ଏକ ସମୟର କଥା, ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ଏକ ଦୟାଳୁ ଆଚାର୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ । ସେ କହିଲେ— “ମୁହୁର୍ଦ୍ଧ ତେଲ କୀଟ ଓ ପାଣ୍ଡୁ ରୋଗକୁ ନାଶ କରେ, କଫ, ଚର୍ବି ଓ ଭାତକୁ ଶାନ୍ତ କରେ । ଲିନେନ ତେଲ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ, ପିତ୍ତ, ହୃଦ୍ରୋଗ ଓ ଭାତ ଦୂର କରେ । ଏହିପରି, ରେଖ ତେଲ କଫ ଓ ପିତ୍ତ କୁ ଶାନ୍ତ କରେ, କେଶ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଚର୍ମ ଓ କାନକୁ ପୋଷଣ ଦିଏ । ମଧ ତିନି ଦୋଷକୁ ଶାନ୍ତ କରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଭାତକୁ ବଢ଼ାଏ । ଖଣ୍ଡ ହିକ୍କା, ଶ୍ୱାସ, କୀଟ, ବନ୍ତି, ମୁତ୍ର କ୍ରିୟା, ତିରିଷ୍ଣା ଓ ବିଷକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ଏହାର ରସ ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ, ଶକ୍ତି ଦିଏ, ବୀର୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ, କିନ୍ତୁ କଫ ବଢ଼ାଏ । ଗୁଡ଼ (ମୋଲାସେସ) ପିତ୍ତ ବଢ଼ାଏ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୁରା ଓ ମାଛ ନମକ ହଳକା, ଚିନି ବୀର୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ, ଶିତଳ, ମଧୁର ଓ ରକ୍ତ, ପିତ୍ତ, ଭାତ ଜୟ କରେ । ଗୁଡ଼ ଭାତ ଓ ପିତ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ଶୁଷ୍କ ଓ ଭାତ ଶାନ୍ତ କରେ, କିନ୍ତୁ କଫ ବଢ଼ାଏ; ପୁରୁଣା ଗୁଡ଼ ବିଶେଷ ଭାବେ ପିତ୍ତ ଦୂର କରେ, ହିତକର ଓ ରକ୍ତ ପରିଶୁଧ୍ଧ କରେ । ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ଚିନି ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ, ବୀର୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ; ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଣା ଚିନି ତୀକ୍ତ ହେଉଥିଲେ ବି ଭିନ୍ନ ପିତ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, କିନ୍ତୁ କଫ ଓ ଭାତ ଜୟ କରେ । ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ନୂତନ ତକ୍ରା ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ଦୋଷ ବଢ଼ାଏ; ଭୁନା ଚାଉଳ ର ମାନ୍ତା ଜଠରାଗ୍ନି ବଢ଼ାଏ, ଭୋଜନ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ । ପତଳ ମାନ୍ତା ହଳକା, ଭାତ ତଳକୁ ଚାଲିଯାଏ, ମୁତ୍ରାଶୟ ପରିଶୁଧ୍ଧ କରେ; ଏହି ମାନ୍ତାକୁ ସତକ୍ର, ଦାଲିମ୍ବ, ପିପ୍ଲି, ଗୁଡ଼, ମଧ, ଓ ଲମ୍ବି ମିଶାଇ ତିଆରି କଲେ ଅତି ଉପକାରୀ । ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା ପତଳ ମାନ୍ତା କଫ, ଶ୍ୱାସ, ପ୍ରବାହିକାରେ ଉପକାରୀ; ଦୁଧରେ ପକାଯାଇଥିବା ଚାଉଳ କଫ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, କିନ୍ତୁ କୃଷାର ଭାତ ନାଶ କରେ । ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ ଛାଣି, ଘୃତ ଦେଇ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ହଳକା ଓ ଉଷ୍ଣ ଚାଉଳ ମୂଳ, ଫଳ, ଓ କନ୍ଦ ଦେଇ ତିଆରି କଲେ ପୋଷ୍ଟିକ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରୀ ହୁଏ । ହଳକା ତାପ ଓ ଭଲ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା ଶାକର ସୁପ ହଳକା ଓ ହିତକର; ତେଲ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପକାଯାଇଥିବା ଶାକ ଉପକାରୀ । ଦାଲିମ୍ବ ଓ ଆମଳକୀ ଦେଇ ତିଆରି ସୁପ ଜଠରାଗ୍ନି ବଢ଼ାଏ, ଭାତ ଓ ପିତ୍ତ ଶାନ୍ତ କରେ; ମୂଳା ଦେଇ ତିଆରି କଲେ କଫ, ଶ୍ୱାସ, କାଶ ଓ ନାସା ରୋଗ ଦୂର କରେ । ଯବ, ବଦରି ଓ କୁଳଥିର ସୁପ କଣ୍ଠ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଓ ଭାତ ଦୂର କରେ; ମୁଙ୍ଗ ଓ ଆମଳକୀ ଦେଇ ତିଆରି କଲେ ବନ୍ଧକାରୀ ଓ କଫ ପିତ୍ତ ନାଶକ । ଦହି ଗୁଡ଼ ସହିତ ଭାତ ଶାନ୍ତ କରେ; ଶକ୍ତବ ଶୁଷ୍କ ଓ ଭାତ ବଢ଼ାଏ; ଘୃତ ଭରା ଶଶ୍କୁଲୀ ଜଠରାଗ୍ନି ବଢ଼ାଏ, ବୀର୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ଭାରୀ । ମାଂସ ଆହାର ପୋଷ୍ଟିକ; ପିଠା ଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଲଭ ପାଚ୍ୟ; ତେଲରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଚକ୍କି ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ, କିନ୍ତୁ ପାଣିରେ ପକାଯାଇଥିବା ଦୁର୍ଲଭ ପାଚ୍ୟ । ଅତି ଉଷ୍ଣ ମାନ୍ତା ହିତକର, ଶିତଳ ପିଠା ଉପକାରୀ; ଭୋଜନ ପରେ ପାଣି ଦେହ ଶିଥିଳତା, ତିରିଷ୍ଣା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଅବସ୍ଥା ଦୂର କରେ । ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ନିୟମିତ କଲେ ରୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ; ମୟୂର କଣ୍ଠ ରଙ୍ଗ ଭଳି ଉପସ୍ନିଗ୍ଧ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ଓ ବିଷ ଦେହର ରଙ୍ଗ ନଷ୍ଟ କରେ । ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗନ୍ଧ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରସ ଭୋଜକଙ୍କୁ ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ହୁଏ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସାରି ନାହିଁ; କମ୍ପନ, ଜମ୍ଭା, ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଲକ୍ଷଣ ବିଷ ଚିହ୍ନ । ଏହିପରେ ଧନ୍ବନ୍ତରୀ କହିଲେ— “ଜ୍ୱର ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର, ଏହା ଏକାକାର, ଯୁଗଳ ଓ ବାହ୍ୟ କାରଣରୁ ହୁଏ । ତିରିଷ୍ଣା ଓ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ମୁଷ୍ଟ, ପର୍ପଟକ, ଉଶୀର, ଚନ୍ଦନ, ଉଡିଚ୍ୟ, ଓ ନାଗରା ଦେଇ ଉବା ହୋଇଥିବା ପାଣି ଶୀତଳ କରି ପିଇବା ଉଚିତ । ନାଗରା, ଦେବଦାରୁ, ଧାନ୍ୟକ, ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୃହତୀ ଦିଆଯିବା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତି ହୁଏ । ଆରଗ୍ବଧ, ଅଭୟା, ମୁଷ୍ଟ, ତିକ୍ତା, ଗ୍ରନ୍ଥିକା ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ଜ୍ୱର, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ବେଦନାରେ ଉପକାରୀ । ମଧୂକ, ସାରା, ସିନ୍ଧୂତ୍ତ, ବଚା, ଉଷଣା ସମାନ ଭାଗ ମିଶାଇ ପାଣିରେ ଗୁଞ୍ଜି ନାସିକା ଦ୍ୱାରା ଦେଲେ ଚେତନା ଫେରେ । ତ୍ରିବୃତ, ବିଶାଳା, ତ୍ରିଫଳା, କଟୁକା, ଆରଗ୍ବଧ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ଏବଂ ଖାର ମିଶାଇ ସବୁ ଜ୍ୱର ଦୂର କରେ । ମହଔଷଧ, ଅମୃତା, ମୁଷ୍ଟ, ଚନ୍ଦନ, ଉଶୀର, ଧାନ୍ୟକ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥରେ ଚିନି ଓ ମଧ ମିଶାଇ ତିଆରି କଲେ ତୃତୀୟକ ଜ୍ୱର ନାଶ ହୁଏ । ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳରୁ ସପ୍ତ ରକ୍ତ ସୂତ୍ର ପ୍ରଭାତେ କଟିରେ ବାନ୍ଧିଲେ ତୃତୀୟକ ଜ୍ୱର ନାଶ ହୁଏ । ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ତର ତୀରେ ଯଦି ନିରସନ୍ତାନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିବେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ତିଳ ଜଳ ଦେଲେ ଦ୍ୱିତୀୟକ ଜ୍ୱର ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ବିଫଳା, ବାସକ, ମୃଦ୍ବୀକା, ବଳା ଦେଇ ତିଆରି ତେଲ ଜ୍ୱର ନାଶ କରେ । ଧାତ୍ରୀ, ଶିବା, କଣା, ଓ ବହ୍ନି ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ନାଶ କରେ । ଏବେ ମୁଁ ଜ୍ୱର ଓ ପ୍ରବାହିକା ଦୂର କରିବା ଔଷଧ କହିବି । ପୃଶ୍ନିପର୍ଣୀ, ବଳା, ବିଲ୍ବ, ନାଗରା, ଉତ୍ପଳ, ଧାନ୍ୟକ, ପାଠା, ଇନ୍ଦ୍ରୟବ, ଭୂନିମ୍ବ, ମୁଷ୍ଟ, ପର୍ପଟକ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରବାହିକା ସହିତ ଜ୍ୱର ନାଶ କରେ । ନାଗରା, ଅତିବିଷା, ମୁଷ୍ଟ, ଭୂନିମ୍ବ, ଅମୃତବତ୍ସକ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ଓ ପ୍ରବାହିକା ନାଶ କରେ । ମୁଷ୍ଟ, ପର୍ପଟକ, ଦିବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗବେର, ଶାଳପର୍ଣୀ, ପୃଶ୍ନିପର୍ଣୀ, ବୃହତୀ, କଣ୍ଟକାରିକା ଦେଇ ଦୁଧ ଉବା କରି ଦେଲେ ଉପକାରୀ । ବଳା, ଅଶ୍ୱଦନ୍ଷ୍ଟ୍ରା, ବିଲ୍ବ, ପାଠା, ନାଗରା, ଧାନ୍ୟକ ଭୋଜନ ସହିତ ଦେଲେ ପ୍ରବାହିକା ଭୋଗୀ ସବୁ ଲୋକ ପାଇଁ ଉପକାରୀ । ବିଲ୍ବ ଓ ଆମ୍ବ ଗୁଠି ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥରେ ଚିନି ମିଶାଇ ଦେଲେ ପ୍ରବାହିକା ସାରେ; ଏହିପରି, କୁଟଜ ଛାଲ ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ଉପକାରୀ । ବତ୍ସକ, ଅତିବିଷା, ବିଶ୍ୱକଣା, କଣ୍ଡା ଦେଇ ତିଆରି କ୍ୱାଥ ଦୁଃଖ ଓ ରକ୍ତ ସହିତ ପ୍ରବାହିକାରେ ଉପକାରୀ ।