ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଋଷିମାନେ ଉତ୍ତମ ଆହାର ଓ ଔଷଧ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଥିଲେ, ହଳକା ଉଷ୍ଣ ଏବଂ ଭଲ ଭାବରେ ସିଜା ହୋଇଥିବା ଦାଲ ସହଜରେ ପଚେଇଯାଏ, ଏହା ହଳକା ଓ ପାଚନ ଉପଯୁକ୍ତ। ତେଲ, ଘିଅ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦେଇ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଶାକ ଶରୀର ପାଇଁ ଉପକାରକ। ଦାନା, ଆମ୍ବଳ ଓ ଅମଳକୀ ଦେଇ ତିଆରି ଦାଲ ଅଗ୍ନି ଜ୍ଵାଳାଇ, ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ଶାନ୍ତ କରେ; ମୁଳା ସହିତ ତିଆରି ହେଲେ କଫ ଦୂର କରେ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, କାଶି ଓ ନାକ ରୋଗରେ ଉପକାର କରେ। ଯବ, ବଦରି ଓ କୁଳଥି ଦାଲ ଗଳା ପାଇଁ ଭଲ, ବାତ ଦୂର କରେ; ମୁଙ୍ଗ ଓ ଅମଳକୀ ଦେଇ ତିଆରି ଦାଲ କଫ ଓ ପିତ୍ତ ନାଶ କରେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଦହି ଓ ଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ବାତ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ସକ୍ତବ ଶୁଷ୍କ ଓ ବାତକର; ଘିଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶଶ୍କୁଳୀ ଅଗ୍ନି ଜ୍ଵାଳାଇ, ବୀର୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ଭାରୀ ହୁଏ। ମାଂସ ଦେଇ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ପୋଷକ; ଚିଟିଏ ପିଠା ହଜମରେ କଠିନ; ତେଲରେ ତିଆରି ହେଲେ ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ ଭଲ, କିନ୍ତୁ ପାଣିରେ ରନ୍ଧିଲେ ହଜମ କଠିନ। ଖୁବ ଉଷ୍ଣ ଖିଚୁଡ଼ି ଉପକାରକ; ଶୀତଳ ପିଠା ଭଲ; ଭୋଜନ ପରେ ପାଣି ଖେଇଲେ କ୍ଲାନ୍ତି, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅସୁବିଧା ଦୂର ହୁଏ। ଯଥାଯଥ ଆହାର ଓ ପାନୀୟ ନିୟମିତ ରଖିଲେ ରୋଗ ହୁଏନାହିଁ। ମୟୂର କଣ୍ଠ ରଙ୍ଗର ହଳକା ଉଷ୍ଣ ପାଣି କିମ୍ବା ବିଷ ଦେହର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ। ଅତି ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୁଚି ମନ ଅସ୍ୱସ୍ଥ କରେ; ଏମିତି ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ କଲେ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ହୁଏ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ମଧ୍ୟ ସାରିପାରିବେ ନାହିଁ। କମ୍ପନ, ଜମ୍ଭା ଓ ଏପରି ଲକ୍ଷଣ ବିଷର ଚିହ୍ନ। ଏହି ସମୟରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ, ଜ୍ୱର ଆଠ ପ୍ରକାରର ଥାଏ, କେବଳ, ଯୁଗଳ କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ମୁଷ୍ଟା, ପର୍ପଟକ, ଉଶୀର, ଚନ୍ଦନ, ଉଡିଚ୍ୟ ଓ ନାଗରା ଦେଇ ଉବା ହୋଇ ଶୀତଳ ହୋଇଥିବା ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ। ନାଗରା, ଦେବଦାରୁ, ଧାନ୍ୟକ ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୃହତୀ ଦେଇ ତିଆରି ଗୁଟିକି ଦେଲେ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତି ହୁଏ। ଆରଗ୍ବଧ, ଅଭୟା, ମୁଷ୍ଟା, ତିକ୍ତା ଓ ଗ୍ରନ୍ଥିକା ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ କସାୟ ଓ ପାଚକ, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ବେଦନା ସହିତ ଜ୍ୱରରେ ଉପକାରୀ। ମଧୂକ, ସାରା, ସିନ୍ଧୂତ୍ତ, ବଚା ଓ ଉଷଣା ସମାନ ଭାଗରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପାଣି ସହିତ ନାସା ମାର୍ଗରେ ଦେଲେ ହୋଷ ଫେରେ। ତ୍ରିବୃତ, ବିଶାଳା, ତ୍ରିଫଳା, କଟୁକା ଓ ଆରଗ୍ବଧ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ଏବଂ ତେଜସ୍କର ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ନାଶ ହୁଏ। ମହାଔଷଧ, ଅମୃତା, ମୁଷ୍ଟା, ଚନ୍ଦନ, ଉଶୀର ଓ ଧାନ୍ୟକ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥରେ ଚିନି ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଦେଲେ ତୃତୀୟକ ଜ୍ୱର ସାରେ। ଆପାମାର୍ଗ ମୂଳର ସାତଟି ଲାଲ ଧାଗା ପ୍ରଭାତେ କମରେ ବାନ୍ଧିଲେ ତୃତୀୟକ ଜ୍ୱର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାଶ ହୁଏ। ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ନିରନ୍ଦନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ସେଠାରେ ତିଲ ଓ ଜଳ ଦାନ କଲେ ପ୍ରତିଦିନ ହେଉଥିବା ଜ୍ୱର ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗୁଡ଼ୁଚି, ବିଫଳା, ବାସକ, ମୃଦ୍ୱୀକା ଓ ବଳା ଦେଇ ତିଆରି ତେଲ ଜ୍ୱର ନାଶ କରେ। ଧାତ୍ରୀ, ଶିବା, କଣା ଓ ବହ୍ନି ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ଦୂର କରେ। ପ୍ରଶ୍ନିପର୍ଣୀ, ବଳା, ବିଲ୍ବ, ନାଗରା, ଉତ୍ପଳ, ଧାନ୍ୟକ, ପାଠା, ଇନ୍ଦ୍ରୟବ, ଭୂନିମ୍ବ, ମୁଷ୍ଟା ଓ ପର୍ପଟକ ଦେଇ ତିଆରି ମହାଔଷଧ ଜ୍ୱର ସହିତ ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ନାଶ କରେ। ନାଗରା, ଅତିବିଷା, ମୁଷ୍ଟା, ଭୂନିମ୍ବ ଓ ଅମୃତବତ୍ସକ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ଓ ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତି ନାଶ କରେ। ମୁଷ୍ଟା, ପର୍ପଟକ, ଦିବ୍ୟଶୃଙ୍ଗବେର, ଶାଳପର୍ଣୀ, ପ୍ରଶ୍ନିପର୍ଣୀ, ବୃହତୀ ଓ କଣ୍ଟକାରିକା ଦେଇ ଉବା ଦୁଧ ଉପକାରୀ। ବଳା, ଅଶ୍ୱଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ବିଲ୍ବ, ପାଠା, ନାଗରା, ଧାନ୍ୟକ ଦେଇ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତି ରୋଗୀଙ୍କୁ ଉପକୃତ କରେ। ବିଲ୍ବ ଓ ଆମ୍ବ ଗୁଠି ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥରେ ଚିନି ମିଶାଇ ଦେଲେ ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତି ସାରେ; କୁଟଜ ଚାଲ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ। ବତ୍ସକ, ଅତିବିଷା, ବିଶ୍ୱକଣା ଓ କଣ୍ଡା ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତିର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ରକ୍ତସ୍ରାବ ସହିତ ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ଲାଭକାରୀ। ଏବେ ଗ୍ରହଣୀ ଚିକିତ୍ସା: ଚିତ୍ରକ ଦେଇ ତିଆରି ଘିଅ ଗ୍ରହଣୀ ନାଶ କରେ, ଅଗ୍ନି ଜ୍୵ାଳାଇ, ଗୁଲ୍ମ, ଶୋଫ, ଅନ୍ତ୍ର ରୋଗ, ପ୍ଳୀହା ଦୋଷ, ବେଦନା ଓ ଅର୍ଶ ନାଶ କରେ। ସୌଵର୍ଚ୍ଚଳ, ସୈନ୍ଧବ, ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ସାମୁଦ୍ର ମିଶାଇ ପାଞ୍ଚ ଲବଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଶ ଚିକିତ୍ସା ତିନି ପ୍ରକାର—ଚିରୁର୍ଜି, କ୍ଷାର ଓ ଅଗ୍ନି। ତାଜା ମଥା ଛାଛ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଶର ଔଷଧ। ଖଟା ଓ ଲୁଣ ଦେଇ ତିଆରି ଗୁଡ଼ୁଚି, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ଘିଅରେ ଭଜା ଅଭୟା ଖାଇଲେ ଅର୍ଶ ଓ କଷ୍ଠବିନ୍ଦୁ ନାଶ ହୁଏ। ତିଳର ରସ ଅର୍ଶ ଓ କୁଷ୍ଠ ନାଶ କରେ; ପଞ୍ଚ କୋଳ, କଳିମିରି ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ତୀକ୍ତ ମସଲା ଅଗ୍ନି ଜ୍୵ାଳାଇ। ହରୀତକୀ ଏକା, କିମ୍ବା ଅଦା ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ, କିମ୍ବା ସେନ୍ଧା ଲୁଣ ସହିତ ନିୟମିତ ଖାଇଲେ ଅଗ୍ନି ଜ୍୵ାଳାଇ। ଫଳତ୍ରିକା, ଅମୃତା, ତୀକ୍ତ ଭୂନିମ୍ବ ଓ ନିମ୍ବ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥରେ ମଧୁ ମିଶାଇ ଦେଲେ କାମଲା ଓ ପାଣ୍ଡୁ ଦୂର ହୁଏ। ତ୍ରିବୃତ, ତ୍ରିଫଳା, ଶ୍ୟାମା, ପିପ୍ପଳୀ, ଚିନି ଓ ମଧୁ ଦେଇ ତିଆରି ମିଷ୍ଠାନ୍ନ ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ଜ୍ୱର ଓ ଜଟିଳ ରୋଗ ଦୂର କରେ। ବାସା ଦେହରେ ଥିଲେ ଏବଂ ଜୀବନ ରହିଲେ ରକ୍ତପିତ୍ତ, କ୍ଷୟ ଓ କାଶ ରୋଗୀ କାହିଁକି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ? ଆଟରୂପ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ପଥ୍ୟା ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥରେ ଚିନି ଓ ଅଧିକ ମଧୁ ମିଶାଇ ଦେଲେ କାଶ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଓ ରକ୍ତପିତ୍ତ ନାଶ ହୁଏ। ବାସା ରସ ଚିନି ସହିତ ପିଇଲେ ରକ୍ତ ଦୋଷ ନାଶ ହୁଏ। ସଲ୍ଲକୀ, ବଦରୀ, ଜାମୁ, ପ୍ରିୟାଳ, ଆମ୍ବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଧବ ଦୁଧ ଓ ମଧୁ ସହିତ ଦେଲେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ରୁକିଯାଏ। ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀର ମୂଳ, ଫଳ, ପତ୍ରର ରସ ଦେଇ ତିଆରି ଘିଅ ପିଇଲେ କ୍ଷୟ ରୋଗୀ ନିରୋଗ ହୁଏ ଓ ଦେବତା ପରି ଦେହ ଉଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ହରୀତକୀ, ପିପ୍ପଳୀ, ଶୁଖିଲା ଅଦା, କଳିମିରି ଓ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ତିଆରି ମିଷ୍ଠାନ୍ନ କାଶ ନାଶ କରେ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଭୋକ ଦୂର କରେ।