ଏକ ଦିନ, ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଗତ ଏକ ବୈଦ୍ୟ ନିଜ ଚିକିତ୍ସା ଗୁରୁତ୍ୱ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବସିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଭାବରେ ଆସିଥିବା ରୋଗୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ। ବୈଦ୍ୟ ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହି ରୋଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଚାର ତାଲାଶ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଜଣାଗଲା, ଫଳତ୍ରିକା, ଅମୃତା, କଟୁ ଭୂନିମ୍ବା ଓ ନିମ୍ବାର ଦେକୋକ୍ସନ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇ ପିଲେ ଜଣ୍ଡିସ ଓ ଅନିମିଆ ଦୂର ହୁଏ। ତିନି ବୃତ୍, ତ୍ରିଫଳା, ଶ୍ୟାମା, ଲମ୍ବା ମରିଚ, ଚିନି ଓ ମଧୁରେ ତିଆରି ମିଠା ଖାଇଲେ ରକ୍ତ ଓ ପିତ ଜନିତ ଜ୍ୱର ଓ ଜଟିଳ ରୋଗ ନିବୃତି ହୁଏ। ବୈଦ୍ୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଯଦି ଭାସା ଶରୀରରେ ଅଛି ଓ ଜୀବନ ରହିଛି, ତେବେ କାହିଁକି ରକ୍ତ-ପିତ, କ୍ଷୟ ଓ କାଶ ରୋଗୀ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ? ଏହା ପାଇଁ ଆଟରୂପା, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ପଥ୍ୟାର ଦେକୋକ୍ସନ ଚିନି ଓ ପ୍ରଚୁର ମଧୁ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା କାଶ, ଶ୍ୱାସ ଓ ରକ୍ତ-ପିତ ରୋଗ ଦୂର କରିଥାଏ। ଭାସାର ରସ ଚିନି ସହିତ ମିଶାଇ ପିଲେ ରକ୍ତ ରୋଗ ନିବୃତି ହୁଏ। ସଲ୍ଲକୀ, ବଦରୀ, ଜମ୍ବୁ, ପ୍ରିୟାଳ, ଆମ୍ବ, ଅର୍ଜୁନ, ଧବା ଦୁଧ ଓ ମଧୁ ସହିତ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଦିଆଯିବା ରକ୍ତସ୍ରାବ ଅଟକାଇଥାଏ। ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀର ମୂଳ, ଫଳ, ପତ୍ର ରସରେ ତିଆରି ଘିଅ ପିଲେ କ୍ଷୟ ରୋଗୀ ନିରୋଗ ହୁଏ ଓ ଦେବତା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ହରୀତକୀ, ଲମ୍ବା ମରିଚ, ଶୁଖିଲା ଆଦା, କଳା ମରିଚ, ଗୁଡ଼ର ମିଠା ଖାଇଲେ କାଶ ଦୂର ହୁଏ, ତରସ ଓ ଭୋକ ହୀନତା ନିବୃତି ହୁଏ। କଣ୍ଟକାରୀ ଓ ଗୁଡୁଚୀର ରସ ତିରିଶ ପଳା ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘିଅ ସହିତ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଘିଅ କାଶ ଓ ପାଚନ ଉତ୍ସାହ ଦିଏ। କଳା ନାଇଟ୍ସେଡ୍, ଆମ୍ଲା, ଧଳା ନାଇଟ୍ସେଡ୍, ଶୁଖିଲା ଆଦା ଓ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇ ପିଲେ ହେଚକା ଓ ଶ୍ୱାସ ଦୂର ହୁଏ। ଭାର୍ଂଗା ଭିଶ୍ୱା ଓ ଉଷ୍ଣ ଜଳ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। କଣ୍ଠ ରୋଗ ପାଇଁ ଖାଦିରା ତେଲ ଲଗାଇ ମୁଁହରେ ଧରିବା, କିମ୍ବା ପଥ୍ୟା ଲମ୍ବା ମରିଚ ଓ ଆଦା ସହିତ ଦିଆଯିବା ଉପଯୁକ୍ତ। ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ତ୍ରିଲା ଚୁରଣ ମଧୁ ସହିତ ଦିଆଯିବା, କିମ୍ବା ଆମ୍ବ ଓ ଜମ୍ବୁ ଦେକୋକ୍ସନ ମଧୁ ସହିତ ଦିଆଯିବା ବମି ରୋଗ ପାଇଁ ଉପଚାର। ତ୍ରିଫଳା ମଧୁ ସହିତ ଦିଆଯିବା ବମି, ତରସ, ଚକ୍କର ଓ ଅଚେତନତା ଦୂର କରେ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପିଲେ ମୃଗୀ ଓ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଜନିତ ରୋଗ ଉପଶମ ହୁଏ। କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ରସ ଚାଉଳ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ। ପୁରୁଣା ଘିଅ ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଭଚା, କୁଷ୍ଠ, ଶଂଖପୁଷ୍ପୀ ସହିତ ତିଆରି, ମୃଗୀ, ଭୂତ-ପିଶାଚ ଓ ମୃଗୀ ରୋଗ ପାଇଁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଦେକୋକ୍ସନ କିମ୍ବା ଚାରି ଗୁଣା ଦୁଧରେ ତିଆରି ପେଷ୍ଟ ଘିଅ ସହିତ ଦିଆଯିବା ବାତ ଶାନ୍ତ କରେ, ପୁରୁଷତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଦିଏ। ନୀଳୀ ଓ ମୁଣ୍ଡୀ ଚୁରଣ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଚିନ୍ନା ଦେକୋକ୍ସନ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଭୟଙ୍କର ବାତରକ୍ତ ଦୂର କରେ। ପଞ୍ଚ ପଥ୍ୟା ଗୁଡ଼ ସହିତ କୁଷ୍ଠ, ଅର୍ଶ ଓ ବାତ ରୋଗ ପାଇଁ ଉପଚାର; ତାଙ୍କ ରସ, ପେଷ୍ଟ, ଚୁରଣ କିମ୍ବା ଦେକୋକ୍ସନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। କାଳା ଗୁଡୁଚୀ ଦେକୋକ୍ସନ ଓ ପେଷ୍ଟ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ବାତରକ୍ତ ଶମନ ହୁଏ; ଘିଅ ଓ ଦୁଧ ସହିତ ପକାଇ ଦିଆଯିବା କୁଷ୍ଠ, ଆଘାତ ଓ ଏପରି ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରେ। ତ୍ରିଫଳା ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁ ବାତରକ୍ତ ଓ ଅଚେତନତା ଦୂର କରେ; ଗୁଗ୍ଗୁଲୁ ଗୋମୂତ୍ର ସହିତ ଦିଆଯିବା ଉରୁ ଜଡିତା ଦୂର କରେ। ଶୁଖିଲା ଆଦା ଓ ଗୋକ୍ଷୁରା ଦେକୋକ୍ସନ ବାତ ଓ ସାମବାତ ରୋଗର ବେଦନା ଶାନ୍ତ କରେ; ଦଶମୂଳ, ଅମୃତା, ଏରଣ୍ଡା, ରାସ୍ନା, ନାଗରା, ଦାରୁ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଉପଯୁକ୍ତ। ମରିଚ ଓ ଗୁଡ଼ ଦେକୋକ୍ସନ ମହାଶୋଫା ଚିକିତ୍ସା କରେ; ଏକ ମିଠା ଖାଇଲେ କାଶ ଓ ତରସ ଦୂର ହୁଏ, ଭୋକ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। କଣ୍ଟକାରୀ ଓ ଗୁଡୁଚୀ ରସ ଅଟ୍ତିସ ପଳା ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘିଅ ସହିତ ପକାଇ ଦିଆଯିବା କାଶ ଦୂର କରେ, ହୃଦୟ ଉତ୍ସାହ ଦିଏ। କୃଷ୍ଣା, ଧାତ୍ରୀ, ଚିନି, ଶୁଖିଲା ଆଦା, କଳା ମରିଚ, ଲାହି ଲୁଣ, ତିଆରି ଦେକୋକ୍ସନ ତିଆରି କରି ଏରଣ୍ଡା ତେଲ ସହିତ ମିଶାଇ ଦିଆଯିବା ଭାରୀ ବାତ ଦୂର କରେ। ବଳା, ପୁନର୍ନବା, ଏରଣ୍ଡା, ଦୁଇ ବୃହତୀ, ଗୋକ୍ଷୁରା, ହିଙ୍ଗୁଳା ସହିତ ଦିଆଯିବା ବାତ ବେଦନା ଶାନ୍ତ କରେ। ତ୍ରିଫଳା, ନିମ୍ବା, ଯଷ୍ଟୀ, କଟୁକା, ଅରଗ୍ବଧା ଦେକୋକ୍ସନ ମଧୁ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଜ୍ୱାଳା ଓ ନିବେଦନା ଶାନ୍ତ କରେ। ତ୍ରିଫଳା ଯଷ୍ଟୀ ଜଳ ଦିଆଯିବା ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ବେଦନା ଦୂର କରେ; ଶୁଧ୍ଧ ମଣ୍ଡୂରା ତ୍ରିଫଳା ଚୁରଣ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଚାଟିଲେ ତିନି ଦୋଷ ଦୂର କରେ। ତ୍ରିବୃତ, କୃଷ୍ଣା, ହରୀତକୀ, ଦୁଇ, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ ଅନୁପାତରେ ଗୁଡ଼ ପରି ଗୋଲି ତିଆରି କରି ଦିଆଯିବା କବିରୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ ଦୂର କରେ। ହରୀତକୀ, ଯବକ୍ଷାର, ପିପ୍ପଳୀ, ତ୍ରିବୃତ ଚୁରଣ ଘିଅ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଉଦାବର୍ତ ଦୂର କରେ। ତ୍ରିବୃତ, ହରୀତକୀ, ଶ୍ୟାମା, ଶ୍ନୁହୀ ଦୁଧ ସହିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା କରି ଗୋଲି ତିଆରି କରି ମୂତ୍ର ସହିତ ଦିଆଯିବା କବିରୋଗ ଭଙ୍ଗ କରେ। ଘିଅ ତିଆରି କରିବାକୁ ତ୍ରୟୁଷଣା, ତ୍ରିଫଳା, ଧନ୍ୟା, ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଚବ୍ୟା, ଚିତ୍ରକ ପେଷ୍ଟ ସହିତ ଦିଆଯିବା ବାତ-ଗୁଲ୍ମ ଉପଚାର। ନାଗରା ମୂଳ ଦୁଧ ସହିତ ପକାଇ ଦିଆଯିବା ହୃଦୟ ବେଦନା ଶାନ୍ତ କରେ; ଆଧା ପରିମାଣ ଲାହି ଲୁଣ, ଶିବ ଘିଅ ଦିଆଯିବା ଉପଯୁକ୍ତ। କଣା, ପାଷାଣଭେଦା କିମ୍ବା ଶିଲାଜତୁ ଚୁରଣ ଚାଉଳ ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ ଦିଆଯିବା ମୂତ୍ର ଅସୁବିଧା ଓ ଜୀବନ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ବାତ ରୋଗୀ ମୂତ୍ର ଅସୁବିଧା ଓ ବେଦନା ଦିଏ, ତେଣୁ ଅମୃତା, ନାଗରୀ, ଧାତ୍ରୀ, ଭାଜିଗନ୍ଧା, ତ୍ରିକଣ୍ଟକା ଦେକୋକ୍ସନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଯବକ୍ଷାର ଚିନି ପରି ଦେଖାଯାଏ, ମୂତ୍ର ଅସୁବିଧା ଦୂର କରେ; ନିଦିଗ୍ଧିକା ରସ ମଧୁ ସହିତ ଦିଆଯିବା ଏହି ରୋଗ ଦୂର କରେ। ଲୁଣ ଓ ତ୍ରିଫଳା ଚୁରଣ ପେଷ୍ଟ ଦିଆଯିବା ମୂତ୍ର ଅଟକିବା ଦୂର କରେ; ମୂତ୍ର ଅଟକିଲେ କାମ୍ଫର ଚୁରଣ ମୂତ୍ର ନଳୀରେ ଦିଆଯିବା ଉପଯୁକ୍ତ।