ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାର୍ଷି ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ରୋଗ ଓ ତାହାର ଚିକିତ୍ସା ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ। ସେ କହିଲେ—"ଯଦି ଶରୀରରେ ବଡ଼ ସଫା ହେଉଛି, ତେବେ ମରିଚ ଓ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା କଢ଼ା ଏହାକୁ ସାରାଇଥାଏ। ଏହା ସହିତ ଏକ ଲେହ୍ୟ ତିଆରି କରି ଦିଆଯାଏ, ଯାହା କାଶ, ତିରିକା ଓ ଭୋକ ବୃଦ୍ଧିରେ ଉପକୃତ କରେ। କଣ୍ଟକାରୀ ଓ ଗୁଡ଼ୁଚୀର ରସ, ତିନିଶ ଦୁଇ ପଳା ହେବା ଉଚିତ, ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତ ସହିତ ରନ୍ଧିଲେ କାଶ ଓ ହୃଦୟ ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ାଇ ଦିଏ। କୃଷ୍ଣା, ଧାତ୍ରୀ, ଚିନି, ଶୁଖିଲା ଅଦା, କଳା ମରିଚ ଓ ସେନ୍ଦ୍ରା ଲୁଣ ଦେଇ ତିଆରି କଢ଼ାକୁ ଏରଣ୍ଡ ତେଲ ସହିତ ମିଶାଇଲେ, ଏହା କଠିନ ବାତ ଦୂର କରେ। ବଳା, ପୁନର୍ନଭା, ଏରଣ୍ଡ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୃହତୀ ଓ ଗୋକ୍ଷୁର, ରଙ୍ଗ ପାଇଁ ହିଙ୍ଗୁଳା ସହିତ ଯେତେବେଳେ ପିତାଯାଏ, ବାତ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା, ନିମ୍ବା, ଯଷ୍ଟୀ, କଟୁକା ଓ ଅରଗ୍ବଧର କଢ଼ା ମଧୁ ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଜଳନ ଓ ଦୁଃଖ ହ୍ରାସ ପାଏ। ତ୍ରିଫଳା ଓ ଯଷ୍ଟୀର ପାନୀୟ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ଶୁଧ୍ଧ ମଣ୍ଡୂର ଓ ତ୍ରିଫଳା ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହିତ ଚଟିଲେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ତ୍ରିବୃତ୍, କୃଷ୍ଣା ଓ ହରୀତକୀକୁ ଦୁଇ, ଚାରି ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ନେଇ, ଗୁଡ଼ ମାନେ ବଡ଼ ଗୋଳି ତିଆରି କରିଲେ ବଦ୍ଧକଟା ଓ ରୋଗ ହରାଏ। ହରୀତକୀ, ଯବକ୍ଷାର, ପିପ୍ପଳୀ, ତ୍ରିବୃତ୍ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଘୃତ ସହିତ ନିୟମିତ ଖାଇଲେ ଉଦାବର୍ତ୍ତ ନାଶ ହୁଏ। ତ୍ରିବୃତ୍, ହରୀତକୀ, ଶ୍ୟାମା, ସ୍ନୁହୀ ଦୁଧରେ ପକାଇ ଗୋଳି କରି, ମୁତ୍ର ସହିତ ଖାଇଲେ ବଦ୍ଧକଟା ଭଲ ହୁଏ। ତ୍ରିଉଷଣ, ତ୍ରିଫଳା, ଧନ୍ୟା, ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଚବ୍ୟା, ଚିତ୍ରକ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଘୃତରେ ବେଶି ମିଶାଇ ପକାଇଲେ, ଏହା ବାତ-ଗୁଲ୍ମ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ନାଗର ମୂଳ ଦୁଧରେ ପକାଇ ପିଲେ ହୃଦୟ ଦୁଃଖ ହ୍ରାସ ହୁଏ, ସେନ୍ଦ୍ରା ଲୁଣ ଓ ଶିବ ଘୃତ ମିଶାଇ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। କଣା, ପାଷାଣଭେଦ ଅଥବା ଶିଳାଜତୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଚାଉଳ ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ମୁତ୍ରକ୷ଠିନ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରେ। ବାତ ଦୁଃଖ ଓ ମୁତ୍ରକ୍ଷୋଭ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅମୃତା, ନାଗରୀ, ଧାତ୍ରୀ, ବାଜିଗନ୍ଧା, ତ୍ରିକଣ୍ଟକର କଢ଼ା ପିଇବା ଉଚିତ। ଯବକ୍ଷାର ଚିନି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମୁତ୍ର ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ; ଏହିପରି ନିଦିଗ୍ଧିକାର ରସ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇଲେ ମୁତ୍ର ରୋଗ ନାଶ ହୁଏ। ଲୁଣ ଓ ତ୍ରିଫଳା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶ୍ରଣ ମୁତ୍ର ରୋଧ ଦୂର କରେ; ଯଦି ମୁତ୍ର ଓଟି ଯାଏନାହିଁ, ତେବେ କପୂର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମୁତ୍ରମାର୍ଗରେ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଶିଗ୍ରୁ ମୂଳର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଢ଼ା ମୁତ୍ର ନିଷ୍କାଶନ କରେ; ଧାତ୍ରୀ ରସ, ହଳଦୀ ଓ ମଧୁ ସହିତ ମୁତ୍ର ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରେ; ତ୍ରିଫଳା, ଦାରୁ, ଦାର୍ବୀ, ଅଷ୍ଟକ ଓ ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ କଢ଼ା ମୁତ୍ର ରୋଗ ନାଶ କରେ। ଯିଏ ଦେହର ଭାର କମାଇବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଦିନେ ଦିନେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ୟାୟାମ ଓ ଧ୍ୟାନ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅତି ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଯବ ଓ ଶ୍ୟାମାକ ଭୋଜନ କରେ, ମଧୁ ମିଶା ପାନୀୟ କିମ୍ବା ତାପ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ତରଳ ସହିତ ନିୟମିତ ଖାଏ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଶରୀରର ଭାର କମାଇପାରିବ। ଚବ୍ୟା, ଜୀରକ, ବ୍ୟୋଷ, ହିଙ୍ଗୁ, ସୌବର୍ଚ୍ଚଳ, ଆମଳକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହିତ ନିୟମିତ ଖାଇଲେ ରକ୍ତ ସଫା ହୁଏ, ଚର୍ବି ଦୂର ହୁଏ ଓ ଅଗ୍ନି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଚିତ୍ରକ ଟୁକୁଡ଼ା ଚାରି ଗୁଣା ପାଣି ଓ ଦୁଇ ଗୁଣା ମୁତ୍ରରେ ରନ୍ଧି ପେଷ୍ଟ ତିଆରି କରି, ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତ ଦୁଧ ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଉଦର ରୋଗରେ ଲାଭକାରୀ। ଦଶ ଦିନ ଧରି, ପ୍ରତିଦିନ ଦଶ ପଇପ୍ପାଳିକ ଦୁଧ ସହିତ ନେଇ, ପରେ ଏହି ପ୍ରକାର ହ୍ରାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଦୁଧରେ ରନ୍ଧା ଚାଉଳ ହଜାର ଦିନ ଧରି ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପୁଷ୍ଟି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପ୍ଳୀହା ଓ ଉଦର ରୋଗ ନାଶ ପାଏ। ପୁନର୍ନଭା ଦ୍ବାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଘୃତ, କାଉ ମୁତ୍ର, ପିପ୍ପଳୀ ଦୁଧ ସହିତ, ଗୁଡ଼ ଓ ହରୀତକୀ ସମ ମାତ୍ରାରେ, କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱ ଦେଇ ଶୋଫ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ବଳା ଓ ଦୁଧ ସହିତ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏରଣ୍ଡ ତେଲ ପିଇଲେ ଉଦର ଫୁଲିବା, ଦୁଃଖ ଓ ଜଳ ଜମା ଦୂର ହୁଏ। ପଥ୍ୟା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ସରିଷ ତେଲରେ ଭଜି, କଳା ଲୁଣ ମିଶାଇ ଦିଆଯିବା ଉଦର ରୋଗର ଉତ୍ତମ ଔଷଧ। ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ମୂଳ ଲେପ କଲେ ଗଠି ଶଫା ହୁଏ; ସ୍ନୁହୀ ଓ ଗଣ୍ଡୀରିକା ପତ୍ର ସେକ କଲେ ଗଠି ଦୂର ହୁଏ। ହସ୍ତିକର୍ଣ୍ଣପଳାଶ ଲେପ ଗଳାରେ ଧତୂରା, ଏରଣ୍ଡ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ, ବର୍ଷାଭୂ, ଶିଗ୍ରୁ, ସରିଷ ସହିତ ଦେଲେ ଗଲଗଣ୍ଡ ଭଲ ହୁଏ। ଏକ ଲେପ ଦୀର୍ଘ ଓ ଭୟଙ୍କର ଫିଳାରିଆ ନାଶ କରେ; ଶୋଭାଞ୍ଜନ, ସେନ୍ଦ୍ରା ଲୁଣ ଓ ହିଙ୍ଗୁ ମିଶ୍ରଣ ଫୋଡ଼ ଚିକିତ୍ସାରେ ଉପକୃତ। ଶରପୁଙ୍ଖା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହିତ ଲେପ କଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗାଁଠି ଓ ଗହ୍ରଣ ଶଫା ହୁଏ; ଏହିପରି ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଲେପ ଫୁଲା ଓ ଗହ୍ରଣ ଚିକିତ୍ସାରେ ଲାଭକାରୀ। ତ୍ରିଫଳା, ଖଦିର, ଦାରୁ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଗାଁଠି ସଫା ହୁଏ; ଚିକିତ୍ସକ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନୂତନ ଗାଁଠିରେ ପାଣି ଦେଇ ଧୋଇବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଏହା ଦୁଃଖଦାୟକ। ବାହ୍ୟ କାରଣରେ ହୋଇଥିବା ଗାଁଠି ଚିହ୍ନି, ଚିକିତ୍ସକ ଘୃତ ଓ ମଧୁ ହାଲୁକା ଗରମ କରି, ଯଷ୍ଟୀମଧୁ ସହ ଲେପ କରିବା ଉଚିତ। ଶିତଳ ଚିକିତ୍ସା, ଯାହା ତାପ, ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ନାଶ କରେ, ବାଁଶ, ଏରଣ୍ଡ ଓ ଦୂବ ରସର କଢ଼ା ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ। ହିଙ୍ଗୁ ଓ ସେନ୍ଦ୍ରା ଲୁଣ ସହିତ ଏହା ନେଲେ ଆନ୍ତ୍ରରେ ରହିଥିବା ରକ୍ତ ବାହାରିଯାଏ; କିମ୍ବା ଯବ, ବଦର୍ଦାନା ଓ କୁଳଥ ରସ ତେଲ ବିନା ଖାଇଲେ ଉପକୃତ ହୁଏ। ଯବର ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ସେନ୍ଦ୍ରା ଲୁଣ ସହିତ ତାହା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; କରଞ୍ଜ, ଅରିଷ୍ଟ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ରସ ଗାଁଠିର କୀଟ ନାଶ କରେ। ତ୍ରିଫଳା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଗୋଳି କରି, ଯେକୌଣସି ନିୟମ ବିନା ଦିଆଯିବା ଶୋଫ ଓ ଗାଁଠିରେ ଲାଭକାରୀ। ଦୂର୍ବା ରସ କିମ୍ବା କମ୍ପିଲ୍ଲକ ଓ ଦାର୍ବା ଚାଲ ରସ ଲେପ ଗାଁଠି ଚିକିତ୍ସାରେ ପ୍ରଧାନ ଔଷଧ। ଏହିପରେ ଧନ୍ବନ୍ତରୀ କହିଲେ—"ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ଏବେ ତୁମେ ଭଗନ୍ଦର ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ଶୁଣ।