ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକର ଅନୁସୃତିରେ ଏକ ଗଭୀର ଚିକିତ୍ସାତ୍ମକ କଥା ଏପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ପିତ୍ତ ଦୋଷର ଚିହ୍ନ ମହିଳାମାନଙ୍କର ବାହ୍ୟ ରକ୍ତସ୍ରାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଅଥବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଘାତ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ରକ୍ତସ୍ରାବ ମଧ୍ୟ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରେ। ଯେତେବେଳେ ଆଘାତ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରକ୍ତ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ, ଏହା ପିତ୍ତକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ପିତ୍ତ ଓ ରକ୍ତ ଦୋଷର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଏ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଟିଳତା ସହିତ ଫୋଡା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଏହି ଫୋଡା କେଉଁଠି ହେଉଛି ବା ତାହାର ଅସୁବିଧା କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ତାହାର ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। ଯଦି ନାଭି କିମ୍ବା ମୂତ୍ରାଶୟ ଉପରେ ସ୍ଫୀତି ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗରେ କଷ୍ଟ ହୁଏ। କ୍ଲୋମ ଅଂଶରେ ବାୟୁ ଅବରୋଧ ହେଲେ ଶ୍ୱାସ-ନିଶ୍ୱାସରେ ବାଧା, ପ୍ଲୀହା ରୋଗ, ଅତ୍ୟଧିକ ତିରିଷ୍ଣା ଓ କଣ୍ଠ ଅବରୋଧ ହୁଏ, ଦେହ ଓ ହୃଦୟରେ ବ୍ୟଥା ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ସହିତ, ଅଚେତନ ହେବା, ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ଅନ୍ଧକାର ଦେଖିବା, କାଶ, ହୃଦୟ ଓ ପାଶ୍ୱ ଭାଗରେ ଧଡ଼କଣ, ଏବଂ ଉଦର ଭିତରେ ଦୋଷ ଜନ୍ମ ନେବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଜଂଘା ସନ୍ଧି, ଗୁଡ଼, କଟି, ପୃଷ୍ଠ ଓ ପାଶ୍ୱ ଭାଗରେ ବ୍ୟଥା ହୁଏ, ମଳଦ୍ୱାରରେ ବ୍ୟଥା ଓ ବାୟୁ ଅବରୋଧ ଦେଖାଯାଏ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କେଉଁଠି କଚ୍ଚା, ପାକା କିମ୍ବା ପଚା ଫୋଡା ଅଛି, ତାହା ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର। କେତେକ ଫୋଡା ପାକିଲେ ନାଭି ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ତ୍ୟାଗ ହୁଏ, କେତେକ ମଳଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ତଳକୁ। ମଳଦ୍ୱାର, ସ୍ତନ କିମ୍ବା ନାଭିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଫୋଡା ଦୋଷ ଭିଜିବା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଏବଂ ଦୋଷ ମିଶ୍ରଣ ତାଙ୍କ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣେ। ଫୋଡା ପାକିଲେ ଯଦି ନାଭି କିମ୍ବା ମୂତ୍ରାଶୟ ଉପରେ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଭିତରେ କିମ୍ବା ବାହାରେ ଫାଟିଯିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ। ଯଦି ଫୋଡା ଶୁଷ୍କ ହୁଏ ଓ ଜଟିଳତା ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଭିତରେ ପଚା ହୁଏ। ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀ ଓ ପାପୀମାନେ ଫୋଡାର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି; ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଠିନ ସ୍ଫୀତି ହୁଏ। ସ୍ତନରେ ବ୍ୟଥା ଥିଲେ ବା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ବାହ୍ୟ ଫୋଡାର ଚିହ୍ନ; କିନ୍ତୁ ମହିଳାମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ସ୍ୱଭାବରେ ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଥିବାରୁ କୁମାରୀମାନେ ଏହାର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ କିମ୍ବା ତାହାର ଗତି ଅବରୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ତେବେ ଲିଙ୍ଗମୂଳରେ ସ୍ଫୀତି ହୁଏ। ଏହା ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଗୁଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୁକ୍ରକୋଷରେ ବିଶାଳ ସ୍ଫୀତି ଘଟାଏ। ଏହା ଶିରାଗୁଡ଼ିକୁ ଚାପି ଦେଇ ଶୁକ୍ରକୋଷର ଶିରା ବଢ଼ାଏ, ଏଠାରେ ଚର୍ବି ଭିତରେ ଦୋଷ ସଞ୍ଚୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ରୋଗ ସାତ ପ୍ରକାରରେ ସ୍ଫୀତି ସହ ଦେଖାଯାଏ। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ମୂତ୍ରମାର୍ଗ ଶେଷ ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ ବା ବାହ୍ୟ ସ୍ଫୀତି ହୁଏ, ଏହି ସ୍ଫୀତି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଭରିଥାଏ, ଛୁଆଁରେ ରୂଖା, ଶୁଷ୍କ ଓ ଜଳନାଦି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଯଦି ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପାକିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଦୁମ୍ବି ଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଜଳନା, ତାପ ଓ ପଚା ସହିତ ଥାଏ। କଫ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଗୁରୁତର, ଭାରୀ, ତେଲ-ତେଲା, ଖୁଜୁଲି, କଠିନ ଓ ଅଳ୍ପ ବ୍ୟଥା ଦେଖାଏ। ଏହି ସ୍ଫୀତି ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା କଳା, ଚିରକୁଟି ଥିବା, ବଢ଼ୁଥିବା ଚିହ୍ନ ଦେଖାଏ; କଫ ଓ ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଫୀତି ବଢ଼ିଯାଏ, ନରମ ଓ ପାକା ତାଳ ଫଳ ପରି ଦେଖାଏ। ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ମୂତ୍ର ଦମନ କରେ, ମୂତ୍ର ଏଠାକୁ ଗମନ କରିବା ସମୟରେ ଲୋଭ ଓ ସ୍ଥିରତା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ମୂତ୍ର ଧାରା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ। ତଳ ଭାଗରେ ମୂତ୍ର କଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ଶୁକ୍ରକୋଷ ଓ ଶିଶ୍ନ ସ୍ଫୀତି ହୁଏ, ବାୟୁ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ଠଣ୍ଡା ପାଣିରେ ଡୁବିଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସୁବିଧା ଦେଖାଯାଏ। ମଳ ଓ ମୂତ୍ର ଦମନ, ଅସମୟରେ ଅଙ୍ଗ ଚଳାଚଳ, ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ— ବାୟୁ ବିକୃତ ହୋଇ ରକ୍ତକୁ ତଳକୁ ନେଇଯାଏ; ଏହିଠାରେ ସନ୍ଧିରେ ଗଠା ନିମନ୍ତେ ସ୍ଫୀତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଯଦି ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅନୁଦିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ତେବେ ଗଠା ବଢ଼ିଯାଏ, ଫୁଲିଯାଏ, ବ୍ୟଥା ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଦେଖାଯାଏ; ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡ଼ା ହେଲେ ଭିତରେ ଶବ୍ଦ ହୁଏ, ଏହା ଉପରକୁ ଯାଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲା ହୁଏ। ଏହି ରକ୍ତବୃଦ୍ଧି ଅସାଧ୍ୟ ଏବଂ ବାୟୁ ବୃଦ୍ଧି ପରି ଦେଖାଯାଏ: ଶୁଷ୍କ, କଳା କିମ୍ବା ରକ୍ତିମ ଶିରା ଥାଏ, ଉଲୁନ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଜଣାପଡ଼େ। ବାୟୁ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୋଷ ସହିତ ମିଶି ସଞ୍ଚୟ ହୁଏ; ମହିଳାମାନଙ୍କର ରଜୋଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରକାର ହୁଏ। ଜ୍ୱର, ଅଚେତନ, ଅତିସାର, ବମି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଲୋକ କ୍ଷୀଣ କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଠଣ୍ଡା ଓ ଭୁଖା ଅନୁଭବ କରେ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଉପବାସ, ତରବା, ଏବଂ ଏହା ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଦୃଢ଼ ଅନୁଭୂତି ହୀନ ହୁଏ ଏବଂ ଦୋଷକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରେ। ଯଦି ତେଲ ଓ ଶ୍ୱେଦନ କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କିକରଣ କରେ, କିମ୍ବା ଶୋଧନ ହରାଇଯାଏ କିମ୍ବା ହୋଇନଥାଏ, କିମ୍ବା କମ୍ପନ ଥାଏ— ତେବେ ତାଙ୍କର ଦେହ ତ୍ୟାଗ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ବାୟୁଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଲଗା କିମ୍ବା ମିଶ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରକ୍ତ ସହ ଦେହରେ ବାୟୁ ଗତିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ବାୟୁ ଉପର କିମ୍ବା ତଳ ମାର୍ଗ ଅବରୋଧ କଲେ ବ୍ୟଥା ହୁଏ; ଗଠା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଛୁଆଁରେ ତାପ ଓ ସ୍ଫୀତି ଦେଖାଯାଏ। କ୍ଷୟ, କଫ ଓ ମଳ ଦ୍ୱାରା ଅବରୋଧ, କିମ୍ବା ସ୍ରୋତସ୍ ଅବରୋଧ ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଉଦରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶୁଷ୍କତାରେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ସ୍ୱାଧୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ବାୟୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକୃତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଅଞ୍ଚଳରେ ନିର୍ଭର କଲେ ତାହା ଅନ୍ୟଅଞ୍ଚଳରେ ବିକୃତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କଫ ମଳ ସହିତ ମିଶି ଏକ ଗଠା ନିର୍ମାଣ କରେ।