ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମଣିମାଳା ପରି ସୂତ୍ରରେ ଗଠିତ ହୋଇ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପନିଷଦ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶବ୍ଦମାଳା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କୁ ଆଦିପୁରୁଷ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କରେ ଜଳପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଥିବା ପରି ଚମକେ। ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଓ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି; ମୁଁ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ। ପବନ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ; ଚାରି ମହାସାଗର ତାଙ୍କର ଉଦରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ସେ ଜଗତର ଆଦିକାରଣ, ଅନାଦି ମୂଳ। ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଉଦ୍ଭୂତ। ସମସ୍ତ ପରମ୍ପରା ଓ ବଂଶ ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ। ଏଭଳି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଜୟ କରେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ରୁଦ୍ର ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପର ନିବାସୀଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥା କହିଥିଲେ। ଆମଠାରେ ରୁଦ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ବ୍ୟାସ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ଭବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ହରି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଦେବଙ୍କ ଦେବ, କିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ? କେଉଁ ଗୁଣ, କେଉଁ ଉପାସନା, କେଉଁ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ? କେଉଁ ଦେବତାଠାରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଓ କିଏ ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି? ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ, ବଂଶ, ଓ ମନୁମାନଙ୍କ ଚକ୍ର— ଏସବୁ ମୋତେ କୁହ, ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହ।” ତାପରେ, ଏଠିଏ ଅଷ୍ଟାଦଶ ବିଦ୍ୟାର ଉପଦେଶ ଦେଇ, ହରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ନାୟକମାନଙ୍କ ମାଳିକ। ହେ ରୁଦ୍ର, ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ମୁଁ ପରମ ପଦ ଦେଇଥାଏ। ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିର ବୀଜ, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ମୋର ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ। ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରୋତା, ଚିନ୍ତକ, ବକ୍ତା ଓ ଯାହା କହିବାକୁ ଅଛି, ସେହି ମଧ୍ୟ ମୁଁ। ମୁଁ ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା, ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁଁ। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ତତ୍ତ୍ୱ। ମୁଁ ସଉଚରିତ୍ର୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ମାର୍ଗ। ମୁଁ ସଂଯମ, ନିୟମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଗରୁଡ଼ ପକ୍ଷୀ ମୋତେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ। ମୋର ମାତା ବିନତା ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାସୀ ହୋଇଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦାସ୍ୟ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରିବି, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମ ରଥ ହୋଇଛି। ଯେପରି ମୁଁ ପୁରାଣ ରଚନା କରିଛି, ସେପରି ତୁମେ କର। ତୁମେ ତୁମର ମାତା ବିନତାଙ୍କୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦାସ୍ୟ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରିବ। ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାରବାହକ ଓ ବିଷନାଶକ ହେବ। ମୋର ଯେଉଁ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ସେହି ରୂପ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟିତ ହେବ। ଯେପରି ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ସେପରି ତୁମେ ଗରୁଡ଼ ରୂପେ ପୂଜିତ ହେବ।