ଧନ୍ୟବାଦ, ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକୁ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ ଗଳ୍ପରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ ମାନେ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରୋଗର ଉପଚାର କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଦେହର ପୀଡା, ମୁତ୍ରବନ୍ଧ, ଅତିସ୍ଥୂଳତା, ଅନ୍ତ୍ର ଶୋଥ, ଗଠି, ଗଭୀର ଆଘାତ, ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଗାଁଠି ଭଳି ରୋଗ ନିମିତ୍ତେ ବିଶେଷ ଔଷଧ ଓ ପାଥ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ପୀଡା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ନାଗର ମୂଳ ଦୁଧରେ ରନ୍ଧି ଦେଖି, ତାହା ସହ ଅର୍ଧ ମାତ୍ରା ସେଣ୍ଡା ଲୁଣ୍, ଶିବ ଘୃତ ମିଶାଇ ନିଅନ୍ତୁ। ଏହା ହୃଦୟବେଦନା ଶାନ୍ତ କରେ। ଯଦି କେହି ମୁତ୍ର କରିବାରେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତେବେ କଣା, ପାଷାଣଭେଦ, କିମ୍ବା ଶିଳାଜତୁ ଗୁଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ ଦେଇଲେ ଏହା ଏହି ଅସୁବିଧା ଦୂର କରେ ଓ ଜୀବନକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଓ ମୁତ୍ର କଷ୍ଟରେ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମୃତା, ନାଗରି, ଧାତ୍ରୀ, ବାଜିଗନ୍ଧା, ତ୍ରିକଣ୍ଟକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା କଢ଼ା ପିଇବା ଉଚିତ। ଯବକ୍ଷାର, ଯାହା ଚିନି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମୁତ୍ର ଦୋଷ ଦୂର କରେ। ଏହିପରି, ନିଦିଗ୍ଧିକା ରସ ମଧୁ ସହ ଦେଲେ ମୁତ୍ର ଦୋଷ ନାଶ ହୁଏ। ମୁତ୍ରବନ୍ଧ ରୋଗରେ ତ୍ରିଫଳା ଚୁରୁଣ ଲୁଣ ସହ ଲେପ କରିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଔଷଧ। ଯଦି ମୁତ୍ର ପ୍ରବାହ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୁଏ, କପୂର ଚୁରୁଣ ମୁତ୍ର ମାର୍ଗରେ ଦେଲେ ଉପକାର ମିଳେ। ଶିଗ୍ରୁ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଗରମ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଢ଼ା ମୁତ୍ର କରେଇଦିଏ। ଧାତ୍ରୀ ରସ ମଧୁ ଓ ହଳଦୀ ସହ ମିଶାଇ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ମୁତ୍ର ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା, ଦାରୁ, ଦାର୍ବୀ ଓ ଅଷ୍ଟକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ମଧୁ ସହ ଦେଲେ ମୁତ୍ର ରୋଗ ନିବାରଣ ହୁଏ। ଅତିସ୍ଥୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ କମେଇବାକୁ ନିଜର ଜାଗ୍ରତି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ବ୍ୟାୟାମ ଓ ଧ୍ୟାନ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ାଇବା ଓ ଅତି ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁମାନେ ବାର୍ଲି ଓ ଶ୍ୟାମାକ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ କିମ୍ବା ଗରମ ଖାଦ୍ୟ ଶାକ ରସ ସହ ନିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଚର୍ବିହୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଚବ୍ୟା, ଜୀରକ, ବ୍ୟୋଷ, ହିଙ୍ଗୁ, ସଉଵର୍ଚ୍ଚଳ, ଆମଳକ ଚୁରୁଣ ମଧୁ ସହ ନିଅଲେ ରକ୍ତ ପରିଶୁଧ୍ଧି, ଚର୍ବି ନାଶ ଓ ଅଗ୍ନିଦୀପନ ହୁଏ। ଚିତ୍ରକ ଟୁକୁଡ଼ାକୁ ଚାରି ଗୁଣା ପାଣି ଓ ଦୁଇ ଗୁଣା ମୁତ୍ରରେ ରନ୍ଧି, ତାହା ଚଟଣୀ ତିଆରି କରି, ଘୃତ ଏବଂ ଦୁଧ ସହ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପାନ କଲେ ଅନ୍ତ୍ର ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ପିପାଲିକା ଦଶଟି ଦିନକୁ ଦୁଧ ସହ ନେଇ ଦିନକୁ ଦିନ ମାତ୍ରା ବଢ଼ାଇବା ଓ ପୁନଃ କମାଇବା ଉପକୂଳକ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଧରେ ଚାଉଳ ରନ୍ଧି ହଜାର ଦିନ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଷ୍ଟି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପ୍ଳୀହା ଓ ଅନ୍ତ୍ର ରୋଗର ନାଶ ପାଆନ୍ତି। ପୁନର୍ନବା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଘୃତ ଶୋଥ ଦୂର କରେ, ଏହା ଗୋମୂତ୍ର ସହ, କିମ୍ବା ପିପ୍ପଳୀ ଦୁଧ ସହ, କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ ଓ ହରୀତକୀ ସମାନ ମାତ୍ରାରେ, କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶୋଥରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ। ବଳା ଓ ଦୁଧ ସହ ତିଆରି ଏରଣ୍ଡ ତେଲ ପିଇଲେ ଅନ୍ତ୍ର ଫୁଲିବା, ବେଦନା ଓ ଜଳ ସଂଚୟ ଦୂର ହୁଏ। ପଥ୍ୟା ଚଟଣୀ ତିଳ ତେଲରେ ଭଜି କଳା ଲୁଣ୍ ସହ ମିଶାଇ ତିଆରି କଲେ ଅନ୍ତ୍ର ରୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ। ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି ମୂଳ ଲେପ କଲେ ଗଠି ଶୋଥ ଦୂର ହୁଏ, ସମୁହୀ ଓ ଗଣ୍ଡୀରିକା ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେକ କଲେ ଗଠି ହଟିଯାଏ। ହସ୍ତିକର୍ଣ୍ଣପଲାଶ ଲେପ ଗଳାରେ ଧତୂରା, ଏରଣ୍ଡ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି, ବର୍ଷାଭୂ, ଶିଗ୍ରୁ, ତିଳ ସହ ଲଗାଇଲେ ଗଳଗଣ୍ଡ ଉପଚାର ହୁଏ। ଏକ ଲେପ ଦୀର୍ଘ ଓ ଭୟଙ୍କର ହସ୍ତିରୋଗ ନାଶ କରେ; ଶୋଭାଞ୍ଜନ, ପାଷାଣ ଲୁଣ୍ ଓ ହିଙ୍ଗୁ ମିଶ୍ରିତ ଲେପ ଫୋଡ଼ ନିବାରଣ କରେ। ଶରପୁଂଖା ଚଟଣୀ ମଧୁ ସହ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆଘାତ ଓ ଗଭୀର ଘା ଠିକ୍ ହୁଏ; ଏହିପରି, ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଲେପ ଶୋଥ ଓ ଘାରେ ଉପକୂଳକ। ତ୍ରିଫଳା, ଖଦିର, ଦାରୁ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଘା ପରିଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ; ଚିକିତ୍ସକ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ନୂତନ ଆଘାତକୁ ଜଳଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଏହା ବେଦନାଦାୟକ ହୁଏ। ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଆଘାତ ଚିହ୍ନିତ କଲେ, ଲଘୁ ଉଷ୍ଣ ଘୃତ ଓ ମଧୁ ନିଅ, ଏହା ସହ ଯସ୍ଟିମଧୁ ମିଶାଇ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ। ଶୀତଳ ଚିକିତ୍ସା ଯାହା ତାପ, ରକ୍ତ, ପିତ୍ତ ନାଶ କରେ, ବାଁଶ, ଏରଣ୍ଡ ଓ କୁକୁର ଘାସ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଉପଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ଏହି କଢ଼ା ହିଙ୍ଗୁ ଓ ପାଷାଣ ଲୁଣ୍ ସହ ନିଅଲେ ଅନ୍ତ୍ରରେ ଅଟକିଥିବା ରକ୍ତ ବାହାରିଯାଏ; କିମ୍ବା ଯବ, ବଦରି, କୁଳଥ ରସ ତେଲ ବିନା ଦେଲେ ଉପକୂଳକ। ଯବ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ପାଷାଣ ଲୁଣ୍ ସହ ତାହା ପିଇଲେ ଲାଭ ମିଳେ। କରଞ୍ଜ, ଅରିଷ୍ଟ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି ରସ ଘାର କୀଟ ନାଶ କରେ। ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ତ୍ରିଫଳା ଚୁରୁଣ ସହ ଗୋଳି ତିଆରି କରି ନିୟମ ନଥିବାରେ ଘା ଓ ଶୋଥ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଚାର। ଦୂର୍ବା ରସ କିମ୍ବା କମ୍ପିଲ୍ଲକ ଓ ଦାର୍ବା ଚାଲ ଦ୍ୱାରା ଲେପ ଘା ଭଲ କରିବାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାୟ। ଏହିପରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ, “ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ଏବେ ତୁମେ ଭଗନ୍ଦର ଓ ଏହା ସଦୃଶ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ଶୁଣ। ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଗନ୍ଦର ଖୋଲି, ଘା ଭଳି ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ। ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ତ୍ରିଫଳା, ବ୍ୟୋଷ ସମ ମାତ୍ରା ଘୃତ ସହ ମିଶାଇଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଭଗନ୍ଦର ଓ ଭଗନ୍ଦର ନାଶ ହୁଏ। ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି ରସ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ ଭଗନ୍ଦର ରୋଗ ନାଶ କରେ; ଏହା ଚର୍ମ ରୋଗୀଙ୍କୁ ପିଇବା, ଲେପ ଓ ନାସ୍ୟ ଭଳି ଉପଯୋଗ ହୁଏ। ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ତ୍ରିଫଳା, କୃଷ୍ଣା, ତ୍ରିପଞ୍ଚ ସମ ମାତ୍ରା ଗୋଳି ଭଗନ୍ଦର, ଶୋଥ ଓ ଗଠିରେ ଲାଭକାରୀ। ଉପଦଂଶ ରୋଗରେ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରକ୍ତମୋକ୍ଷ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ଘାକୁ ସତର୍କତାର ସହିତ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଏହା ଲିଙ୍ଗ ମୁଣ୍ଡ ନାଶ କରିଦେଏ। ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ, ତ୍ରିଫଳା, ଗୁଡୂଚୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଓ ଖଦିର ସହ ଦେଲେ ଉପଦଂଶ ନିବାରଣ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା ମଧୁ ସହ ମାଟି ପାତ୍ରରେ ଭଜି ଲେପ କଲେ ଉପଦଂଶ ଘା ଶୀଘ୍ର ଭଲ ହୁଏ।