ଏକ ସମୟର କଥା, ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବାତ ଦୋଷ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅବହେଳିତ ହେଲେ, ଏହା ଦେହରେ ଗଠି, ଫୁଲା, ବେଦନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗର ଉଦ୍ଭବ କରେ। ଯଦି ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତେବେ ଦେହର ଭିତରେ ଅଜଣା ଶବ୍ଦ ହୁଏ, ଏହି ଦୋଷ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ପୁଣି ଫୁଲା ହେଉଛି। ଏହିପରି ରକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ଅସାଧ୍ୟ ଓ ବାତ ଦୋଷର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ—ଶିରାଗୁଡିକ ଶୁଷ୍କ, କଳା କିମ୍ବା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ ଏହା ଉଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ଲୁଣ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଜନାଲା ପରି ଲାଗେ। ବାତ ଦୋଷ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଭାବେ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଷିତ ଦୋଷ ସହିତ ମିଶି, ଦେହରେ ଜମା ହୁଏ। ମହିଳାମାନେ ରଜୋଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରକାର ବାତ ଦୋଷର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଜ୍ୱର, ମୂର୍ଛା, ଦିଆରିଆ, ବାମ୍ମିଂ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସୁବିଧା ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୀତ ଓ ଭୁଖା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଉପବାସ, ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କିମ୍ବା ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗକୁ ଆହୁରି ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି। ଯଦି ତେଲ ଓ ଗରମି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କିକରଣ, କିମ୍ବା ଶୋଧନ ବିଫଳ ହୁଏ କିମ୍ବା ଦେହରେ ଖିଞ୍ଜାଟି ହୁଏ, ତେବେ ମଳ ଓ ମୁତ୍ର ବାତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅଲଗା କିମ୍ବା ରକ୍ତ ସହିତ ମିଶିଥାଏ। ବାତ ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାକୁ ଅଟକାଇ ଦେଇ ଦେହରେ ବେଦନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏକ ଗଠି ତିଆରି କରେ, ଯାହା ଛୁଆଁକୁ ଗରମ ଲାଗେ ଓ ଫୁଲା ଦେଖାଏ। ଶରୀର ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, କଫ ଓ ମଳ ଅଟକି ଯିବାରୁ ବାତ ଉଦର ଭିତରେ ଗଢ଼ିଆ ଓ କଠିନ ହୁଏ। ଏହା ନିଜ ଅସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ନିଜେ ଦୂଷିତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ଅସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ସହିତ ମିଶି ଦୂଷିତ ହୁଏ, ଏବଂ କଫ ମଳ ସହିତ ମିଶି ଏକ ଗଠି ତିଆରି କରେ। ଏହି ଗଠିକୁ "ଗୁଲ୍ମ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରସ୍ରାବ କୋଷ, ନାଭି, ହୃଦୟ କିମ୍ବା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥାଏ। ବାତ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘଟିଲେ ମୁଣ୍ଡବେଦନା, ଜ୍ୱର, ପ୍ଳୀହା ଓ ଆନ୍ତ୍ରରେ ଶବ୍ଦ ହୁଏ। ସୁଇର ପିଲା ଭଳି ଚୁଁଚୁଆ ବେଦନା, ମଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ନା ହେବା, ପ୍ରସ୍ରାବ କଷ୍ଟ, ଅଙ୍ଗ, ମୁହଁ, ଚରଣ ଫୁଲିଯିବା, ଏବଂ ଜଠରାଗ୍ନି ହ୍ରାସ ଦେଖାଯାଏ। ବାତ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ମ ଶୁଷ୍କ ଓ କଳା ହୁଏ, ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବେଦନା ଦେଖାଯାଏ। ଗଠି କମ୍ପିଥାଏ, ଏବଂ ପିଲାମାଛି ଚାପିଥିବା ଭଳି ଲାଗେ। ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ଜ୍ୱଳନ, ତିକ୍ତତା, ମୂର୍ଛା, ଦିଆରିଆ, ଘମ, ତିରିକ୍ତା ଓ ଜ୍ୱର ଦେଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ଫୁଲା ଓ ଗଠି ହୁଏ, କଫ କେବେ କମିଯାଏ କେବେ ବଢ଼ିଯାଏ, ନିଜ ଅସ୍ଥାନକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥିବା ଭଳି ଲାଗେ। କଫ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଭାରି, ରୁଚିହୀନ, ଅନୁଭୂତି ହ୍ରାସ, ମୁଣ୍ଡବେଦନା, ଜ୍ୱର, ନାକ ଅଟକିଯିବା, ଅଳସ୍ୟ, ବାମ୍ମିଂ ଓ ଚର୍ମର ରଙ୍ଗ ଧୂସର କିମ୍ବା କଳା ହେଉଥାଏ। ଏହି ଗଠି ଗଭୀର, କଠିନ ଓ ଭାରି ହୋଇ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ କିମ୍ବା ଶିଶୁ ଭଳି ଲାଗେ। ଯେଉଁଗୁଡିକ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଗତି କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ବେଶି ଭୟଙ୍କର ଓ ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ। ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ଦୋଷ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରିତ କାରଣରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଗଠି ଗୁଡିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ, ଜ୍ୱଳନକାରୀ, ଶୀଘ୍ର ପକୁଥିବା, ଘନ ଓ ଉଚ୍ଚ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ରକ୍ତ-ଗଠି ମହିଳାମାନେ ମାତ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ରଜୋଦର୍ଦ୍ଦ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଗର୍ଭାଶୟ ରୋଗରେ ପୀଡିତ। ଯଦି କୌଣସି ମହିଳା ରଜସ୍ତ୍ରାନ୍ତରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସଂଗତି କରନ୍ତି, ତେବେ ଦେହର ବାତ ରଜସ୍ରାବକୁ ଅଟକାଇ ଦେଏ, ଯାହା ପ୍ରତିମାସ ଗର୍ଭାଶୟରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଥାଏ। ଏହାର ଫଳରେ ଗର୍ଭାଶୟ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ, ଯୌନାଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ବାମ୍ମିଂ, ଅପୂର୍ବ ଇଚ୍ଛା, ଦୁଧ ଆସିବା, ଓ କାମ ଚଳିତ ଆଚରଣ ଦେଖାଯାଏ। କ୍ରମେ ବାତ ମିଶି ପିତ୍ତ ଗର୍ଭାଶୟରେ ଜମା ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ମହିଳାଙ୍କୁ ବାତ-ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭୂତ ଗଠି ପ୍ରକାର ରୋଗ ହୁଏ। ଗର୍ଭାଶୟରେ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ଶିରାରେ ଭୟଙ୍କର ବେଦନା, ଯୌନପଥରୁ ସ୍ରାବ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଜ୍ୱଳନ ଦେଖାଯାଏ। କେବେ କେବେ ଏହି ଗଠି ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏସବୁ ସଂଗମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ପକିଲେ ଫୋଡ଼ ହୋଇଯିବା ସମ୍ଭାବନା ରହେ। ଏହି ଗଠି ଅପବିତ୍ର ରକ୍ତରେ ନିମିତ୍ତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ପକିଯାଏ, ଏହିପରି ଦ୍ରୁତ ଜ୍ୱଳନ ଓ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ "ଫୋଡ଼" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗଠି ଯଦି ଗଭୀରେ ଥାଏ, ତେବେ ପ୍ରସ୍ରାବକୋଷରେ ଜ୍ୱଳନ, ପ୍ଳୀହାରେ ବେଦନା, ଜଠରାଗ୍ନି ଓ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, କିମ୍ବା ଅସାମାନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି ଏହା ଉଦର ଚର୍ମ ତଳେ ଥାଏ, ତେବେ ବେଶି ବେଦନା ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଚର୍ମ ରଙ୍ଗ ହ୍ରାସ, କାଶ, କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ଫୁଲା ଦେଖାଯାଏ। ତିବ୍ର ଉତ୍କଣ୍ଠା ଓ ବେଶି ବେଦନା ସହିତ ଉଦର ଅତ୍ୟଧିକ ଫୁଲିଯାଏ; ବାତ ଉପରକୁ କିମ୍ବା ତଳକୁ ଅଟକି ଯିବାକୁ "ଅନାହ" କୁହାଯାଏ। ଏହା ଧନର ଥାଇ, ଗଠିଗତ କିମ୍ବା ମୁସଳ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଦେଖାଏ; ଯଦି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ମୁସଳାକାର ଗଠି କୁହାଯାଏ। ଯଦି ଏହି ଗଠି ଗୁଡିକ ଗୁଦ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେବେ ବାତ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ବେଦନା, ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟାକୁ ଡିକ୍କାର, ମଳବନ୍ଧ, ଶୀଘ୍ର ତୃପ୍ତି, ଅପଚୟ, ଆନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ଦେଖାଯାଏ। ଧନର ଥାଇ ଭଳି ଫୁଲିଯିବା, ଜଠରାଗ୍ନି ହ୍ରାସ—ଏହି ଗୁଡିକ ଗଠି ଆସିବାର ଚିହ୍ନ। ଏହିପରି ଅସୁବିଧା ଓ ଦୁଃଖର ମୂଳକାରଣ ବିଷୟରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ—"ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଦର ରୋଗର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ସମସ୍ତ ରୋଗ ବିଶେଷତଃ ଜଠରାଗ୍ନି ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଉଦର ରୋଗ ଏହାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ।