିମ୍ବା ଓ କୃଷ୍ଣବେତ୍ର କଢ଼ା ଓ ଲେପ ଭୋଜନ କଲେ ଶରୀର ହୀରା ପରି ଦୃଢ଼ ହୁଏ ଓ କୁଷ୍ଠ ନଶ୍ୱ ହୁଏ, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଲମ୍ବା ହୁଏ । ଦୁର୍ବା ରସ ଚାରି ଗୁଣ ତେଲରେ ରନ୍ଧି ଚର୍ମରେ ଲେପ କଲେ ଚର୍ମ ଖଜୁଆ, ଚୁଲି ଓ ଦଦ୍ରୁ ଠିକ୍ ହୁଏ । ଗଛ ଛାଲ, ଅର୍କ, କୁଷ୍ଠ, ଲୁଣ, ମୂତ୍ର, ଗମ୍ଭାରୀ, ଚିତ୍ରକ ଦ୍ୱାରା ତେଲ ତିଆରି କଲେ ଚର୍ମ ରୋଗ ଓ ଘାଉ ନଶ୍ୱ ହୁଏ ।" ତାପରେ ଚିକିତ୍ସକ କହିଲେ, "ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଆମ୍ଳ ଫଳ, ନିମ୍ବ ଫଳ, ଚିତ୍ରକ ଗୋମୂତ୍ର ସହିତ, ବସା, ଅମୃତା, ପର୍ପଟିକା, ନିମ୍ବ, ଭୂନିମ୍ବ, ଖାର, ତ୍ରିଫଳା, କୁଳଥ କଢ଼ା ମଧୁ ସହିତ ନେଲେ ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ଶାନ୍ତ ହୁଏ । ଫଳତ୍ରିକା, ପଟୋଳ, ତିକ୍ତ ଔଷଧ ଓ ଚିନି କଢ଼ା ଯଷ୍ଟିମଧୁ ସହିତ ପିଇଲେ ଜ୍ୱର, ବମି ଓ ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ବସା ଘୃତ, ତିକ୍ତ ଘୃତ, ପିପ୍ପଳୀ ଘୃତ, ଗୁଢ଼ ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଅମ୍ଳପିତ୍ତରେ ଉପକାରୀ । ପିପ୍ପଳୀ ମଧୁ ସହିତ ନେଲେ ଅମ୍ଳପିତ୍ତ ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ପିପ୍ପଳୀ, ଗୁଢ଼ ଓ ପାଣି କଫ, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି ଦିଏ । ଅଜାଜୀ ଓ ଧନିଆ ପେଷି ଘୃତରେ ରନ୍ଧି ଦେଲେ କଫ, ପିତ୍ତ, ରୁଚି ତ୍ରୁଟି ଓ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ୱ ହୁଏ । ପିପ୍ପଳୀ, ଅମୃତ, ଭୂନିମ୍ବ, ବସା, ଅରିଷ୍ଟ, ପର୍ପଟ, ଖଦିର ଅରିଷ୍ଟ କଢ଼ା ହେଲେ ଚର୍ମ ଫୁଲିବା, ବେଦନା, ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହୁଏ । ତ୍ରିଫଳା ରସ ଓ ତ୍ରିବୃତ୍ ଘୃତ ଦେଇ ବିରେଚନ କଲେ ବିସ୍ଫୋଟ ଓ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହୁଏ । ଖଦିର, ତ୍ରିଫଳା ଅରିଷ୍ଟ, ପଟୋଳ, ଅମୃତ, ବସା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅଷ୍ଟକ କଢ଼ା ମିଜଲ୍ସ ଓ ଚୋଟା ଚେଚିରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ । ଏହା କୁଷ୍ଠ, ବିସ୍ଫୋଟ, ଚର୍ମ ଫୁଲିବା, ଖଜୁଆ ନଶ୍ୱ କରେ; ରସୁଣ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଲେପ କଲେ ମାଛି ଦୂର ହୁଏ ।